Spis treści
Dystopijne miasto przyniosło główną nagrodę
Konkurs TEORIA od dwunastu edycji zachęca młodych architektów i architektki do wyjścia poza projektowanie i potraktowania pisania jako kolejnego narzędzia myślenia o przestrzeni. Nie chodzi przy tym wyłącznie o budynki. Punktem zainteresowania są także społeczne i kulturowe konsekwencje architektury oraz jej wpływ na codzienne funkcjonowanie mieszkańców.
Czytaj także: TEORIA 2026. Nowa edycja międzynarodowego konkursu Fundacji im. Stefana Kuryłowicza dla młodych architektów i architektek
Tegoroczna edycja przyniosła precedens. Nagrodę Główną otrzymał Jakub Krzysztofik za opowiadanie „Niewidzialne Miasto” – po raz pierwszy w historii konkursu zwyciężył więc tekst należący do literatury pięknej. Autor kreśli dystopijną wizję przyszłości, ale jej źródeł szuka w decyzjach podejmowanych współcześnie. Jak wskazuje jury, opowiadanie kieruje uwagę nie na spektakularne realizacje, lecz na to, jak architektura traktuje człowieka, otoczenie i krajobraz. Szczególne miejsce zajmują w nim osoby wykonujące codzienną, niewidoczną i pozbawioną prestiżu pracę, bez której miasto nie mogłoby sprawnie funkcjonować.
Zwycięski tekst po redakcji i tłumaczeniu na język angielski zostanie wydany jako 12. tom serii Fundacji „Architektura Kultury – Kultura Architektury”. Autor otrzyma również 3500 zł netto.
Kurierzy sprzed wieku wracają na ulice
Pierwsze wyróżnienie przypadło dr inż. arch. Joannie Majczyk za opracowanie „Wolni jak ptacy niebiescy. Kurierzy rowerowi Warszawy”. Autorka zajęła się grupą, która mogłaby wydawać się zjawiskiem charakterystycznym dla współczesnego miasta, a jednak ma znacznie dłuższą historię. W archiwach odnalazła ślady przedwojennych warszawskich kurierów rowerowych i zestawiła ich rzeczywistość z doświadczeniem osób przemierzających stolicę na dwóch kołach dzisiaj. Jury zwróciło uwagę zarówno na dokumentacyjny charakter pracy, jak i na sposób, w jaki historyczny materiał zmienia perspektywę patrzenia na współczesne miasto.
Wyróżnienie II stopnia otrzymała Julia Roch za reportaż „Miasto Doznań”. Tutaj architektura przestaje być przede wszystkim tym, co można zobaczyć. Autorka analizuje miasto poprzez światło, temperaturę, dźwięk, rytm ulicy czy fakturę nawierzchni, odwołując się przy tym do neuronauki. Punktem wyjścia jest perspektywa ukrytej niepełnosprawności i pytanie o to, w jaki sposób przestrzeń odbierana jest przez całe ciało. Zdaniem jury praca przywraca myśleniu o architekturze jej somatyczny wymiar.
Architektura widziana z poziomu kuriera
Tematem przewodnim XII edycji było „Miasto oczami kuriera”. Organizatorzy zaproponowali więc spojrzenie na przestrzeń z perspektywy osoby, która pozostaje w ciągłym ruchu i poznaje miasto inaczej niż jego statyczny obserwator. Do udziału w dwudniowych warsztatach wybrano dwanaście osób. Oceniano nie tylko ich kompetencje projektowe i literackie, ale również wrażliwość na społeczne, kulturowe i humanistyczne aspekty architektury.
Uczestnicy spacerowali po Saskiej Kępie, przyglądając się m.in. realizacjom Bohdana Lacherta, Józefa Szanajcy, Heleny i Szymona Syrkusów czy Mariana Lalewicza. Modernistyczna dzielnica była jednak traktowana nie jako katalog budynków, lecz jako przestrzeń pracy, ruchu, pamięci i codziennych relacji. O swoim doświadczeniu miasta opowiadał także kurier Robert Cwojdziński. Program uzupełniały spotkania poświęcone m.in. antropologii kulturowej, językowi krytyki architektonicznej i sposobom budowania narracji o przestrzeni.
Wyniki konkursu pokazują przy tym dość szerokie rozumienie współczesnej teorii architektury. Droga do rozmowy o mieście może prowadzić przez fikcję literacką, archiwalne ogłoszenia albo badania nad działaniem ludzkiego układu nerwowego. W każdym z nagrodzonych tekstów architektura staje się przede wszystkim narzędziem do opowiadania o człowieku – o tym, jak porusza się po mieście, pracuje w nim i odbiera je własnym ciałem.
