Architektura MuratorRealizacjeO historii postoczniowych terenów i założeniach konkursu na projekt Centrum Solidarności

O historii postoczniowych terenów i założeniach konkursu na projekt Centrum Solidarności

Budynek Centrum Solidarności to pierwsza realizacja nowej śródmiejskiej dzielnicy planowanej na terenach dawnej Stoczni Gdańskiej. W przyszłości obiekt bezpośrednio sąsiadować będzie z dużym centrum handlowym.

ECS I nagroda
Projekt konkursowy budynku Europejskiego Centrum Solidarności pracowni PPW FORT, I nagroda, il.: dzięki uprzejmości pracowni
Europejskie Centrum SolidarnościGdańsk, ul. Doki 1
AutorzyPPW FORT sp. z o.o., architekt Wojciech Targowski
Współpraca autorskaarchitekci Piotr Mazur, Antoni Taraszkiewicz, Paweł Czarzasty, Danuta Dębowska, Ewa Baranowska-Barendt, Michał Byczkowski, Roksana Czartopolska-Bętlejewska, Michał Grabowski, Agnieszka Gruda, Kalina Juchnevic, Natalia Landowska, Renata Łowin, Małgorzata Skrzypek-Łachińska, Ewa Staniszewska, Jakub Szych, Karolina Taraszkiewicz, Mateusz Targowski, Agnieszka Walulik, Małgorzata Zboińska
Architektura wnętrzPPW FORT sp.z o.o.
Architektura krajobrazuRS AK Architektura Krajobrazu
KonstrukcjaMSE sp. z o.o. Gdańsk
Generalny wykonawcaPolimex-Mostostal SA
InwestorMiasto Gdańsk
Powierzchnia terenu10500.0 m²
Powierzchnia zabudowy6901.0 m²
Powierzchnia użytkowa19422.0 m²
Powierzchnia całkowita28988.0 m²
Kubatura198778.0 m³
Projekt (data)2009
Projekt konkursowy2007
Data realizacji (początek)2010
Data realizacji (koniec)2014
Koszt inwestycji230 000 000 PLN

70-hektarowy teren dawnej Stoczni Gdańskiej, położony wzdłuż południowego nabrzeża Martwej Wisły w bezpośrednim sąsiedztwie ścisłego centrum, od lat 90. był przedmiotem licznych opracowań planistycznych i projektowych. W 1994 roku, wkrótce po zaprzestaniu tu działalności stoczni, władze Gdańska zleciły zespołowi profesora Mieczysława Kochanowskiego z WA PG przygotowanie dla tego obszaru studium zagospodarowania.

Koncepcja zakładała powstanie nowej śródmiejskiej dzielnicy z centralną osią kompozycyjną, tzw. Drogą do Wolności, czyli promenadą biegnącą od historycznej bramy nr 2 i pomnika Poległych Stoczniowców do nabrzeża.

W 1998 roku pojawił się pomysł, by na terenach postoczniowych powstało Muzeum Solidarności.

Realizacją przedsięwzięcia zajęła się fundacja, powołana z inicjatywy m.in. Lecha Wałęsy, arcybiskupa Tadeusza Gocłowskiego i władz samorządowych. W 2000 roku, z okazji 20. rocznicy wydarzeń Sierpnia ’80, niewielką ekspozycję udało jej się otworzyć w dawnej sali BHP, wciąż jednak zabiegała o budowę nowego gmachu. W planie zagospodarowania przestrzennego z 2004 roku lokalizację obiektu wskazano na działce tuż obok bramy nr 2, przy dużym placu ukształtowanym na zakończeniu głównej osi.

W 2005 roku urząd miasta i zarząd fundacji Centrum Solidarności zorganizowały międzynarodowe seminarium, podczas którego zaproszeni architekci mieli przedstawić propozycje zabudowy placu i wiodącej od niego Drogi do Wolności (wśród projektantów znaleźli się m.in. Romuald Loegler, Wojciech Grabianowski, Renato Rizzi, a także architekci z Grupy 5 i pracowni FORT). Zaprezentowane wówczas koncepcje miały charakter zarówno bardzo ogólnych wizji urbanistycznych, jak i szczegółowych opracowań kameralnych przestrzeni publicznych urządzonych po obu stronach promenady. Wyniki seminarium pomogły w doprecyzowaniu założeń konkursu na projekt Centrum Solidarności z 2007 roku. Koncepcje miały obejmować bowiem budynek ECS oraz zagospodarowanie terenu wokół placu Solidarności, w zasięgu którego powinna się znaleźć historyczna brama nr 2 i sala BHP.

W jury pod przewodnictwem wiceprezydenta Gdańska, architekta Wiesława Bielawskiego, zasiedli m.in. Czesław Bielecki, Stefan Behnisch, Grzegorz Buczek, Wiesław Czabański, sir Jeremy Dixon, George Ferguson i Eva Jirična. W przesłaniu do uczestników sędziowie napisali: Stworzenie przestrzeni dla miejsca narodzin Solidarności, która stała się katalizatorem wyzwolenia i zjednoczenia Europy nie jest tylko kwestią budynku o symbolicznym znaczeniu. Budynek, jego położenie graniczące z pomnikiem Poległych Stoczniowców, kontynuuje Drogi do Wolności, temat wystawy o tej nazwie. Jury poszukuje architektonicznej i urbanistycznej ikony – gestu. Nie tylko jako budynku, ale drogi do ożywienia historii. A więc forma architektoniczna musi brać pod uwagę kontekst Stoczni Gdańskiej w jej wielkich dniach pokazanych na pierwszych stronach.

