Zaginiona w Alpach kaplica: Dlaczego Michele de Lucchi umieścił krzyż poza jej murami

Łąka, na której stoi, jest nie do odnalezienia bez pomocy mieszkańców Schliersee, czy Bayrischzell w Alpach Bawarskich, pomiędzy którymi włoski architekt zaprojektował obiekt, w skrajnie minimalistyczny sposób opisujący architekturę sakralną. Głęboko w górach, z daleka od czegokolwiek i kogokolwiek. W sąsiedztwie tylko pojedyncze gospodarstwa i alpejskie kaprysy pogody. Prawdopodobnie takiego kontekstu poszukiwał architekt. 

Bryła. Kamień, drewno i odrobina miedzi

Obiekt jest surowy, wykonany głównie z lokalnego kamienia wapiennego. Drewniane okna niewielkie, wstawione bardziej z myślą o kompozycji, niż doprowadzaniu światła do wnętrza. Na wąskiej frontowej ścianie przykuwa wzrok wmurowana muszla św. Jakuba – symbol wytrwałości i nadziei. Ale głównie identyfikator pielgrzymów podążających do Santiago de Compostela. Kaplica stoi ponoć przy jednym z mniej uczęszczanych szlaków pielgrzymkowych. Dach i okna wykonane są z drewna. Drobne miedziane detale wewnątrz nadają kapliczce szczypty elitarnego charakteru.

Minimalistyczna szerokość fasady determinuje rozmiar drzwi, przez które przejdzie zgrabnie tylko jedna, dodajmy szczupła, osoba. Trudno oprzeć się wrażeniu, że to celowa zasada w projekcie mini świątyni. De Lucchi zaprasza do wnętrza pojedynczo. Kaplica ma być miejscem kontemplacji, a nie kultu. Przebywania z samym sobą, a nie z myślami innych.

• Polecamy też: Bo architekt musi twardo stąpać po ziemi, podkreślał Jerzy Gottfried, nestor polskiej architektury XX wieku

Wnętrze. Najważniejszy jego element, daleko poza murami

Wchodząc, spodziewamy się surowego wnętrza. Słusznie. Na kilkunastu metrach znajdziemy ukryty za plecami kącik z krucyfiksem i miejscem na zapalenie znicza. Przed wchodzącym próżno szukać krzyża, ołtarza, czy figuralnych przedstawień świętych. Na podwyższeniu prosta ławka, przed nią – misa na znicze, a przed siedzącym – duże okrągłe okno.

To centralny element wnętrza, całej budowli i idei Michele de Lucchi. Skierowane jest w prostej linii na ustawiony sto metrów dalej w kępie drzew prosty drewniany krzyż. Patrzący nie dostaje innej perspektywy. Albo majaczący w oddali krzyż, albo zamknięte oczy. Koncept przewrotny. Architekt osadza krzyż w wymagającej jego obecności świątyni, choć materializuje go dziesiątki metrów poza murem.

Kontekst. Cisza. Przyroda. Być może Bóg

Sam kontekst, w którym De Lucchi osadził kaplicę nie jest, rzecz jasna, przypadkowy. Stoi na skraju wielkiej zielonej alpejskiej łąki. Możliwe tła: zieleń lub biel zimą. Możliwe dźwięki: cisza lub – częściej – dzwonki na szyjach pasących się wokół krów. Kolejny z „przebiegłych” zamysłów autora, rozsiewającego świątynne atrybuty po najbliższej okolicy…

Miejsce prawie niemożliwe do odnalezienia, namawiające wręcz do refleksji (w tym o architekturze), nienachalnie i nienatrętnie wspierające w poszukiwaniu siebie lub Boga. Jeśli ktoś szuka.

