Architektura MuratorRealizacjeO Centrum Nauki Kopernik Ewa P. Porębska i Grzegorz Stiasny

O Centrum Nauki Kopernik Ewa P. Porębska i Grzegorz Stiasny

Położone na bulwarach wiślanych CNK to jeden z niewielu w Warszawie budynków publicznych o tak atrakcyjnej wizualnie formie. O geologicznych inspiracjach i masońskiej symbolice pozornie abstrakcyjnych brył piszą Ewa P. Porębska i Grzegorz Stiasny.

Centrum Nauki Kopernik nad Wisłą w Warszawie
Zbudowane nad tunelem Wisłostrady Centrum zbliża lewobrzeżną Warszawę do Wisły. W szerszym kontekście urbanistycznym tworzy związki nie tylko z zabudową Powiśla, ale także mostem Świętokrzyskim i Stadionem Narodowym. Fot. Kacper Kowalski dla Warbud S.A.

Gdy w 1999 roku oddano do użytku bibliotekę uniwersytecką, atrakcyjność terenów Powiśla znacząco wzrosła. Nie tylko funkcja obiektu (biblioteka i przestrzenie rozrywkowo-komercyjne), ale i wyjątkowa, narracyjna architektura oraz pierwszy w Warszawie ogólnodostępny ogród botaniczny na dachu sprawiły, iż budynek stał się ulubionym przez studentów miejscem do nauki, jak również celem spacerów i spotkań warszawiaków. Pokryty wielojęzycznymi cytatami i wzorami matematycznymi, obrośnięty pnączami jest jednym z najbardziej oryginalnych i zapamiętywalnych obiektów Warszawy. Otwarte w 2010 roku Centrum Nauki Kopernik jest podobnym fenomenem. Funkcja o wyjątkowym znaczeniu wpisana w architekturę o silnym plastycznym wyrazie i szerokich konotacjach symbolicznych. W tym jednak przypadku natura nie pojawia się w formie pełzającej po elewacjach zieleni. W zamyśle projektantów Centrum jest elementem pierwotnego krajobrazu, a akt twórczy – symulacją działań natury. Choć estetycznie odległe, poprzez romantyzm architektonicznego gestu są sobie moim zdaniem bardzo bliskie ideologicznie. Popularne na świecie, aktualne trendy (wątki ekologiczne – Budzyński; architektura krajobrazowa – Kubec) zdają się w tym przypadku czerpać wprost z epoki romantyzmu. W jej nostalgicznym (spowite bluszczem altany biblioteki) lub dramatycznym (naznaczone erozją fasady Centrum) wydaniu.

W 2013 roku Centrum stanie się częścią realizowanego wzdłuż rzeki reprezentacyjnego bulwaru. W skali urbanistycznej będzie punktem kulminacyjnym unikalnego zespołu przestrzeni miejskich o charakterze kulturalnym, rekreacyjnym i sportowym. Udostępnianie mieszkańcom terenów nadrzecznych jest trendem ogólnoświatowym, ale nawet na tym tle projekt warszawski jest wyjątkowy; ze względu na bliskość Krakowskiego Przedmieścia i Starego Miasta z jednej oraz Portu Praskiego i Stadionu Narodowego z drugiej strony.

W 2004 roku w ramach wystawy Metamorfozy na Biennale Architektury w Wenecji Kurt W. Forster przedstawił „zwiastuny nowej ery” – kilka znaczących trendów architektury XXI wieku. Po hasłem TOPOGRAFIA objawiły się wówczas budowle wtopione w otoczenie, traktowane jako część krajobrazu, schowane w zieleni, przekryte warstwami ziemi. Ideą twórców centrum nie było jednak ukrycie budynków, a raczej imitacja bądź symboliczne odtworzenie działania natury. Architektura narzutowych głazów, jam, szczelin.

Erozja jest tu aktem twórczym. Woda deszczowa spływając wprost po fasadach rzeźbi detale elewacji. Poziome ślady na ścianie galerii plenerowej imitują działanie wód zalewowych. Chropowate faktury kamiennych okładzin przywodzą na myśl kamieniołomy; pionowe podziały płyt – wzory parcelacji. Nieregularność faktur, wzorów, szczelin wzmacnia efekt założonej przypadkowości. Od jasnych beży i szarości, przez brudne żółcie, rudość, aż do ciemnych brązów – paleta barw na elewacjach Centrum Nauki Kopernik nawiązuje do kolorów ziemi. Dzięki niuansom odcieni użytych materiałów – granitu, barwionego betonu, gliny, zbrojonych włóknem szklanym betonowych płyt – architektura Centrum Nauki Kopernik wtapia się kolorystycznie w nadwiślański krajobraz.

