Architektura MuratorTechnikaWarsztatCentrum Sportu Niepełnosprawnych w Krakowie

Centrum Sportu Niepełnosprawnych w Krakowie

Z uwagi na malownicze otoczenie architekci zdecydowali się zaprojektować obiekt, który stałby się częścią krajobrazu. Rzeźbiarską, częściowo zagłębioną bryłę kształtują płaszczyzny ze stali corten oraz malowanego na rudo betonu – o realizacji Hali 100-lecia KS Cracovia z Centrum Sportu Niepełnosprawnych przy krakowskich Błoniach piszą współautorzy Piotr Lewicki i Kazimierz Łatak.

Centrum Sportu Niepełnosprawnych w Krakowie
Widok od strony północno-zachodniej – działka zlokalizowana jest tuż przy krakowskich Błoniach, przy alei Focha oraz rzece Rudawie; Fot. Bartłomiej Senkowski/Biuro Projektów Lewicki Łatak
Hala 100-lecia KS Cracovia z Centrum Sportu Niepełnosprawnychal. Focha, Kraków
AutorzyBiuro Projektów Lewicki Łatak
KonstrukcjaGSBK Biuro Konstrukcyjne
Generalny wykonawcaSkanska S.A.
InwestorGmina Miejska Kraków (Zarząd Infrastruktury Sportowej)
Powierzchnia całkowita5102.0 m²
Data realizacji (koniec)2018

Historia realizacji Hali 100-lecia KS Cracovia z Centrum Sportu Niepełnosprawnych sięga ubiegłej dekady, kiedy Gmina Miejska Kraków razem ze Stowarzyszeniem Architektów Polskich ogłosiła otwarty konkurs, w którym udało nam się zająć 1 miejsce, by następnie zawrzeć umowę na prace projektowe. Projekt realizacyjny powstał w latach 2008-2009, wtedy też uzyskaliśmy pozwolenie na budowę. Do realizacji nie doszło z przyczyn finansowych. Gmina powróciła do zamierzenia po kilku latach i w roku 2015 ogłosiła przetarg w celu wyłonienia generalnego wykonawcy. Do jego obowiązków należeć miało również zaktualizowanie dokumentacji projektowej i dostosowanie jej do obecnych wymogów prawnych (zmiana przepisów w zakresie ochrony cieplnej i oszczędności energii) oraz doposażenia obiektu we współcześnie stosowane systemy techniczne). Wybrany w drodze przetargu generalny wykonawca – firma Skanska – zlecił prace projektowe nam, autorom pierwotnej dokumentacji.

Mimo lokalizacji inwestycji w obszarze tak bliskim ścisłemu centrum Krakowa, sąsiedztwo hali to w znacznej mierze teren otwarty. Trójkątna działka przylega do południowej krawędzi Błoń przy alei Focha, prowadzącej od Starego Miasta ku położonemu na zachodzie wzgórzu św. Salwatora z wieńczącym je kopcem Kościuszki. Granicę terenu projektu od południowego zachodu wyznacza rzeka Rudawa, która niedaleko stąd wpada do Wisły. Sąsiedztwem po stronie wschodniej jest zabudowa, głównie mieszkalna, raczej drobnej skali – niejako potwierdzającej nazwę tej dzielnicy (Półwsie Zwierzynieckie). Zgodnie z regulacjami Ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, gabaryty – zarówno w rzucie, jak i pod względem wysokości – tych sąsiadujących z przyszłą halą budynków, wyznaczyły dopuszczalne wymiary jej kubatury. Biorąc pod uwagę odmienność funkcji istniejących obiektów (domy jednorodzinne i małe budynki wielorodzinne, niewielkie w skali zabudowania bursy akademickiej) od obiektu hali sportowej z widownią i całym programem uzupełniającym, zadane maksymalne wymiary projektowanej inwestycji stanowiły jej istotne ograniczenie. Wymagania cennej lokalizacji, które znalazły odwzorowanie w obostrzeniach regulaminu konkursu, skłoniły nas wtedy – w 2008 roku – do traktowania planowanej hali jako części zastanego krajobrazu otwartego, z jego charakterystycznymi cechami. Widok z alei Focha poprzez halę na wzgórze i kościół Najświętszego Salwatora podpowiadał nam sposób, w jaki ukształtować północną fasadę budynku. Bliska panorama wzgórza z kopcem Kościuszki widoczna jest z wnętrza – przez elewację zachodnią. Hol wejściowy, uniesiony o 1 m powyżej chodnika alei Focha, daje widok na Błonia ponad przejeżdżającymi samochodami. Częścią tego krajobrazu jest projektowana hala; wyrasta wprost z rozrzeźbionego terenu. Łączy poziomy chodnika wzdłuż alei, ścieżki biegnącej po wale Rudawy z parterem budynku, jego przyziemiem i tarasem na dachu. Na różnych płaszczyznach – poziomych i nachylonych, wewnętrznych i zewnętrznych – zrealizowany zostanie program funkcjonalny.

