Architektura MuratorRealizacjeW odniesieniu do placu i pomnika – o projekcie Centrum Solidarności Wojciech Targowski

W odniesieniu do placu i pomnika – o projekcie Centrum Solidarności Wojciech Targowski

Wyjątkowość położenia to nie tylko usytuowanie na granicy byłych terenów legendarnej Stoczni Gdańskiej, ale także bezpośrednia bliskość placu Solidarności z trzema potężnymi krzyżami pomnika Poległych Stoczniowców. Zaproponowana przez nas architektura musiała respektować dominującą rolę monumentu, a jednocześnie być na tyle wyrazista, by ten nowo projektowany, ważny obiekt był dobrze widoczny w pejzażu miasta nawet z odległej perspektywy – pisze główny projektant budynku Wojciech Targowski.

ECS, Marcin Czechowicz
Europejskie Centrum Solidarności w Gdańsku, widok ogólny od strony placu Solidarności, fot.: Marcin Czechowicz
Europejskie Centrum SolidarnościGdańsk, ul. Doki 1
AutorzyPPW FORT sp. z o.o., architekt Wojciech Targowski
Współpraca autorska architekci Piotr Mazur, Antoni Taraszkiewicz, Paweł Czarzasty, Danuta Dębowska, Ewa Baranowska-Barendt, Michał Byczkowski, Roksana Czartopolska-Bętlejewska, Michał Grabowski, Agnieszka Gruda, Kalina Juchnevic, Natalia Landowska, Renata Łowin, Małgorzata Skrzypek- Łachińska, Ewa Staniszewska, Jakub Szych, Karolina Taraszkiewicz, Mateusz Targowski, Agnieszka Walulik, Małgorzata Zboińska
Architektura wnętrzPPW FORT sp.z o.o.
Architektura krajobrazuRS AK Architektura Krajobrazu
KonstrukcjaMSE sp. z o.o. Gdańsk
Generalny wykonawcaPolimex- Mostostal SA
InwestorMiasto Gdańsk
Powierzchnia terenu10500.0 m²
Powierzchnia zabudowy6901.0 m²
Powierzchnia użytkowa19422.0 m²
Powierzchnia całkowita28988.0 m²
Kubatura198778.0 m³
Projekt konkursowy:2007
Projekt wykonawczy:2009
Data realizacji (początek)2010
Data realizacji (koniec)2014
Koszt inwestycji230 000 000 PLN

Szczególna lokalizacja i funkcja siedziby Europejskiego Centrum Solidarności zadecydowały o specyficznych rozwiązaniach projektowych. W wielu przypadkach, aby sprostać postawionemu zadaniu, architektura budynku musiała godzić wymogi przeciwstawne, a nawet, zdawałoby się, wzajemnie się wykluczające.

Europejskie Centrum Solidarności w Gdańsku
Europejskie Centrum Solidarności w Gdańsku, proj.: Wojciech Targowski, fot.: Marcin Czechowicz

Wyjątkowość położenia to nie tylko usytuowanie na granicy byłych terenów legendarnej Stoczni Gdańskiej, ale także bezpośrednia bliskość placu Solidarności z trzema potężnymi krzyżami pomnika Poległych Stoczniowców. Zobowiązujące sąsiedztwo monumentu, wzniesionego w 1980 roku w atmosferze społecznego entuzjazmu, stanowiło wyjątkowe wyzwanie.

Zaproponowana przez nas architektura musiała respektować dominującą rolę pomnika, a jednocześnie być na tyle wyrazista, by ten nowo projektowany, ważny obiekt był dobrze widoczny w pejzażu miasta nawet z odległej perspektywy.

W konsekwencji elewacja południowa, od strony placu, została zaprojektowana jako ascetyczne tło dla ekspresyjnych krzyży, a całemu gmachowi nadano formę, która oddziałuje nie tyle rozbudowaną artykulacją czy bogatą ornamentyką, co raczej swoją masą.

Dodatkową trudność urbanistyczną stanowił fakt, że budynek Europejskiego Centrum Solidarności nie mógł być zwrócony wprost w kierunku placu. Oddziela go od niego cenny historycznie mur epitafijny stojący na dawnej granicy stoczni. Z konieczności więc elewacja wejściowa usytuowana jest prostopadle do placu, otwierając się na Drogę do Wolności. Decyzja ta znajdzie pełniejsze uzasadnienie z chwilą realizacji programowanej zabudowy obszarów postoczniowych, gdy Droga do Wolności stanie się reprezentacyjną osią powstającego tu Młodego Miasta.

