Architektura MuratorWydarzeniaFrank Stella i synagogi dawnej Polski

Frank Stella i synagogi dawnej Polski

Co wspólnego mają prace słynnego amerykańskiego artysty, drewniane synagogi dawnej Polski i zajęcia prowadzone przed wojną na Politechnice Warszawskiej? Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN otwiera wystawę, która łączy odległe z pozoru wątki, kultury i pokolenia.

Frank Stella i synagogi dawnej Polski
Frank Stella na tle pracy Bogoria IV z 1971 r., kolekcja Raplha DeLuki; dzięki uprzejmości Marianne Boesky Gallery, New York i Dominique Lévy, New York/London. Fot. Kristine Larsen

Frank Stella to znany amerykański artysta włoskiego pochodzenia. Na początku lat 70-tych stworzył serię prac, dla których inspiracją była książka Wooden synagogues opracowana przez polskich architektów, Marię i Kazimierza Piechotków, wydana po raz pierwszy w 1959 roku. Publikacja zawierała dokumentację niemal siedemdziesięciu spośród dwustu drewnianych bóżnic, istniejących na terenie Polski do drugiej wojny światowej. Składające się na nią zdjęcia i rysunki pomiarowe synagog powstały w ramach inwentaryzacji prowadzonych przez Zakład Architektury Polskiej Politechniki Warszawskiej, założony przez Oskara Sosnowskiego w 1923 roku. Autorem wielu zdjęć zamawianych przez ZAP PW był natomiast Szymon Zajczyk – żydowski inwentaryzator i historyk sztuki, zamordowany w 1944 roku. Książka szybko stała się bardzo popularna w Stanach Zjednoczonych, a jeden egzemplarz trafił w ręce Franka Stelli, nota bene jako podarunek od architekta.

Richard Meier dał mi prezent – zdaje się, że był to prezent urodzinowy – książkę opublikowaną w Polsce na początku lat sześćdziesiątych z rysunkami i zdjęciami synagog w Polsce i pewnie także w Rosji, które Niemcy zniszczyli posuwając się przez Polskę do Rosji. Zainteresowałem się tą ideą, ponieważ był w nią wpisany szlak abstrakcji. Szlak o którym mówi Stella to linia Moskwa-Warszawa-Berlin. Na początku XX wieku na tej właśnie osi rozwijała się abstrakcja. Ale oprócz początków sztuki niefiguratywnej, artystę zainteresowała także sama architektura drewniana - rzemieślnicza praca, w której wyniku powstały kunsztowne budynki synagog.

W ramach cyklu zatytułowanego „Polskie miasteczka”, w ciągu trzech lat Frank Stella stworzył łącznie około 130 reliefów. Nazwy poszczególnych prac pochodzą od miejscowości, w których znajdowały się synagogi. Jak mówił obecny podczas konferencji prasowej artysta, te wychodzące w przestrzeń obrazy, były na tyle odmienne od tego, co robił dotychczas, że początkowo nie spotkały się z ciepłym przyjęciem krytyki. Dziś uznawane są za przełomowe w jego twórczości.

Na wystawie w muzeum POLIN zaprezentowano pięć reliefów oraz proces twórczy, który doprowadził do ich powstania. Rysunki przygotowawcze, drewniane modele, malowane makiety, pokazują kolejne etapy poszukiwań artysty. Najwcześniejsze prace powstawały przy użyciu płótna, w kolejnych pojawiają się tektura i pilśń, a nawet metal. Pierwsze są jeszcze płaskie, późniejsze składają się z płaszczyzn o różnej wysokości, wchodzących w relację z przestrzenią wokół.

Szkoda, że pośród reliefów Stelli nie ma żadnego, który powstałby w wyniku inspiracji synagogą z Gwoźdźca. Jej rekonstrukcja jest jednym z centralnych obiektów w kolekcji POLIN. Choć obiekt został dobrze udokumentowany w książce Piechotków, w pracy Stelli nigdy nie wyszedł poza etap szkiców.

