Architektura MuratorKrytykaArchitektura i urbanistyka Izraela

Architektura i urbanistyka Izraela

Ta naukowa praca nie jest książką łatwą, do szybkiego przeczytania. Gęsto w niej od faktów, danych, liczb i statystyk. Warto jednak sięgnąć po książkę Artura Jasińskiego, by spróbować zrozumieć współczesne państwo izraelskie także poprzez historię jego architektury i urbanistyki, które tak ściśle wiążą się z losami tego specyficznego miejsca na Ziemi – recenzja Piotra Lewickiego i Kazimierza Łataka.

Architektura i urbanistyka Izraela
Artur Jasiński, Architektura i urbanistyka Izraela, Oficyna wydawnicza AFM 2016

Parę lat temu ukazała się drukiem, w książkowej formie, rozprawa doktorska Artura Jasińskiego zatytułowana Architektura w czasach terroryzmu. Miasto – przestrzeń publiczna – budynek (recenzja „A-m” 7/2013). Rok 2016 przyniósł kolejną pracę autora – Architektura i urbanistyka Izraela to dysertacja habilitacyjna. Publikacja została wydana przez Krakowską Akademię im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego, gdzie architekt prowadzi działalność dydaktyczną. Konflikt izraelsko-palestyński – przywoływany w rozprawie doktorskiej – stanowi łącznik obu książek, choć w tej ostatniej jest tylko jednym z wielu tematów, wcale nie najważniejszym.

Siedem kolejnych rozdziałów poświęconych jest urbanizacji i architekturze w ujęciu historycznym od końca XIX wieku, przez lata międzywojenne (w naszym rozumieniu pojęcia międzywojnia), nowe otwarcie po roku 1948, czyli po utworzeniu państwa Izrael, i dalej zmiany, które nastąpiły po wojnie sześciodniowej (1967), aż po początki bieżącego tysiąclecia. Osobny rozdział dotyczy fenomenu Jerozolimy, co nie dziwi, jeśli weźmiemy pod uwagę starożytną genezę oraz rolę tego miasta w cywilizacji żydowskiej, chrześcijańskiej i muzułmańskiej. Zgoła odmienna jest opowieść o Tel Awiwie, mieście nowym, o historii – w nie do końca prawdziwym uproszczeniu – niewiele ponad stuletniej. Tel Awiwowi autor poświęca rozdział dotyczący głównie początku XX wieku i epoki Brytyjskiego Mandatu Palestyny (lata 1922-1948). Miasto słynie z architektury modernistycznej, działali tu liczni architekci europejscy, czy to uciekinierzy z nazistowskich Niemiec, czy pełni zapału syjoniści przybywający, by budować własne państwo. Dziś White City of Tel Aviv – wpisane w roku 2003 na listę światowego dziedzictwa UNESCO zgromadzenie budynków i budowli powstałe w okresie i stylistyce Bauhausu – jest jedną z atrakcji turystycznych Izraela. Co istotne, w swojej pracy Artur Jasiński zajmuje się także osadnictwem palestyńskim – arabskimi wioskami i dzielnicami miast. Współżycie, rywalizacja i walka między ludnością żydowską i arabską sięgają czasów biblijnych i znajdują swoje odwzorowanie w przestrzeni w wymiarze zajmowania terytoriów, typologii osadnictwa i charakterze substancji budowlanej. Wobec kwestii tego odwiecznego sporu autor stara się zajmować pozycję neutralną. Ta naukowa praca nie jest książką łatwą, do szybkiego przeczytania. Gęsto w niej od faktów, danych, liczb i statystyk. Mnożą się nazwiska i daty, nazwy geograficzne, fachowe pojęcia i przypisy. Liczne ilustracje czarno-białe i kolorowe (w większości autorstwa samego Jasińskiego) zachęcają jednak do choćby pobieżnego przejrzenia i analizy. Nieco drażnią anglicyzmy przytaczane z nie zawsze zrozumiałych powodów (bo czy synagoga w Pesht, na Węgrzech nie jest po prostu synagogą w Peszcie?). Izrael to częsty cel podróży Polaków, zainteresowanych kulturą i poszukujących źródeł naszej cywilizacji, zarówno nowo-, jak i starotestamentowej. Warto więc sięgnąć po książkę krakowskiego architekta, by spróbować zrozumieć współczesne państwo izraelskie także poprzez historię jego architektury i urbanistyki, które tak ściśle wiążą się z losami tego specyficznego miejsca na Ziemi.

Warszawa rysuje Skopje: nowa publikacja Centrum Architektury Nakładem Centrum Architektury ukazała się książka „Warszawa rysuje Skopje” autorstwa Kingi Nettmann-Multanowskiej. Autorka, od lat niestrudzenie badająca polskie wątki na terenie Gruzji i Macedonii Północnej, odkrywa przed czytelnikiem wciąż mało znaną historię udziału architektów z Polski w odbudowie Skopje po tragicznym trzęsieniu ziemi z 1963 roku.
Lista nieobecności: Janusz Sepioł o Archiprzewodniku Roberta Koniecznego i Tomasza Malkowskiego Lista obiektów zebranych w Archiprzewodniku budzi kilka zasadniczych pytań dotyczących całych obszarów nieobecności. Właściwie nie ma tu wsi. Trudno też znaleźć jakieś realizacje urbanistyczne. Nie ma architektury przemysłowej ani obiektów inżynierskich. Państwo jako inwestor, poza sferą kultury, właściwie nie istnieje.
Alcazar: uniwersalna opowieść o patologiach przemysłu budowlanego Nakładem Centrum Architektury wyszedł kolejny komiks. „Alcazar” Simona Lamoureta to fabularyzowana opowieść o pracownikach na indyjskiej budowie, ukazująca nepotyzm, opóźnianie wypłat, przemocowe relacje i łapówkarstwo.
„Architektki” Agaty Twardoch: 19 inspirujących rozmów z wyjątkowymi architektkami „Ta książka powstała ze złości” – pisze autorka we wstępie. „Złości na to, że kobietom w świecie architektury jest trudniej, są mniej doceniane i rzadziej nagradzane. I to nie dlatego, że są niewystarczająco dobre”. Właśnie ukazały się „Architektki” Agaty Twardoch, a my jesteśmy partnerem tej publikacji.
Archiprzewodnik po Polsce: Konieczny i Malkowski tym razem oprowadzają po polskiej architekturze współczesnej „Archiprzewodnik po Polsce” prezentuje nie tylko nowe polskie ikony, nagradzane w najważniejszych konkursach, ale też subiektywny wybór realizacji, które – zdaniem autorów – wyróżniają się innowacyjnym myśleniem o architekturze. Robert Konieczny i Tomasz Malkowski tym razem zabierają nas w podróż po polskich miastach i miasteczkach, wskazując zarówno przełomowe gmachy publiczne, jak i domy jednorodzinne czy obiekty małej architektury.
ArchiKod: nowa książka Czesława Bieleckiego Zachęta — Narodowa Galeria Sztuki i Narodowy Instytut Architektury i Urbanistyki zapraszają na premierę książki „ArchiKod” Czesława Bieleckiego oraz spotkanie z autorem. „Architektura-murator” jest patronem medialnym publikacji.