Architektura MuratorRealizacjeJak powstawało Muzeum Historii Żydów Polskich

Jak powstawało Muzeum Historii Żydów Polskich

Wraz z budynkiem Muzeum Historii Żydów Polskich zyskaliśmy poetycki i pełen dramaturgii symbol, ikonę architektury już nie o lokalnym, ale o europejskim zasięgu.

Muzeum Historii Żydów Polskich
Muzeum Historii Żydów Polskich w Warszawie, projekt: Landelhma & Mahlamäki, Kuryłowicz & Associates
Fot.: Jakub Certowicz
MUzeum Historii Żydów PolskichWarszawa, kwartał ulic Anielewicza, Zamenhofa, Lewartowskiego i Karmelickiej
AutorzyLahdelma & Mahlamäki (Finlandia), Kuryłowicz & Associates (ze strony polskiej), architekci Rainer Mahlamäki (główny projektant), Riita Id (faza projektu budowlanego), Maritta Kukkonen, Miguel Silva, Jukka Savolainen, Markus Wikar, Mirja Sillanpää; ze strony polskiej architekci: Stefan Kuryłowicz, Paweł Grodzicki (faza projektu budowlanego), Marcin Ferenc, Piotr Kuczyński, Tomasz Kopeć, Michał Gratkowski, Piotr Kudelski
KonstrukcjaARBO Projekt; Arkadiusz Łoziński, Robert Fabisiak, Piotr Ziółkowski
Generalny wykonawcaPolimex-Mostostal
InwestorMiasto stołeczne Warszawa, Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Powierzchnia terenu12442.0 m²
Powierzchnia zabudowy4400.0 m²
Powierzchnia całkowita16300.0 m²
Kubatura123000.0 m³
Projekt2005
Data realizacji (początek)2009
Data realizacji (koniec)2013

Idea powstania symbolicznego muzeum w sercu dawnej dzielnicy żydowskiej w Warszawie sięga lat tużpowojennych. Już szkicowa koncepcja z 1947 roku, opracowana przez Wacława Kłyszewskiego, Jerzego Mokrzyńskiego i Eugeniusza Wierzbickiego, zakładała przeznaczenie na ten cel odbudowanego gmachu koszar artylerii konnej. Bohdan Lachert, późniejszy projektant Muranowa, w miejscu gdzie dziś wznosi się Muzeum Historii Żydów Polskich planował nowe centrum tego ogromnego osiedla. W przebudowanych koszarach miało się znaleźć upamiętniające m.in. powstanie w getcie muzeum martyrologii, a przed nim reprezentacyjny plac Młodzieży z akcentującą całe założenie rotundą po jednej i wysoką wieżą po drugiej stronie.

Miedź we współczesnej architekturze – Muzeum Historii Żydów Polskich w Warszawie
Miedź we współczesnej architekturze – Muzeum Historii Żydów Polskich w Warszawie Architektura znaczącego obiektu użyteczności publicznej powinna przetrwać kilka pokoleń. Nie zawsze tak się dzieje, zbyt często taki obiekt szybko „więdnie”, podobnie jak kwiat zerwany na łące. Dzięki swojej długowieczności miedź jest niezawodnym materiałem. Rainer Mahlamäki o roli miedzi w architekturze Muzeum Historii Żydów Polskich w Warszawie

Pomysłu jednak nie zrealizowano, a po rozebraniu w latach 60. resztek zabytkowych murów teren przekształcono w park. Do idei muzeum żydowskiego powrócono dopiero w latach 90. W 1995 roku stowarzyszenie Żydowski Instytut Historyczny rozpoczęło prace nad koncepcją przyszłej wystawy. Wkrótce postanowiono, że ekspozycja opowiadać będzie nie o Zagładzie, ale o przeszło tysiącletniej historii społeczności żydowskiej na ziemiach polskich. Ponieważ w planie ogólnym zagospodarowania Śródmieścia z 1993 roku w zachodniej części skweru przed pomnikiem Bohaterów Getta dopuszczano budowę obiektu kultury, lokalizacja ta wydawała się idealna pod przyszłe muzeum. Władze Warszawy przekazały stowarzyszeniu działkę, a to, w 2005 roku, zorganizowało dwuetapowy konkurs na projekt gmachu.

