Spis treści
Willa Gawrońskich w Warszawie wpisana do rejestru zabytków
Willa Gawrońskich przy Alejach Ujazdowskich w Warszawie została wpisana do rejestru zabytków decyzją Marcina Dawidowicza, Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków - poinformowało biuro MWKZ w styczniu 2026.
W uzasadnieniu decyzji konserwator wojewódzki wskazuje:
Wzniesiona w latach 1923-1924 wg proj. Marcina Weinfelda Willa Gawrońskich, posiada wartości historyczne, artystyczne i naukowe, uzasadniające objęcie jej wpisem do rejestru zabytków nieruchomych. Aleje Ujazdowskie stanowiące część tzw. Traktu Królewskiego, należą do najbardziej reprezentacyjnych ulic na terenie Warszawy. Wśród zabudowy wznoszonej wzdłuż jej biegu dominują poprzedzone zielenią rezydencje i wille o bogatym wystroju architektonicznym, do których należy również Willa Gawrońskich
i
Aleje Ujazdowskie 23. Architekt Marcin Weinfeld
Jak pisała dla Architektury-murator w maju 2024 red. Julia Dragović: Architektem domu jest Marcin Weinfeld, postać w Warszawie mniej kojarzona po nazwisku, a bardziej po jednym z projektów - Prudentialu.
Budowę neobarokowej willi ukończono w styczniu 1924 roku. Już przed wojną pełniła ważne funkcje. Od 1934 roku do wybuchu wojny swoją siedzibę miało tutaj Poselstwo Belgii, a przez rok, od 1938, mieścił się tu Konsulat Holenderski. W czasie wojny piękny budynek upatrzyli sobie okupanci - oddali go dowódcy SS. Zaledwie 20 lat po wybudowaniu, w 1944, budynek spłonął. Po wojnie podjęto decyzję o odbudowie.
Powojenna odbudowa. Projekt: Syrkusowie
Wykonanie projektu zlecono Helenie Weinfeld i Szymonowi Syrkusowi. Wprowadzono drobne zmiany względem pierwotnego projektu - największa z nic to rezygnacja z mansardowego dachu. Nie odtworzono też części detali na fasadzie - znak czasów. Od 1948 roku mieściła się tu przez 5 lat Ambasada USA. Zaraz po jej wyprowadzce miejsce zajęła Ambasada Jugosławii, zajmująca budynek aż do 2006 roku. Rodzina Gawrońskich odzyskała budynek.
Historia Willi Gawrońskich
Wojewódzki konserwator zabytków przypomina natomiast: Budowa zainicjowana przez Różę Librach ukończona została przez Reginę i Leona Ruziewiczów, zamożnych obywatelami Warszawy. Budynek został przeznaczony na wynajem dla instytucji i placówek dyplomatycznych. Tę formę użytkowania kontynuowała także kolejna właścicielka Lucjana Frassati-Gawrońska, żona ambasadora II RP w Wiedniu Jana Gawrońskiego, która zakupiła nieruchomość w 1927 r.
Budynek reprezentuje typ poprzedzonej niewielkim ogródkiem kamienicy wielkomiejskiej w stylu francuskim, o reprezentacyjnej, monumentalnej elewacji frontowej o klasycyzującej formie.
Odmiennie potraktowano elewacje boczne i tylną, które zostały zaprojektowane w czasie odbudowy i wpisują się w nurt modernizmu. O wartości willi świadczy również zachowany układ funkcjonalno-przestrzenny z reprezentacyjnym holem i klatką schodową oraz wnętrzami, w których zastosowano wysokiej jakości materiały i rozwiązania o wysokich walorach artystycznych, takie jak kamienne kolumny, bogata sztukateria na ścianach i sufitach, stolarka drzwiowa, metaloplastyka o zindywidualizowanej formie, wpisująca się w tendencje plastyki powojennej.
Szczególny charakter otrzymała doświetlona świetlikiem główna klatka schodowa, z szeroką duszą, ażurową, lekką balustradą.
i
Zaproponowane przez Wienfelda rozwiązania przestrzenne i zastosowane materiały w budynku przy Alejach Ujazdowskich 23 podkreślają reprezentacyjny charakter willi, łącząc elementy przedwojenne (częściowo rozplanowanie wnętrza, elementy techniczne – grzejniki) z powojenną estetyką wpisującą się w nurt socrealizmu”.
W zeszłym roku we wnętrzu willi przy Alejach Ujazdowskich miała miejsce pierwsza w Polsce wystawa jednego z najwybitniejszych twórców światowego modernizmu; Polaka, który stał się ikoną brazylijskiej architektury - Jerzego Zalszupina. Zorganizowała ją Fundacja Wisteria, która stworzyła tu prywatne muzeum sztuki i designu.
Jerzy Zalszupin - wystawa w Willi Gawrońskich
