Spis treści
Rozstrzygnięto konkurs na projekt Xylopolis
11 września 2026 roku Województwo Podlaskie we współpracy z białostockim oddziałem SARP rozstrzygnęło konkurs na projekt Xylopolis – Centrum Sztuki i Nauki o Drewnie w Hajnówce. Pierwszą nagrodę otrzymała pracownia WXCA, czyli zespół, który przygotował również wcześniejszą koncepcję obiektu planowanego w Wasilkowie. Tym razem architekci zaprojektowali Xylopolis dla działki przy ul. Doc. Adama Dowgirda, przy wyjeździe z Hajnówki w kierunku Puszczy Białowieskiej.
Czytaj także: Gliwice zszyją centrum kulturą. Ogłoszono konkurs na Kwartał Kultury
Za projekt architektoniczny odpowiada zespół WXCA w składzie: Szczepan Wroński, Małgorzata Bonowicz, Andrzej Bulanda, Michał Czerwiński, Tomasz Czuban, Anna Dobek-Lenczewska, Gabriela Siljanoska, Mateusz Sokołowski i Michał Sokołowski. Projekt architektury krajobrazu przygotowały Justyna Dziedziejko i Magdalena Wnęk z TopoScape, konsultacje konstrukcyjne prowadziło WSP Polska, a wizualizacje wykonało Mukko Studio.
Sekwencja wnętrz, przejść i otwarć
Zwycięska koncepcja zakłada stworzenie półotwartej, pawilonowej struktury, która ma być częścią większego założenia parkowo-krajobrazowego. Wnętrza zaprojektowano w elastycznym układzie, pozwalającym na zmianę aranżacji wystaw. Przyjęta konstrukcja ma również umożliwić rozbudowę obiektu w przyszłości.
Budynek zaplanowano jako sekwencję wnętrz, przejść i otwarć widokowych skierowanych na otaczający las oraz pobliską stację kolejki wąskotorowej. Część programu Xylopolis ma znaleźć się poza samym budynkiem. Na terenie wokół niego przewidziano ścieżki edukacyjne, altany oraz terenowe stacje służące do prowadzenia obserwacji i badań ekosystemu leśnego. W ten sposób przestrzenie wystawiennicze i edukacyjne centrum mają łączyć się z zagospodarowaniem otaczającego terenu.
Skomplikowane losy Centrum Sztuki i Nauki o Drewnie
Dla wielu osób, które nie śledziły losów inwestycji na bieżąco, informacja o rozstrzygnięciu konkursu na Xylopolis mogła być zaskoczeniem. Jeszcze kilka miesięcy temu w sieci krążyły bowiem zupełnie inne wizualizacje obiektu – także autorstwa pracowni WXCA. Historia Centrum Sztuki i Nauki o Drewnie jest dość skomplikowana.
Początków Xylopolis należy szukać jeszcze przed Expo 2020 w Dubaju. W 2018 roku prezes Fundacji Grupy Unibep Unitalent wraz z Polską Agencją Inwestycji i Handlu przedstawił władzom województwa podlaskiego pomysł przedsięwzięcia nazywanego wówczas Drewnopolis. Początkowo chodziło o regionalną prezentację podczas wystawy światowej. Z czasem idea zaczęła się rozrastać. Po Expo rozważano przeniesienie na Podlasie całego Pawilonu Polski, zaprojektowanego przez WXCA – drewnianego obiektu z charakterystyczną instalacją kinetyczną przedstawiającą stado ptaków.
Czytaj także: Design Educates Awards 2026 rozstrzygnięte. Wśród nagrodzonych i wyróżnionych znalazło się kilka projektów z Polski
Ostatecznie z przenosin zrezygnowano. W 2023 roku zdecydowano, że Xylopolis otrzyma nową siedzibę, inspirowaną pawilonem z Dubaju. Jej koncepcję przygotowała również pracownia WXCA. Zaprojektowała wówczas drewniany obiekt o powierzchni około 8 tys. m², z rozszerzającą się ku górze modułową konstrukcją i instalacją przypominającą lecące ptaki. Wewnątrz przewidziano m.in. trzykondygnacyjne atrium z wystawą stałą, a w otoczeniu budynku wieżę widokową, tężnię, ogrody tematyczne, park sztuki.
Zmieniała się jednak lokalizacja inwestycji. Pod uwagę brano kampusy Politechniki Białostockiej i Uniwersytetu w Białymstoku oraz teren Podlaskiego Muzeum Kultury Ludowej w Wasilkowie. Wybrano ostatnią z tych lokalizacji i przeznaczono pod Xylopolis około czterech hektarów. Otwarcie zapowiadano wówczas na 2027 rok.
Zmiana miejsca, założeń i rezygnacja z koncepcji
Na początku 2025 roku projekt znalazł się jednak w impasie. Pojawiły się zastrzeżenia dotyczące działki w Wasilkowie – wskazywano m.in. na brak potrzebnej infrastruktury i możliwe problemy własnościowe części gruntów. Jednocześnie rosły przewidywane koszty inwestycji. Początkowe szacunki mówiły o około 55 mln zł, późniejsze już o około 200 mln zł. Nawet przy założeniu pozyskania 85 proc. dofinansowania unijnego władze województwa uznały taki wydatek za zbyt wysoki.
Przełom nastąpił w maju 2025 roku. Samorząd województwa podlaskiego zdecydował, że Xylopolis powstanie, ale nie w Wasilkowie, lecz w Hajnówce. Miasto zaoferowało około siedmiu hektarów uzbrojonych terenów przy ul. Dowgirda, przy wylocie w kierunku Puszczy Białowieskiej. Jednocześnie skalę pierwszego etapu inwestycji ograniczono – jego koszt określono na około 100 mln zł, z możliwością późniejszej rozbudowy. W lipcu Hajnówka przekazała działki pod inwestycję.
Zmiana miejsca i założeń oznaczała również rezygnację z realizacji wcześniejszej koncepcji WXCA. Potrzebny był nowy projekt, odpowiadający innej działce i okrojonemu programowi. 29 maja 2026 roku województwo podlaskie wspólnie z białostockim oddziałem SARP ogłosiło więc jednoetapowy konkurs architektoniczno-urbanistyczny na Xylopolis w Hajnówce, którego wyniki poznaliśmy w ostatnich dniach.
