Architektura MuratorKrytykaSpektakl i modernizacja. Miasta włoskie w okresie faszyzmu 1922-1945

Spektakl i modernizacja. Miasta włoskie w okresie faszyzmu 1922-1945

Książka historyka sztuki Filipa Burno podsuwa czytelnikowi całe spektrum przykładów manipulacji tłumem, jego zbiorową psychiką. Publikacja „uzbrojona” jest w 45-stronicową bibliografię – sprzymierzeńcem autora są nieznane w Polsce archiwa, ale i starannie przewertowane włoskie periodyki architektoniczne – recenzja Hanny Faryny-Paszkiewicz.

Spektakl i modernizacja. Miasta włoskie w okresie faszyzmu 1922- 1945
Filip Burno, Spektakl i modernizacja. Miasta włoskie w okresie faszyzmu 1922- 1945, Fundacja Kultura Miejsca, Akademia Sztuk Pięknych W Warszawie 2016

Książkę Filipa Burno można nazwać praktycznym podręcznikiem do nauki stosowania politycznej propagandy. Odpowiada chyba na wszystkie pytania, jakie może zadać początkujący promotor ideologii. Jeśli zastosuje się do wskazówek – jego mocodawcy odniosą sukces albo równie spektakularną – adekwatną do zainwestowanych środków – klęskę.

Anatomia faszyzacji państwa, a konkretniej – włoskich miast, jawi się dzięki lekturze tej książki jako realizacja sprawnie rozpisanego konspektu, z wytłuszczonymi nagłówkami i podpunktami. Celem była „indoktrynacja” miast poprzez budowę nowego ładu urbanistycznego spełniającego potrzeby akcji propagandowych. W efekcie, miejskie wnętrze mogło sprawnie „manipulować” mieszkańcami. Początkowo korzystano z zastanej, nierzadko średniowiecznej struktury, z czasem bezpardonowo likwidowanej na rzecz szerokich placów otoczonych wyniosłymi budynkami. Totalitarna architektura miała cichego wspólnika: wielkim zgromadzeniom w miejskiej przestrzeni sprzyjał łagodny klimat.

Koła najbardziej zbliżone do Mussoliniego dobrze reagowały na wszelkie nowości techniczne i plastyczne, które mogły pomóc w realizacji planu. Nigdy dotąd nie zastosowano na taką skalę plakatów, neonów czy nocnych iluminacji. Agitowane tłumy miały poczucie osobistego udziału w czymś więcej niż parateatralnym zdarzeniu. Wysoko umieszczone mównice, jak ambony czy kapitańskie mostki, idealnie eksponowały przemawiających. Transformacja „starej Italii” poprzez zastosowanie nowego urbanistycznego ładu, dotyczyła zrazu samej miejskiej materii.

Ale przyszedł czas na drobniejsze retusze: reklamę uroków miast i środków komunikacji, na kult awiacji, wyczynu sportowego, nowoczesnego życia każdej jednostki – „nowego Włocha”. Za scenografię posłużyły wstęgi autostrad, nowoczesne dworce, płyty lotnisk, plan rzymskiego metra. To na ich tle rozgrywał się ów tytułowy spektakl, a każdy z podróżujących był widzem i aktorem jednocześnie. W książce nie mogło zabraknąć historii E.42 (dzisiejszej rzymskiej dzielnicy EUR) – jednego z idealnych założeń urbanistycznych doglądanych przez Il Duce. Nazwano je „scenografią metafizyczną”, bo z góry zakładano pierwiastek widowiska, urbanistycznego performanceʼu, struktury poruszającej zmysły.

Autor poczynił też krok dalej – podjął „współtemat”, któremu można by nadać samodzielny edytorski żywot. To architektoniczno- propagandowy obraz włoskich Ziemi Zamorskich, kolonii, które w polityce faszystowskich Włoch miały odegrać znamienną rolę. Otwarta w maju 1940 roku w Neapolu wystawa z centralnym Salone dell’ Impero stała się pieczęcią dla modernistycznego Trypolisu czy Addis Abeby. Książka historyka sztuki Filipa Burno podsuwa więc czytelnikowi całe spektrum przykładów manipulacji tłumem, jego zbiorową psychiką. Wydawnictwo „uzbrojone” jest w 45-stronicową bibliografię – sprzymierzeńcem autora są nieznane w Polsce archiwa, ale i starannie przewertowane włoskie periodyki architektoniczne.

Książki na wakacje 2022: architektoniczne nowości wydawnicze TOP 10 Od lat co miesiąc recenzujemy dla Was najciekawsze książki o architekturze, urbanistyce, wnętrzach i projektowaniu krajobrazu. Tym razem polecamy 10 nowości wydawniczych, w sam raz na letnie nadrabianie zaległości bądź planowanie architektonicznych podróży. Książki na wakacje 2022: TOP 10.
MUR. Ilustrowany atlas architektury Muranowa – pomóż go wydrukować! Centrum Architektury prowadzi zbiórkę na druk ósmego tomu z serii ilustrowanych atlasów warszawskiej architektury. Książkę, tym razem poświęconą dzielnicy Muranów, napisali Beata Chomątowska, Grzegorz Piątek i Katarzyna Uchowicz.
Warszawa rysuje Skopje: nowa publikacja Centrum Architektury Nakładem Centrum Architektury ukazała się książka „Warszawa rysuje Skopje” autorstwa Kingi Nettmann-Multanowskiej. Autorka, od lat niestrudzenie badająca polskie wątki na terenie Gruzji i Macedonii Północnej, odkrywa przed czytelnikiem wciąż mało znaną historię udziału architektów z Polski w odbudowie Skopje po tragicznym trzęsieniu ziemi z 1963 roku.
Lista nieobecności: Janusz Sepioł o Archiprzewodniku Roberta Koniecznego i Tomasza Malkowskiego Lista obiektów zebranych w Archiprzewodniku budzi kilka zasadniczych pytań dotyczących całych obszarów nieobecności. Właściwie nie ma tu wsi. Trudno też znaleźć jakieś realizacje urbanistyczne. Nie ma architektury przemysłowej ani obiektów inżynierskich. Państwo jako inwestor, poza sferą kultury, właściwie nie istnieje.
Alcazar: uniwersalna opowieść o patologiach przemysłu budowlanego Nakładem Centrum Architektury wyszedł kolejny komiks. „Alcazar” Simona Lamoureta to fabularyzowana opowieść o pracownikach na indyjskiej budowie, ukazująca nepotyzm, opóźnianie wypłat, przemocowe relacje i łapówkarstwo.
„Architektki” Agaty Twardoch: 19 inspirujących rozmów z wyjątkowymi architektkami „Ta książka powstała ze złości” – pisze autorka we wstępie. „Złości na to, że kobietom w świecie architektury jest trudniej, są mniej doceniane i rzadziej nagradzane. I to nie dlatego, że są niewystarczająco dobre”. Właśnie ukazały się „Architektki” Agaty Twardoch, a my jesteśmy partnerem tej publikacji.