Wystawa w muzeum POLIN opowiada nie tylko o inspiracji, jakie sztuka może czerpać z architektury. Mówi przede wszystkim kilku pokoleniach osób z różnych środowisk, połączonych fascynacją dla obiektów, które znikły z powierzchni ziemi, a których siła oddziaływania - jak mówi kurator wystawy Artur Tanikowski - przekracza granice historyczne i etniczne.

Frank Stella i synagogi dawnej Polski
19 lutego – 20 czerwca 2016
Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN
Anielewicza 6, Warszawa

Finaliści konkursu na projekt pomnika Ratującym-Ocaleni 4 lutego ogłoszono wyniki pierwszego etapu konkursu na koncepcję upamiętnienia Polaków ratujących Żydów podczas okupacji niemieckiej "Ratującym-Ocaleni". Do drugiego etapu wybrane zostały prace Andrzeja Bulandy i Jadwigi Gajczyk, Eduarda Freudmanna i Gabu Heindl, Grzegorza Dutki i Szymona Wróblewskiego, Pedry Pena Jurado i Daniela Zarhy (Studio PEZ) oraz Mateusza Tańskiego. Rozstrzygnięcie konkursu nastąpi w kwietniu 2015 roku.
Wystawa stała w Muzeum Historii Żydów Polskich Polin Rzadko w Polsce się zdarza, by autorowi powierzano również wykonanie projektu. Wystawa główna w warszawskim Muzeum Żydów pokazuje, jakie są tego zalety: wszystkie detale są dopracowane, co ma ogromne znaczenie w instytucji, w której narracja opiera się głównie na multimediach i rekonstrukcjach, a nie na zabytkowych eksponatach – pisze Maja Mozga-Górecka.
Patyna w architekturze - wykład Rainera Mahlamäkiego [FILM] 20 listopada w Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie odbyło się spotkanie wokół kolekcji "Architektury-murator" pt. "Myślenie modelem". Rainer Mahlamäki, główny projektant Muzeum Historii Żydów Polskich, opowiedział m.in. o roli makiety w projekcie muzeum. Architekt przyjechał na zaproszenie sponsora kolekcji - Polskiego Centrum Promocji Miedzi. Prezentujemy filmową dokumentację wykładu.
Ekspozycja stała Muzeum Historii Żydów Polskich w Warszawie otwarta! Aż 7 tysięcy metrów kwadratowych ścian zapełnionych specjalnie zaprojektowanymi elementami scenograficznymi. Ponad 4 tysiące metrów kwadratowych powierzchni dostępnej dla zwiedzających. 1,5 tysiąca sztuk elementów oświetlenia typu LED oraz 250 komponentów sprzętu multimedialnego. Tak w liczbach prezentuje się wystawa stała Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN. Największa zrealizowana dotąd w Polsce narracyjna ekspozycja historyczna została otwarta 28 października. Projekt przygotowało studio architektoniczne Nizio Design International.
Miedź we współczesnej architekturze – Muzeum Historii Żydów Polskich w Warszawie Architektura znaczącego obiektu użyteczności publicznej powinna przetrwać kilka pokoleń. Nie zawsze tak się dzieje, zbyt często taki obiekt szybko „więdnie”, podobnie jak kwiat zerwany na łące. Dzięki swojej długowieczności miedź jest niezawodnym materiałem. Rainer Mahlamäki o roli miedzi w architekturze Muzeum Historii Żydów Polskich w Warszawie
Ciasteczko w pudełku. O Muzeum Historii Żydów Polskich Grzegorz Stiasny Pomysł fińskich architektów opierał się na syntezie racjonalnej, prostokreślnej, szklanej bryły i przecinającego ją konwulsyjnie, rozfalowanego wnętrza. To wnętrze – pasaż między placem przed pomnikiem (miejscem oficjalnych uroczystości) a nieformalnym skwerem o osiedlowym charakterze – łączy wyraz symboliczny ze swą atrakcyjnością przestrzenną i ma szansę pozostawać w pamięci jako architektoniczny klejnot.