Muzeum Historii Żydów Polskich
Muzeum Historii Żydów Polskich
Fot.: Wojciech Kryński

Spośród 250 nadesłanych prac wyłoniono 119, z których do finału wybrano 11 („A-m” 9/05). Zwyciężyli fińscy architekci Ilmari Lahdelma i Rainer Mahlamäki, mający już na koncie wiele ważnych realizacji w rodzinnym kraju, ale jeszcze żadnej poza jego granicami.

Kosztami realizacji gmachu, wynoszącymi blisko 200 mln zł, podzieliły się władze Warszawy i ministerstwo kultury, natomiast za sfinansowanie wystawy głównej, ponad 130 mln zł, odpowiedzialny był ŻIH. Stowarzyszenie rozpoczęło zbiórkę na niespotykaną dotąd w Polsce skalę. Komitety wspierania muzeum, których zadaniem było m.in. pozyskiwanie środków, utworzono w Polsce, USA, Niemczech, Izraelu, Wielkiej Brytanii, Francji, Szwecji i Belgii. Wśród donatorów znalazło się wiele firm i fundacji, ale też osób prywatnych. W zależności od wysokości wpłat, mecenasi otrzymują honorowy tytuł: Przyjaciel, Wspierający, Partner, Współtwórca, Darczyńca i Znamienity Darczyńca. Przyjacielem muzeum można się stać już za 100 zł, natomiast miano Znamienitego Darczyńcy otrzymują ci, którzy wpłacą przynajmniej 3 mln zł – ich lista obejmuje już 19 podmiotów. Zbiórkę funduszy zakończono w lipcu 2012 roku.

Koncepcję wystawy w 2003 roku opracowała brytyjska firma Event Communications, projekt plastyczny i realizację powierzono pracowni Nizio Design International. Powinna być otwarta na początku 2014 roku. Z kolei przetarg na zagospodarowanie otoczenia budynku wygrało biuro Ogrodownia. Projekt powstał w konsultacji z architektami na zlecenie Zarządu Terenów Publicznych. Prace te kosztowały 1,3 mln zł.

Notatki o współczesnej architekturze Finlandii: Rainer Mahlamäki we Wrocławiu Finlandia już dawno wyprzedziła inne kraje Starego Kontynentu zarówno pod względem jakości życia jej mieszkańców, jak i innowacyjności. Jeszcze do 2 października można oglądać we Wrocławiu wystawę poświęconą fińskiej architekturze. Jednym z wydarzeń towarzyszących ekspozycji będzie wykład Rainera Mahlamäkiego.
Futuro House. Drugie życie utopii Futuro House został wyprodukowany w tym samym tygodniu 1969 roku, w którym Neil Armstrong stawiał pierwsze kroki na księżycu. Jeden z około 100 powstałych od tamtego czasu domów „wylądował” na tarasie Central Saint Martins w Londynie.
Ciasteczko w pudełku. O Muzeum Historii Żydów Polskich Grzegorz Stiasny Pomysł fińskich architektów opierał się na syntezie racjonalnej, prostokreślnej, szklanej bryły i przecinającego ją konwulsyjnie, rozfalowanego wnętrza. To wnętrze – pasaż między placem przed pomnikiem (miejscem oficjalnych uroczystości) a nieformalnym skwerem o osiedlowym charakterze – łączy wyraz symboliczny ze swą atrakcyjnością przestrzenną i ma szansę pozostawać w pamięci jako architektoniczny klejnot.
Skromność i spokój. Rainer Mahlamäki o Muzeum Historii Żydów Polskich Celem architekta jest zaprojektowanie takiego budynku, który będzie sprawiał wrażenie, jakby w danej lokalizacji stał od zawsze, i zaprojektowanie takich przestrzeni, które przetrwają zmieniające się w czasie mody.