Architektura MuratorKrytykaO historii CSK w Lublinie Tomasz Żylski

O historii CSK w Lublinie Tomasz Żylski

W założeniu peerelowskich władz lubelski teatr miał być jednym z największych obiektów widowiskowych w Europie, tymczasem na ponad 40 lat stał się największą nieukończoną inwestycją, skutecznie wyłączając z publicznego użytku istotny fragment centrum miasta.

Historia CSK
I nagroda w konkursie na opracowanie koncepcji architektonicznej budynku Teatru w Budowie w Lublinie wraz z koncepcją zagospodarowania placu Teatralnego; autorzy: Stelmach i Partnerzy Biuro Architektoniczne. Il. dzięki uprzejmości pracowni

Idea budowy teatru w samym centrum Lublina sięga lat 60. XX wieku. Początkowo planowano jednak obiekt niewielki, z salą na zaledwie 500 osób, dopiero w 1972 roku Wojewódzka Rada Narodowa i Komisja Planowania podjęły decyzję o wzniesieniu ogromnego gmachu teatru operowego z salą widowiskowo-kongresową na 1000 osób. Budynek pełnić miał ważną kulturotwórczą rolę w całym regionie, na którego rozwoju PRL-owskie władze skupiały wówczas szczególną uwagę. Nieprzypadkowa była też jego lokalizacja – przy Alejach Racławickich, głównej ulicy miasta, dokładnie naprzeciw siedziby Komitetu Wojewódzkiego PZPR, w bliskim sąsiedztwie Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, którego bryłę przyćmić miał swoją wielkością. Realizację obiektu według konkursowego projektu Stanisława Bieńkuńskiego, wieloletniego dziekana WA PW, współautora licznych gmachów publicznych w Warszawie, rozpoczęto w 1974 roku.

Historia CSK
II nagroda; autorzy: konsorcjum DEDECO z siedzibą w Szczecinie i GRAY INTERNATIONAL z siedzibą w Warszawie. il. dzięki uprzejmości pracowni

Ostatecznie, na powierzchni ponad 40 tys. m2, przewidziano w nim pomieszczenia dla teatru dramatycznego, z widownią na 1000 miejsc i obrotową sceną, oraz dwie sale koncertowe dla lubelskiej filharmonii, mogące pomieścić łącznie 1300 osób. Z powodu ogromnych kosztów inwestycji prace posuwały się jednak wolno, a pogłębiający kryzys lat 80. wymusił w końcu ich wstrzymanie. Nieukończony obiekt pozostawał w stanie surowym do połowy lat 90., kiedy to jego południową część zaadaptowano dla potrzeb filharmonii i Teatru Muzycznego (projekt elewacji, foyer i sali teatralnej opracował architekt Stanisław Fijałkowski). W 2007 roku władze województwa zdecydowały o utworzeniu w pozostałej części gmachu tzw. Centrum Spotkania Kultur, wielofunkcyjnego ośrodka, w którym odbywałyby się spektakle operowe, baletowe i dramatyczne, a także koncerty, recitale, spotkania autorskie czy konferencje. Rok później we współpracy z Fundacja Moniki i Janusza Palikotów zorganizowały międzynarodowy konkurs na przebudowę „ruiny” – całkowita powierzchnia obiektu wynosiła wówczas 24 tys. m2, z czego ok. 9 tys. m2 pozostawało niewykończone.

Historia CSK
III nagroda; autorzy: Blond & Roux architectes. Il. dzięki uprzejmości pracowni

W jury, pod przewodnictwem Stanisława Fiszera, zasiedli architekci Jacek Gurbiel, Andrzej Gałkowski, Włodzimierz Mucha i Roger Riewe, a także reżyser teatralny Janusz Opryński, wicemarszałek województwa lubelskiego Jacek Sobczak, historyk sztuki Tadeusz Zielniewicz oraz polityk i przedsiębiorca Janusz Palikot, który ufundował nagrody w konkursie. Uczestnicy oprócz adaptacji gmachu, w którym przewidziano dużą salę widowiskową na 1000 osób, trzy mniejsze (kinową, baletową i kameralną) oraz bibliotekę z mediateką, mieli zaproponować modernizację pomieszczeń Teatru Muzycznego i filharmonii, a także zagospodarowanie przyległego placu, który sięgałby aż do rektoratu Uniwersytetu Medycznego po drugiej stronie Alej Racławickich. Istniejąca konstrukcja i urządzenia powinny być zachowane, z wyjątkiem miejsc i obszarów w których ich wymiana okaże się niezbędna ze względu na stan techniczny lub też zdezaktualizowanie się rozwiązań – czytamy w regulaminie.