Centrum Sportu Niepełnosprawnych w Krakowie
Na dach hali można dostać się też pochylnią na nasypie wzdłuż wału Rudawy; Fot. Bartłomiej Senkowski/Biuro Projektów Lewicki Łatak

Hala będzie obiektem wielofunkcyjnym, jedno- i trzykondygnacyjnym. Główną część obiektu zajmie sala gier o wymiarach 44 x 26 m, umożliwiająca rozgrywanie meczów większości dyscyplin halowych. Posadzkę sali zlokalizowano w poziomie przyziemia. Wokół boiska znajdą się trybuny na łącznie 818 miejsc siedzących (668 stałych, 150 składanych). Na tym samym poziomie co sala gier w części wschodniej budynku zlokalizowano pomieszczenia stanowiące bezpośrednie zaplecze dla osób korzystających czynnie z sali sportowej. Będą to szatnie i umywalnie (w tym dla osób niepełnosprawnych), pokój pierwszej pomocy. W północno- zachodnim narożniku przyziemia umieszczono salę wielofunkcyjną i siłownię. Na poziomie parteru, po jego północnej stronie, znajdzie się wejście główne od strony alei Focha oraz pomocnicze (od strony wschodniej). Przy wejściu głównym w holu umieszczono kasy oraz szatnię. W części południowej parteru znajdzie się kawiarnia z tarasem na zewnątrz. Na piętrze zaplecza hali umiejscowiono zaplecze gościnne. W południowej części zlokalizowano recepcję oraz dwuosobowe pokoje z węzłami sanitarnymi dla osób niepełnosprawnych. Przy ścianie zewnętrznej (wschodnia strona budynku) znajdować się będzie 13 dwuosobowych pokoi, część biurowa oraz sala konferencyjna. Ponadto na piętrze przewidziano pomieszczenia techniczne oraz galerię z widokiem na salę sportową. Ograniczenie dopuszczalnej wysokości budynku spowodowało konieczność wkopania go w teren. Krajobrazową płaskorzeźbę stworzymy w złożonych warunkach gruntowych. Usunęliśmy wierzchnie warstwy, a projektowany budynek posadowiliśmy na stropie warstw niższych – piasków i żwirów (o nośności pozwalającej na bezpieczne przeniesienie obciążeń od budynku) oraz ponad poziomem wód gruntowych. Projektowaną rzeźbę formują płaszczyzny ze stali cortenowskiej oraz z betonu malowanego na rudy odcień. Na dachu założyliśmy taras użytkowy oraz większą połać zieleni w postaci roślinności ekstensywnej. Projektowana budowla jest konstruowana z kilku materiałów. Zasadniczy korpus budynku – płytę fundamentową, trybuny widowni, ściany nośne zewnętrzne i wewnętrzne, stropy – oraz konstrukcję muru oporowego i nasypu wzdłuż Rudawy wykonano z żelbetu (wylewanego na miejscu), w tym całość na kondygnacji przyziemia w technologii betonu wodoszczelnego. Swobodna, krajobrazowa i nieregularna forma budynku zdecydowała o wykluczeniu choćby częściowej prefabrykacji, którą rozważał początkowo generalny wykonawca. W przestrzeni zewnętrznej (także w tej otwartej w obrębie budynku) betony są malowane na rudo. Wykorzystaliśmy farby firmy Keim (pełniące także funkcję impregnatów), o barwie skomponowanej na potrzebę tej realizacji. Malowanie jest laserunkowe, kolor pokrywa płaszczyzny betonowe nierówno, nie stara się też zamaskować ewentualnych, miejscowych uchybień w jakości jego wykonania. Uznaliśmy, że takie swobodne zabarwienie będzie bliższe generalnemu zamierzeniu wpisania budynku w jego naturalne otoczenie.