Ewa P. Porębska

Architektura CNK złożona z pozornie abstrakcyjnych brył tłumaczona jest przez autora jako zobrazowanie naturalnych procesów występujących w przyrodzie. Takie zewnętrzne „przebranie” pod współczesną antyklasyczną estetyką ukrywa inne treści. Według mnie tłumaczyć można kompozycję tej architektury przy pomocy symboliki masońskiej. Wszak CNK ma na celu ukształtowanie nowego człowieka i jego doskonalenie w kulcie wiedzy i demokratycznego braterstwa realizowanego poprzez dostęp do interaktywnych eksponatów. Symbolika masońska wydaje się adekwatna do programu instytucji i dość czytelnie przedstawiona w jej architekturze.

Poszczególne funkcje budynku zostały logicznie rozmieszczone. Hale wystawowe rozciągają się od krawędzi ulicy aż na sam brzeg Wisły. Przewieszają się ponad nadrzecznym bulwarem, który bywa regularnie zalewany przy wysokim stanie wody. Jeszcze bardziej wyniesione jest kontrastujące z zasadniczą bryłą Centrum planetarium, przyciągające uwagę już z drugiego brzegu rzeki. Po dostawionych rampach można dostać się na dach, gdzie urządzono ogrody.

Długo czekaliśmy w Warszawie na budynek publiczny o tak atrakcyjnej wizualnie formie. Autor osiągnął ją poprzez odrzucenie rozpowszechnionych kanonów kompozycji architektonicznej. Wybrał rozwiązania przestrzenne charakterystyczne dla wielkopowierzchniowych obiektów komercyjnych – centrów handlowo-rozrywkowych z ich addycyjną logiką rozmieszczenia poszczególnych części programu. Ale nietypowe położenie na samym nabrzeżu rzeki i wyszukana idea estetyczna (architektura naśladująca krajobraz) pozwoliły na udaną sublimację zespołu uniwersalnych wnętrz w wielowątkowy architektoniczny spektakl.

To wyjątkowe, ile skojarzeń może wywołać ten budynek, założony na planie węgielnicy, masońskiego symbolu równowagi, zwieńczony formą przypominającą wulkan, a może Świątynię Salomona – symbol dążenia do zjednoczenia ludzkości. Fasada wejściowa otwiera się na zachód – kierunek, z którego przybywają do loży profani. Poczekalnię stanowi niewytłumaczalna kompozycyjnie brunatna, betonowa bryła dostawiona z boku głównego korpusu. Kamień Nieociosany – symbol nowo przyjmowanego do loży wolnomularza. Pomiędzy ramionami węgielnicy tkwi połyskliwa bryła planetarium, której forma przypomina Kamień Ociosany (symbol osoby, która przeszła proces duchowego doskonalenia). Fasadę skierowaną ku Wiśle zdobi wielkie wycięcie, zgeometryzowana forma oka – symbol świadomości i mądrości, Wielkiego Architekta. Woda spływa wzdłuż nacięć na fasadach – oto transfer zjawisk naturalnych jako inspiracja dla współczesnej ornamentyki. Ale odbiorca może w niejednoznacznych formach odnajdywać treści zależnie od konwencji.

Grzegorz Stiasny

Krakowskie Centrum Nauki Kopernik Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego we współpracy z krakowskim SARP-em ogłosił dwuetapowy międzynarodowy konkurs na projekt Małopolskiego Centrum Nauki. Termin składania wniosków o dopuszczenie do udziału w konkursie mija 3 października.
Rozbudowa Centrum Nauki Kopernik w Warszawie Obok Centrum Nauki Kopernik stanie wkrótce nowy obiekt. Jego projekt opracował wrocławski oddział biura Heinle Wische und Partners.
Tak będzie wyglądać Pracownia Przewrotu Kopernikańskiego w Warszawie Pierwszą nagrodę w konkursie na projekt Pracowni Przetworu Kopernikańskiego przyznano pracowni Heinle Wische und Partners Architekci z Wrocławia. Trzykondygnacyjny budynek, który stanie tuż obok Centrum Nauki Kopernik pomieści pracownie i laboratoria badawcze.
O projekcie Centrum Nauki Kopernik nad Wisłą w Warszawie Jan Kubec W warstwie ideowej w zasadzie nie ma różnic między projektem konkursowym a realizacyjnym. Wprowadzone zmiany wynikają głównie z uwag i zaleceń sądu konkursowego. W skali urbanistycznej dotyczyły one przede wszystkim zaprojektowania bardziej wyrazistego placu wejściowego od strony Wybrzeża Kościuszkowskiego - pisze Jan Kubec, główny projektant CNK.
Historia Centrum Nauki Kopernik nad Wisłą Pomysł budowy w Polsce nowoczesnego centrum nauki na wzór słynnego Exploratorium w San Francisco powstał już w latach 70. Jednak dopiero w 2003 roku zapadła decyzja, by ośrodek tego typu zrealizować nad dopiero ukończonym tunelem Wisłostrady - o historii CNK nad Wisłą Tomasz Żylski.
Konkurs na rozbudowę Centrum Nauki Kopernik Centrum Nauki Kopernik we współpracy z SARP-em ogłosiło właśnie konkurs na projekt nowego budynku, który powstać ma po północnej stronie gmachu głównego. Wnioski o dopuszczenie do udziału przyjmowane są tylko do 24 kwietnia.