• Czytaj też: Luksus na Konopnickiej 5 w Warszawie. Pierwszy apartamentowiec Pniewskiego, architekta Sejmu RP

Architekt. Michele de Lucchi

Michele De Lucchi to włoski architekt, projektant i artysta, urodzony 8 listopada 1951 roku w Ferrarze. Ukończył studia architektoniczne na Uniwersytecie we Florencji w 1975 roku. Był kluczową postacią w ruchach awangardowych, takich jak Alchimia i Memphis, które rewolucjonizowały design w latach 70. i 80. Od 1988 do 2002 roku kierował działem designu w firmie Olivetti, gdzie odpowiadał za rozwój produktów biurowych. Jego podejście jest globalne i interdyscyplinarne, obejmujące architekturę, design przemysłowy, meble, oświetlenie oraz grafikę. De Lucchi jest znany z innowacyjności i wrażliwości na kontekst kulturowy, a jego prace znajdują się w kolekcjach muzeów, m.in. Centre Georges Pompidou w Paryżu.

Metryka

• Architekt: Michele de Lucchi
• Pracownia: AMDL Circle
• Współpraca: Marcello Biffi, Francesco Faccin, Giuseppe Filippini
• Konsultant: Benno Bauer
• Lata budowy: 2011-2013
• Powierzchnia: 15 m2
• Zdjęcia: Maciej Gładysiewicz

Michele De Lucchi – „Poeta Architektury” i inspiracje projektem

Nie bez powodu Michele de Lucchi bywa nazywany „Poetą Architektury”. Jego subtelna wrażliwość estetyczna i głęboko rzemieślnicze podejście do projektowania nadają jego pracom intymny, niemal osobisty charakter. Kaplica w Auerberg jest tego doskonałym przykładem, ponieważ jej bezpośrednią inspiracją była jedna z wysoko cenionych drewnianych rzeźb architekta, które tworzy przy użyciu piły łańcuchowej.

To właśnie na prośbę właścicieli terenu ta niewielka, abstrakcyjna forma została przełożona na język architektury i przekształcona w miejsce modlitwy i kontemplacji. W ten sposób artystyczna wizja zmaterializowała się w namacalnej, funkcjonalnej bryle, która zachowuje rzeźbiarską duszę swojego pierwowzoru.

Filozofia materiałów: Nagelfluh i dąb z odzysku

Siła wyrazu kaplicy tkwi w starannie dobranej, lokalnej materii. Ściany wzniesiono z konglomeratu skalnego znanego jako Nagelfluh, który przez miejscowych nazywany jest „betonem Boga”. Ten naturalnie uformowany materiał, powstały w wyniku krystalizacji osadów, łączy w sobie surowość i estetyczne ciepło, przypominając szlachetnie wykończony beton. Dla De Lucchiego kamień ten jest jednocześnie konstrukcją i dekoracją, co podkreśla jego ideę łączenia natury z rzemiosłem.

Uzupełnieniem kamiennej bryły jest drewno dębowe, z którego wykonano podłogę, schody oraz charakterystyczne okna z ażurowymi wstawkami. Co istotne, część tego surowca pochodzi z odzysku i została osobiście wyszukana przez architekta. Całość dopełniają szlachetne detale, takie jak portal wejściowy z brązu czy marmurowa chrzcielnica, które wprowadzają do surowego wnętrza element wyrafinowania.

Kaplica w dialogu z tradycją i modernizmem

Projekt Michele de Lucchi, choć na wskroś nowoczesny, prowadzi subtelny dialog z lokalną tradycją. Jego wymiary, zaledwie 15 metrów kwadratowych (5x3 m), nie są przypadkowe. Architekt świadomie nawiązał do wielkości licznych, przydrożnych kapliczek rozsianych po całym regionie Fischbachau, wpisując swoją realizację w historyczny i kulturowy krajobraz Bawarii.

Jednocześnie, przez swoją minimalistyczną formę i ascetyczny wyraz, kaplica św. Jakuba wpisuje się w szerszy nurt współczesnej architektury sakralnej. Staje w jednym rzędzie z innymi kameralnymi obiektami o kontemplacyjnym charakterze, projektowanymi przez wybitnych twórców, takich jak szwajcarscy architekci Peter Zumthor czy Christian Kerez, łącząc w sobie szacunek dla miejsca z uniwersalnym językiem modernizmu.