Centrum Sportu Niepełnosprawnych w Krakowie
Elewacje hali pokryto cortenowską stalą; Fot. Bartłomiej Senkowski/Biuro Projektów Lewicki Łatak

W przestrzeniach zamkniętych w obrębie obiektu pozostał beton w stanie surowym, niemal w całości w postaci takiej, jaką osiągnął po rozszalowaniu. Konstrukcja części nadziemnej po stronie południowej i zachodniej – tam, gdzie bryła hali otwiera się na widok wzgórza Salwator i kopiec Kościuszki – jest stalowa. Zostały zastosowane przed wszystkim rury prostokątne, z nich wykonano słupy nośne jedno- i dwugałęziowe oraz poziome i ukośne rygle. Ich przebieg, kiedy patrzy się z wnętrza na pejzaż za szkłem, „wchodzi w dialog” z linią nasypu i ścieżki prowadzącej na dach hali, z formą obwałowań Rudawy i linią pobliskiego wzgórza. Profile stalowe pomalowano na kolor ciemnoszary, niemal czarny (RAL 7021). Z uwagi na wymagania pożarowe zastosowano malowanie zabezpieczające konstrukcję na 120 minut, dzięki czemu powierzchnia stali pokryła się delikatnie nierówną warstwą farby, matową i łamiącą światło. Ten sam szaroczarny kolor otrzymała ślusarka aluminiowa ścian osłonowych, stalowe drzwi wewnętrzne, grzejniki i inne elementy wyposażenia i instalacji w otwartych przestrzeniach budynku, gdzie stanowi drugą – obok rudego – barwę dominującą. Przekrycie dachu hali zaprojektowano z drewna klejonego. Z tego materiału wykonano zarówno dźwigary (położone w rozstawie osiowym co 7,2 m), jak i konstrukcję drugorzędną – płatwie. Z uwagi na rzut budynku i jego zmienną szerokość, każdy z dźwigarów ma inną rozpiętość (sięgającą 37 m) i geometrię: wysokość (od ok. 1,5 do ok. 2,5 m), grubość (28, 48, 52 i 56 cm) i widok. Dzięki takim wymiarom przekroju, dźwigary mają klasę R30 odporności ogniowej, wymaganą z uwagi na bezpieczeństwo pożarowe. Płatwie mają przekrój 16 x 32 cm i ich wysokość mieści się niemal w całości w wysokości dźwigarów. Konstrukcja drewniana została wyprodukowana w północno-zachodniej Polsce i dostarczona do Krakowa specjalnymi transportami. Prestiżowa lokalizacja hali, niemal w samym centrum miasta, niesie istotne ograniczenia komunikacyjne: manewrowanie pojazdami o takiej długości mogło mieć miejsce wyłącznie przy minimalnym natężeniu ruchu i dostawa na plac budowy odbywała się nocą. Na tak zbudowanej konstrukcji przekrycia położona została nośna blacha trapezowa i kolejne warstwy stropodachu zielonego. Zdecydowaliśmy się nadać całości, w tym nośnej blasze trapezowej, ciemny kolor, analogiczny do barwy stalowej konstrukcji nośnej w elewacji zachodniej budynku. Dźwigary zostały pomalowane, natomiast na płatwie, blachę trapezową oraz instalacje podwieszone do dachu zostanie naniesiony specjalny natrysk akustyczny. Aby zminimalizować uciążliwość wynikającą z długiego czasu pogłosu wewnątrz, zdecydowano się na zastosowanie tynku akustycznego o wysokich współczynnikach pochłaniania dźwięku (zależnych od ich częstotliwości). Celulozowy tynk akustyczny ma ozdobną i nieregularną fakturę uzyskiwaną w procesie kilkukrotnego natryskiwania na powierzchnię sufitu. Łączna grubość powłoki wynosi między 3,5 a 4 cm; pokryła ona konstrukcję dachu wraz z większością instalacji technicznych (poza przewodami instalacji oświetlenia awaryjnego). Ten sam tynk pojawił się również na suficie korytarza prowadzącego do trybun. Wnętrze hali łączy się z tym korytarzem i jego właściwości odbijania dźwięku nie są dla niej bez znaczenia.