Spośród 58 prac nadesłanych na konkurs do realizacji wybrano projekt gdańskiego biura FORT. Jury szczególnie doceniło powiązania przestrzenne gmachu z planowaną w przyszłości komercyjną zabudową placu i przemysłowym charakterem miejsca. Realizacja obiektu rozpoczęła się w 2011 roku, a jego oficjalne otwarcie nastąpiło 30 sierpnia 2014 roku.

Wciąż nie wiadomo jednak, kiedy wokół ECS powstanie nowa dzielnica. Postoczniowe tereny należą obecnie do kilku firm, które planują tu niezależne inwestycje. Dysponującą 22 hektarami spółka BPTO zapowiada uzupełnienie poprzemysłowych obiektów zabudową mieszkaniowo-usługową. W ramach projektu pod nazwą Young City Gdansk powstać mają biura, hotele, mieszkania i sklepy o łącznej powierzchni zabudowy 450 000 m². Na razie firma sfinansowała realizację ulicy Nowej Wałowej, głównej arterii komunikacyjnej poprowadzonej przez środek założenia równolegle do nabrzeża. Do 2016 roku, na 4,5-hektarowej działce należącej z kolei do TK Development, a położonej przy samym placu Solidarności, vis-àvis ECS, zakończyć się ma budowa galerii handlowej o powierzchni 61 000 m².

Zwycięski projekt Drogi do Wolności
Zwycięski projekt Drogi do Wolności autorstwa Grupy 5, wyłoniony w drodze konkursu architektonicznego z 2013 roku. Droga prowadzi od placu Solidarności ku Martwej Wiśle. Koncepcja uwzględnia bryłę centrum handlowego (po lewej). Il.: dzięki uprzejmości pracowni
Wizualizacja Young City Gdansk
Wizualizacja Young City Gdansk – koncepcja zabudowy części terenów postoczniowych Młodego Miasta, należących do dewelopera BPTO, według projektu pracowni Gareth Hoskins Architects
Architektura eksponująca krajobraz stoczni – o Europejskim Centrum Solidarności Daniel Załuski Pochylone elewacje z kortenu przywodzą różnorodne skojarzenia: sylwety niedokończonych statków w stoczni, blachy przygotowane do montażu kadłubów. To nachylenie pojawia się też we wnętrzu, wprowadzając wrażenie zaburzenia równowagi i niepokoju, co tylko podkreśla wymowę fragmentów wystawy poświęconych życiu w komunistycznej Polsce. Zwiedzający mogą zresztą odbierać tę przestrzeń wszystkimi zmysłami. Niezwykły efekt wywołuje choćby dobiegający zewsząd szum klimatyzatorów, który odbija się echem od kortenowych płyt, czy unoszący się w całym budynku zapach ziemi – główny hol projektanci zamienili bowiem w pełen bujnej zieleni ogród – pisze architekt Daniel Załuski.
Europejskie Centrum Solidarności w Gdańsku Budynek jest pierwszą realizacją nowej śródmiejskiej dzielnicy planowanej na 70-hektarowym terenie dawnej Stoczni Gdańskiej – o próbie przełożenia idei społecznego ruchu Solidarności na architekturę, nawiązaniach do poprzemysłowego krajobrazu i industrialnej estetyki piszą Daniel Załuski i Grzegorz Stiasny.
Pałac Solidarności – o Europejskim Centrum Solidarności Grzegorz Stiasny Solidarności – ruchowi, którego działania inspirowały cały świat – należał się ten monumentalny pałac chwały. A ponieważ był to ruch masowy, pałac musiał być prawdziwym pałacem ludu. Fotografie jego głównych fasad świetnie nadają się na wakacyjne pocztówki z Gdańska. To kolejne wcielenie muzealnej architektury typu parlante. Takiej, która i bryłą, i detalem służy propagowaniu treści mieszczącej się wewnątrz instytucji. Takiej, która potrafi zwiedzających i zadziwić, i oszołomić.
O konstrukcji Europejskiego Centrum Solidarności – Zbigniew Wilk Do najbardziej niekonwencjonalnych zagadnień przy projektowaniu budynku należy zaliczyć: konieczność zrównoważenia składowych poziomych obciążeń przekazywanych na znacznych wysokościach, zapewnienie przestrzennej sztywności obiektu, który miał być podzielony na niezależne segmenty, a także bezpośrednie posadowienie go w warunkach wysokiego poziomu wód gruntowych oraz w sytuacji, gdy pod fundamentem zlokalizowano instalacje geotermalne służące do pozyskiwania energii cieplnej za pomocą odwiertów – pisze główny konstruktor budynku Zbigniew Wilk.
W odniesieniu do placu i pomnika – o projekcie Centrum Solidarności Wojciech Targowski Wyjątkowość położenia to nie tylko usytuowanie na granicy byłych terenów legendarnej Stoczni Gdańskiej, ale także bezpośrednia bliskość placu Solidarności z trzema potężnymi krzyżami pomnika Poległych Stoczniowców. Zaproponowana przez nas architektura musiała respektować dominującą rolę monumentu, a jednocześnie być na tyle wyrazista, by ten nowo projektowany, ważny obiekt był dobrze widoczny w pejzażu miasta nawet z odległej perspektywy – pisze główny projektant budynku Wojciech Targowski.