Europejskie Centrum Solidarności w Gdańsku
Europejskie Centrum Solidarności w Gdańsku, proj.: Wojciech Targowski, fot.: Marcin Czechowicz

Także kształt bryły jest wynikiem przyjęcia dominującej roli placu i pomnika. Zdecydowanym centrum układu pozostaje pomnik, a rozchodzące się od niego okręgi znajdują kontynuację w rytmie równoległych ścian stanowiących osnowę kompozycyjną budowli. Naszą intencją było połączenie cech tak wykreowanej abstrakcyjnej formy rzeźbiarskiej i przekazu symbolicznego. Budynek, który dokumentuje idee Solidarności i służy ich propagowaniu winien bowiem także je obrazować.

Główna trudność polegała jednak na stosownym wyważeniu warstwy znaczeniowej, by nie popaść w pułapkę banału. Choćby z racji powszechnego charakteru ruchu Solidarności, przekaz ten musiał być czytelny i łatwo zrozumiały, ale jednocześnie nie mógł być zbyt dosłowny i oczywisty.

Już na samym początku projektowania przyjęliśmy, że tworzywem dla budowy gmachu poświęconego Solidarności będzie stal kortenowska. Materiał prosty, surowy, niewymagający jakiegokolwiek upiększania. Estetycznie i symbolicznie kompletny. W tym przypadku decyzja zdawała się oczywista i nie nastręczała wątpliwości.

Europejskie Centrum Solidarności w Gdańsku
Europejskie Centrum Solidarności w Gdańsku, proj.: Wojciech Targowski, fot.: Marcin Czechowicz
Architektura eksponująca krajobraz stoczni – o Europejskim Centrum Solidarności Daniel Załuski Pochylone elewacje z kortenu przywodzą różnorodne skojarzenia: sylwety niedokończonych statków w stoczni, blachy przygotowane do montażu kadłubów. To nachylenie pojawia się też we wnętrzu, wprowadzając wrażenie zaburzenia równowagi i niepokoju, co tylko podkreśla wymowę fragmentów wystawy poświęconych życiu w komunistycznej Polsce. Zwiedzający mogą zresztą odbierać tę przestrzeń wszystkimi zmysłami. Niezwykły efekt wywołuje choćby dobiegający zewsząd szum klimatyzatorów, który odbija się echem od kortenowych płyt, czy unoszący się w całym budynku zapach ziemi – główny hol projektanci zamienili bowiem w pełen bujnej zieleni ogród – pisze architekt Daniel Załuski.
Europejskie Centrum Solidarności w Gdańsku Budynek jest pierwszą realizacją nowej śródmiejskiej dzielnicy planowanej na 70-hektarowym terenie dawnej Stoczni Gdańskiej – o próbie przełożenia idei społecznego ruchu Solidarności na architekturę, nawiązaniach do poprzemysłowego krajobrazu i industrialnej estetyki piszą Daniel Załuski i Grzegorz Stiasny.
Pałac Solidarności – o Europejskim Centrum Solidarności Grzegorz Stiasny Solidarności – ruchowi, którego działania inspirowały cały świat – należał się ten monumentalny pałac chwały. A ponieważ był to ruch masowy, pałac musiał być prawdziwym pałacem ludu. Fotografie jego głównych fasad świetnie nadają się na wakacyjne pocztówki z Gdańska. To kolejne wcielenie muzealnej architektury typu parlante. Takiej, która i bryłą, i detalem służy propagowaniu treści mieszczącej się wewnątrz instytucji. Takiej, która potrafi zwiedzających i zadziwić, i oszołomić.
O konstrukcji Europejskiego Centrum Solidarności – Zbigniew Wilk Do najbardziej niekonwencjonalnych zagadnień przy projektowaniu budynku należy zaliczyć: konieczność zrównoważenia składowych poziomych obciążeń przekazywanych na znacznych wysokościach, zapewnienie przestrzennej sztywności obiektu, który miał być podzielony na niezależne segmenty, a także bezpośrednie posadowienie go w warunkach wysokiego poziomu wód gruntowych oraz w sytuacji, gdy pod fundamentem zlokalizowano instalacje geotermalne służące do pozyskiwania energii cieplnej za pomocą odwiertów – pisze główny konstruktor budynku Zbigniew Wilk.
O historii postoczniowych terenów i założeniach konkursu na projekt Centrum Solidarności Budynek Centrum Solidarności to pierwsza realizacja nowej śródmiejskiej dzielnicy planowanej na terenach dawnej Stoczni Gdańskiej. W przyszłości obiekt bezpośrednio sąsiadować będzie z dużym centrum handlowym.