Centrum Sportu Niepełnosprawnych w Krakowie
Stal cortenowską użyto zarówno na elewacjach, jak i w podcieniach; Fot. Bartłomiej Senkowski/Biuro Projektów Lewicki Łatak

Dach został przygotowany pod nasadzenia dwukolorową zielenią ekstensywną. Na powierzchni ok. 2200 m² ułożono ok. 150 t specjalnie skomponowanej mieszanki substratu o odpowiednim pH i akumulacyjności wody. Na dachu hali znajdzie się też taras o powierzchni 700 m², z którego podziwiać będzie można panoramę Błoń i kopiec Kościuszki. Na taras będzie się można dostać windą lub skorzystać z zewnętrznych, stalowych schodów bądź rampy spacerowej wzdłuż Rudawy. Elewacje hali pokryte są stalą corten: ten materiał pozwala na wydobycie i podkreślenie efektu patyny oraz szlachetnego starzenia się bryły. Wybraliśmy go na fasady hali jeszcze na etapie konkursu architektonicznego w 2008 roku. Uznaliśmy, że rdzawa stal doskonale wpisze się w otwarty krajobraz tego fragmentu Krakowa. Corten to stal o specjalnym składzie chemicznym, dającym temu materiałowi odporność na korozję atmosferyczną i charakterystyczne rdzawe zabarwienie. Należy do grupy stopów stalowych, na powierzchni których po wystawieniu na działanie powietrza i deszczu – samoczynnie pojawia się powłoka ochronna z rdzy. Z powodu swego składu chemicznego, na powierzchni wydzielają się tlenki miedzi (patyna), które tworzą szczelną i trwałą powłokę zatrzymującą procesy korozyjne i ograniczającą straty grubości blachy. Zastosowanie tego gatunku stali eliminuje potrzebę nakładania dodatkowych powłok podczas produkcji i w okresie eksploatacji. Z wyprodukowanej przez koncern Ruukki w ich zakładzie w Estonii blachy o grubości 1,5 mm, wykonywane są prostokątne (oraz trapezowe i trójkątne) panele, które są mocowane na nitach do elewacji na ruszcie z profili stalowych z tej samej stali. Końcowy efekt (barwę elewacji) uzyskuje się po pewnym czasie, w zależności od warunków atmosferycznych: „dojrzewanie” materiału będzie trwało ok. 36 miesięcy. Panele mocowane wewnątrz budynku – a po północnej (frontowej) stronie hali materiał z fasady przechodzi do holu wejściowego – przed zamontowaniem musiały przejść proces korozji na zewnątrz budynku, gdzie osiągnęły pożądany stan po kilku tygodniach ekspozycji na słońce i deszcz. Zakończenie robót budowlanych i wykończeniowych planowane jest do końca 2017 roku, po czym nastąpią czynności odbiorowe budynku i przekazanie do użytkowania.

