Spis treści
Brytyjczycy wybrali najlepszy budynek 2026 roku
15 października w Londynie ogłoszono wyniki 30. edycji RIBA Stirling Prize, jednej z najważniejszych nagród architektonicznych w Wielkiej Brytanii. Tegoroczny werdykt zwraca uwagę przede wszystkim ze względu na typologię zwycięskiego projektu. Główne wyróżnienie otrzymało bowiem osiedle mieszkaniowe Lion Green Road w Coulsdon, na południowych obrzeżach Londynu, zaprojektowane przez Mary Duggan Architects we współpracy z RUFF Architects. Inwestycja powstała na zamówienie podmiotu należącego do samorządu Croydon.
Czytaj także: Oto zwycięzcy Życia w Architekturze 2025! Grand Prix dla Parku Akcji Burza w Warszawie
W finałowej szóstce znalazły się realizacje o bardzo różnym przeznaczeniu i skali. O nagrodę rywalizowały między innymi Paddington Square autorstwa Renzo Piano Building Workshop i Adamson Associates, przebudowa Hertford Theatre na wielofunkcyjne centrum kultury BEAM według projektu Bennetts Associates oraz dom jednorodzinny przy Fairmead, zaprojektowany przez Sergison Bates. Listę uzupełniały dwie realizacje w Cambridge: przebudowa kompleksu Pembroke College autorstwa Haworth Tompkins oraz nowe skrzydło Clare College projektu Witherford Watson Mann Architects.
Ostatecznie jury postawiło na budownictwo mieszkaniowe, i to nie w postaci luksusowej willi, lecz zespołu budynków łączących mieszkania prywatne z lokalami o przystępnych czynszach. Wybór wpisuje się w trwającą w Wielkiej Brytanii dyskusję o zwiększaniu podaży mieszkań i roli samorządów w ich budowie.
Pięć ceglanych budynków zamiast parkingu. Tak wygląda najlepsza brytyjska architektura
Lion Green Road zajęło teren dawnego parkingu, położonego między podmiejskimi ulicami a zielonymi wzgórzami. Działka nie należała do najłatwiejszych: różnica wysokości wynosi tu aż osiem metrów. Architekci nie zdecydowali się jednak na wyrównanie terenu i ustawienie budynków w regularnych rzędach. Zaproponowali pięć wielobocznych brył, których rozmieszczenie podporządkowano ukształtowaniu terenu, nasłonecznieniu i widokom.
Czytaj także: Najlepsza architektura Wielkopolski 2026 wybrana. Oto realizacje nagrodzone w tegorocznej edycji NAWW
Każdy z budynków ma trzynastoboczny rzut, a mieszkania rozchodzą się promieniście od centralnego trzonu komunikacyjnego. Dzięki temu wszystkie lokale mają okna wychodzące na dwie strony. Balkony rozmieszczono tak, aby ograniczyć wzajemne zaglądanie do mieszkań, mimo stosunkowo niewielkich odległości między budynkami. Elewacje wykończono cegłą w trzech odcieniach brązu, różnicując sposób jej układania.
Łącznie powstało 157 mieszkań przeznaczonych dla około 635 osób, z czego mniej więcej połowę stanowią lokale dostępne cenowo. Co ciekawe, pierwotne założenia przewidywały zaledwie 80 mieszkań. Ostatecznie udało się więc niemal podwoić ich liczbę bez rezygnowania ze wspólnych przestrzeni zewnętrznych.
Między budynkami znalazły się ogrody, place zabaw, miejsca odpoczynku, ścieżka sensoryczna oraz grządki do uprawy roślin. Przez osiedle poprowadzono również ogólnodostępne przejście łączące Lion Green Road z terenami zielonymi. Projekt nie ogranicza się więc do zapewnienia mieszkańcom prywatnej przestrzeni, lecz wprowadza także nowy fragment publicznie dostępnego krajobrazu.
To właśnie sposób pogodzenia intensywnej zabudowy z dostępem do zieleni, światła i prywatności był jednym z głównych argumentów jury. Chris Williamson, prezes RIBA i przewodniczący kapituły, podkreślał, że Lion Green Road pokazuje możliwość zwiększania liczby mieszkań bez obniżania jakości przestrzeni, w której będą żyć ich mieszkańcy.
RIBA Stirling Prize. Trzy dekady wybierania najlepszej architektury
RIBA Stirling Prize przyznawana jest od 1996 roku przez Royal Institute of British Architects. Nagroda nosi imię Jamesa Stirlinga, jednego z najważniejszych brytyjskich architektów XX wieku. Co roku wyróżnia realizację uznaną za szczególnie istotny wkład w rozwój współczesnej architektury.
Przy ocenie projektów jury bierze pod uwagę nie tylko ich formę i oryginalność, lecz także funkcjonalność, dostępność, rozwiązania środowiskowe, zadowolenie inwestora oraz doświadczenia użytkowników. W tegorocznej kapitule, której przewodniczył Chris Williamson, zasiadali między innymi Stephanie Macdonald z 6a architects, Tracy Meller z RSHP oraz Will Gompertz, dyrektor Sir John Soane's Museum.
Wśród wcześniejszych laureatów znalazły się między innymi nowa biblioteka Magdalene College w Cambridge (2022), John Morden Centre w Londynie (2023) i londyńska linia kolejowa Elizabeth Line (2024). W ubiegłym roku zwyciężył Appleby Blue Almshouse, kompleks mieszkań dla osób starszych zaprojektowany przez Witherford Watson Mann Architects. Tegoroczny wybór oznacza zatem drugie z rzędu zwycięstwo architektury mieszkaniowej.
Nie jest to również pierwszy triumf budownictwa komunalnego. W 2019 roku Stirling Prize otrzymało osiedle Goldsmith Street w Norwich, zaprojektowane przez Mikhail Riches Architects i Cathy Hawley. Lion Green Road jest drugim samorządowym przedsięwzięciem mieszkaniowym wyróżnionym główną nagrodą w jej historii.
W trzydziestym roku istnienia konkursu nagroda ponownie trafiła więc do architektury codzienności. Tym razem do pięciu ceglanych budynków, które zastąpiły parking na londyńskich przedmieściach.