Historia CSK
IV nagroda; autorzy: Wizja Biuro Architektoniczne. Il. dzięki uprzejmości pracowni

Do konkursu zakwalifikowano 41 zespołów. Pierwsze miejsce i 150 tys. zł przyznano pracowni Stelmach i Partnerzy, drugie i 90 tys. zł otrzymało konsorcjum firm Dedeco i Gray International, a trzecie i 60 tys. zł – biuro Blond & Roux Architectes z Paryża. Zdobywcy czwartego, piątego i szóstego otrzymali po 20 tys. zł. Inwestycję rozpoczęto w 2012 roku. Choć zwycięski projekt bazował na zachowaniu oryginalnej substancji z lat 70. i 90., zakładając wyeksponowanie ceglanych ścian i stalowej konstrukcji, które miały stanowić o tożsamości tej przestrzeni, szybko okazało się, że ze względu na zły stan część obiektu, mieszczącą dużą salę z obrotową sceną, trzeba będzie wyburzyć. Architekt podjął jednak decyzję, aby ściany wokół nowej sali i holu wymurować z pozyskanej w ten sposób cegły rozbiórkowej. Uroczyste otwarcie CSK odbyło się w grudniu 2015 roku.

Park na Górkach Czechowskich w Lublinie – nowy projekt Bolesława Stelmacha Projekt 75-hektarowego parku na zlecenie TBV Investment przygotował Bolesław Stelmach we współpracy z architektem krajobrazu Piotrem Szkołutem z lubelskiej pracowni Garden Concept. Firma obiecuje realizację w zamian za zgodę na wybudowanie kolejnego osiedla. Decyzję podejmą mieszkańcy.
Narodowy Instytut Architektury Architekt Bolesław Stelmach stanął na czele Narodowego Instytutu Architektury, nowo powołanej instytucji, która ma służyć upowszechnianiu wiedzy na temat architektury i projektowania przestrzennego oraz prowadzić badania, działania edukacyjne, promocyjne i wydawnicze. W rozmowie udzielonej „A-m” Stelmach zarysował trzy główne priorytety przyszłej aktywności: szeroko pojęta edukacja, dokumentacja oraz legislacja.
Teatr otwarty – o CSK w Lublinie Tomasz Michalak Budynek jest idealnym łącznikiem między starym i nowym. Położony na styku miasta historycznego stanowi urbanistyczne wprowadzenie do tej części Lublina, której przestrzeń ukształtowały dziesięciolecia rozwoju modernizmu. Bolesław Stelmach, opowiadając o jego projektowaniu, często odwołuje się do idei formy otwartej i spuścizny Hansenów. Pozostawia teatr otwarty, a architektom tworzącym w Lublinie zdaje się przypominać, że miasto wokół wciąż pozostaje w budowie – pisze Tomasz Michalak.
Rozmowa z Bolesławem Stelmachem, autorem Centrum Spotkania Kultur w Lublinie Mam nadzieję, że to co robię czasami bywa sztuką. A i tak prawda okaże się za 100 lat – o relacji między architektura a naturą, mizantropii i inspirującej bezradności z Bolesławem Stelamchem rozmawia Maja Mozga-Górecka.
O projekcie fasady CSK w Lublinie Lorenzo Lilli Największe wyzwanie stanowiło właściwe zamodelowanie struktury, gdyż w jej obrębie zaistniało jednocześnie kilka czynników. Po pierwsze, należało wziąć pod uwagę, że fasada na kanwie z cięgien stalowych będzie wykazywała cechy szczególne, choćby ze względu na obróconą w stosunku do jej płaszczyzny geometrię szklenia. Musieliśmy zbadać też, jak zachowa się fasada, kiedy zostanie poddana działaniu wiatru, a ułożone niczym łuska panele szklane będą generować zawirowania powietrza oraz deformacje wzdłuż samej konstrukcji.
O akustyce CSK w Lublinie Jan Dodacki Przed przystąpieniem do realizacji zbudowano model akustyczny 3D, a następnie korygowano parametry po kolejnych pomiarach w powstałej już kubaturze – na etapie stanu surowego, po wykonaniu posadzki i zamontowaniu foteli, aż do strojenia sali. Scena z dwiema kieszeniami scenicznymi o powierzchni ok. 900 m2 jest drugą co do wielkości w Polsce i Europie – po Operze Narodowej w Warszawie.