Piotr Lewicki (dyplom Wydziału Architektury PK 1990, doktorat 1999)

Kazimierz Łatak (dyplomy Wydziałów Architektury i Inżynierii Lądowej PK 1990); od 1995 roku prowadzą Biuro Projektów Lewicki Łatak w Krakowie, autorzy m.in. budynków mieszkalnych: Moja Olsza (2004), dom przy ul. Kazimierza Wielkiego (2007), aparthotel Lwowska 1 w Krakowie (2016), Corte Verona we Wrocławiu (2010), oraz realizacji przestrzeni publicznych: plac Bohaterów Getta (2005) czy plac Książąt Czartoryskich (2006) w Krakowie, laureaci nagrody SARP za Twórczość Architektoniczną (2004), głównej nagrody w konkursie Urban Quality Award 2011 za projekt placu Bohaterów Getta

Tagi:
Krakowskie Centrum Muzyki: nowy konkurs na projekt głównego obiektu koncertowego Krakowa Kolejne podejście do budowy Centrum Muzyki w Krakowie. Agencja Rozwoju Miasta ogłosiła właśnie nowy konkurs na projekt obiektu, w którym siedziby znajdą między innymi Capella Cracoviensis i Sinfonietta Cracovia.
Pawilon Okocimski / Kraków Pawilon Okocimski sukcesywnie popadał w ruinę. W wyniku przetargu poddano go pracom konserwatorskim i adaptacji do nowych potrzeb Zainicjowane przez aktywistów przywrócenie pawilonu kawiarnianego do życia to przedsięwzięcie, dzięki któremu architektura odzyskała dawny blask. O realizacji pracowni F-11 pisze Marcin Brataniec.
Osiedle Jerozolimska w Krakowie projektu ION Architekci. Osiedle Jerozolimska w Krakowie powstanie u zbiegu Wielickiej i Jerozolimskiej na Podgórzu, w pobliżu kopca Krakusa, zalewu Bagry i rezerwatu Bonarka. Nowy zespół zaprojektowała lokalna pracownia ION Architekci.
Muzeum Czartoryskich: nowy wyraz narodowej wypowiedzi Muzeum w swojej nowej odsłonie jest realizacją wyrafinowaną i stonowaną – to warunki dla ponadczasowości, o które w architekturze zawsze chodzi najbardziej. W Polsce szukamy ciągle wyrazu dla tego, co patriotyczne i narodowe. Rzadko wyraz ten jest osiągany przez dzieła eleganckie, ustępując taniej symbolice i rozgadanej, pseudohistorycznej architekturze. Muzeum Czartoryskich w Krakowie jest wyznacznikiem nowego wyrazu narodowej wypowiedzi.
Otwarcie Obiektu Niemożliwego w Krakowie Z okazji 25-lecia „Architektury-murator” redakcja zaprosiła trzech wybitnych architektów, by zmierzyli się z pojęciem niemożliwości i spróbowali, poprzez symboliczną przestrzenną instalację, wyrazić istotę swoich zmagań w architekturze. Krakowski obiekt został zaprojektowany przez prof. Dariusza Kozłowskiego. Według niego „architektura to budowanie rzeczy fikcyjnych tak, by wyglądały jak prawdziwe”. Tę maksymę wykorzystał, odwołując się do opowiadania Nieśmiertelny Jorge Luisa Borgesa. Zrealizował betonowy, symboliczny tron, idealną formę której jedynym przeznaczeniem jest podziwianie. Uroczyste otwarcie Obiektu Niemożliwego odbyło się 18 października 2019 roku.
Otwarcie Obiektu Niemożliwego w Krakowie [GALERIA] Przed Wydziałem Architektury Politechniki Krakowskiej stanął betonowy fotel, który odwołuje się do opowiadania Nieśmiertelny Borgesa. Autorem Obiektu Niemożliwego jest profesor Dariusz Kozłowski.