Architektura MuratorWydarzeniaArchitektura przetrwania: Kryjówki Natalii Romik w Trafostacji Sztuki w Szczecinie

Architektura przetrwania: Kryjówki Natalii Romik w Trafostacji Sztuki w Szczecinie

W szczecińskiej Trafostacji można oglądać wystawę „Kryjówki. Architektura przetrwania” podejmującą temat doświadczeń Żydów ukrywających się podczas niemieckiej okupacji. Ekspozycja stanowi podsumowanie dotychczasowych badań architektki Natalii Romik i antropolożki Aleksandry Janus na terenach Polski i dzisiejszej Ukrainy.

Architektura przetrwania: Kryjówki Natalii Romik w Trafostacji Sztuki w Szczecinie
Fragment ekspozycji „Kryjówki. Architektura przetrwania” w TRAFO Trafostacji Sztuki w Szczecinie; fot.  Andrzej Golc

W Zagładzie zginęło około 6 mln Żydów, z czego połowę stanowili obywatele Polski. Szacuje się, że podczas II wojny światowej w granicach Rzeczypospolitej przeżyło w ukryciu po tzw. aryjskiej stronie około 50 tys. Żydów. Kolejne 80 tys. przetrwało w obozach koncentracyjnych, a 180 tys. na terytorium Związku Radzieckiego. W sumie Holocaust przeżyło pomiędzy 250 tys. a 350 tys. polskich Żydów, czyli około 10% żydowskiej populacji przedwojennej Polski.

Część ukrywających się po „aryjskiej stronie” ocalała dzięki niesionej im pomocy, zarówno bezinteresownie, jak i za opłatą. Zaprezentowane na wystawie kryjówki prześladowanej ludności żydowskiej powstały w czasie II wojny światowej. Stanowią świadectwo determinacji, odwagi i kreatywności użytkowników, którzy musieli zabezpieczyć swoje podstawowe potrzeby, zwykle z wykorzystaniem minimalnych środków, bez możliwości radykalnej zmiany dostępnej im przestrzeni.

Kryjówki często tworzone były ad hoc, z potrzeby chwili, w miejscach do tego pierwotnie nieprzystosowanych. Strychy, piwnice, jaskinie, drzewa czy nawet groby zyskiwały zupełnie nową funkcję. Warunkiem było utrzymanie pozoru ich dotychczasowej formy – aby zapewnić skuteczną ochronę, strych musiał wyglądać jak zwykły strych, a drzewo jak zwykłe drzewo. Tę tymczasową architekturę, która powstawała przy użyciu prymitywnych narzędzi w bardzo ciężkich warunkach cechowała jednak niezwykła różnorodność.

Czytaj też: Pamięci mieszkańców getta: nowy monument na cmentarzu żydowskim w Warszawie |

Architektura przetrwania: Kryjówki Natalii Romik w Trafostacji Sztuki w Szczecinie
Fragment ekspozycji „Kryjówki. Architektura przetrwania” w TRAFO Trafostacji Sztuki w Szczecinie; fot.  Andrzej Golc

Na wystawie pokazane zostały lustrzane odlewy dziewięciu kryjówek z terenów Polski i dzisiejszej Ukrainy. Formom rzeźbiarskim towarzyszy prezentacja efektów interdyscyplinarnych badań przeprowadzonych przez Natalię Romik i Aleksandrę Janus wraz z zespołem antropolożek, historyczek, archeologów i miejskich odkrywców.

Wystawa podejmuje refleksję nad fundamentalnymi problemami architektury i współżycia społecznego, takimi jak relacja między formą i funkcją czy projektowaniem i użytkowaniem przestrzeni. Problematyzuje również temat upamiętniania niewidzialnej architektury, która pomimo swojej niewidoczności, jest istotnym świadectwem historycznym. Jednocześnie modele kryjówek konotują miejsce ludzkiego odosobnienia. Mogą być też odczytywane w szerszej perspektywie egzystencjalnej, np. tragedii uchodźców i dawania im schronienia w trakcie migracji czy prześladowań w krajach zagrożonych konfliktami militarnymi – czytamy w tekście kuratorskim.

Wystawa „Kryjówki. Architektura przetrwania” została zorganizowana przez TRAFO Trafostację Sztuki w Szczecinie oraz Zachętę – Narodową Galerię Sztuki, gdzie była pokazywana od 31 marca do 17 lipca 2022 roku. W Szczecinie można ją oglądać do 6 listopada.

Natalia Romik jest architektką i badaczką, uzyskała tytuł doktora na Bartlett School of Architecture UCL za pracę (Po)żydowska architektura nie-pamięci w dawnych sztetlach. Jej działalność naukowa i artystyczna dotyczy architektury i pamięci. Na koncie ma m.in. takie projekty jak „Nomadyczne Archiwum Sztetla” czy „Otwarte Studio Antyfaszystowskie”. Współtworzy kolektyw SENNA, z którym zrealizowała projekt wystawy stałej Domu Pamięci Żydów Górnośląskich w Gliwicach czy ekspozycję „Bejt Almin – Dom Wieczności”, prezentowaną w pawilonie przy cmentarzu żydowskim na warszawskim Bródnie. W marcu tego roku za swoją działalność została uhonorowana Dan David Prize, jedną z najbardziej prestiżowych nagród naukowych na świecie, przyznawana przez Uniwersytet Telawiwski i Fundację Dana Davida z Liechtensteinu za przełomowe osiągnięcia w nauce, kulturze lub działalności społecznej.

Kryjówki. Architektura przetrwania
Gdzie:
TRAFO Trafostacja Sztuki w Szczecinie
Kiedy: 4 sierpnia – 6 listopada 2022 roku
Organizatorzy: Zachęta – Narodowa Galeria Sztuki, TRAFO Trafostacja Sztuki w Szczecinie
Kuratorzy: Stanisław Ruksza, Kuba Szreder
Współpraca naukowa: Aleksandra Janus
Producenci: Michał Kubiak i Anna Muszyńska (Zachęta), Andrzej Witczak (TRAFO Trafostacja Sztuki)
Współpraca: Julia Leopold i Aleksandra Zientecka (Zachęta), Taras Nazaruk i Maryana Mazurak (Centre for Urban History of East-Central Europe we Lwowie)
Opracowanie graficzne: Piotr Jakoweńko (Senna Kolektyw)
Architektura wystawy: Sebastian Kucharuk (Senna Kolektyw)

Architektura przetrwania: Kryjówki Natalii Romik w Trafostacji Sztuki w Szczecinie
Fragment ekspozycji „Kryjówki. Architektura przetrwania” w TRAFO Trafostacji Sztuki w Szczecinie; fot.  Andrzej Golc
Architektura przetrwania: Kryjówki Natalii Romik w Trafostacji Sztuki w Szczecinie
Fragment ekspozycji „Kryjówki. Architektura przetrwania” w TRAFO Trafostacji Sztuki w Szczecinie; fot.  Andrzej Golc
Architektura przetrwania: Kryjówki Natalii Romik w Trafostacji Sztuki w Szczecinie
Fragment ekspozycji „Kryjówki. Architektura przetrwania” w TRAFO Trafostacji Sztuki w Szczecinie; fot.  Andrzej Golc
Architektura przetrwania: Kryjówki Natalii Romik w Trafostacji Sztuki w Szczecinie
Fragment ekspozycji „Kryjówki. Architektura przetrwania” w TRAFO Trafostacji Sztuki w Szczecinie; fot.  Andrzej Golc
Architektura przetrwania: Kryjówki Natalii Romik w Trafostacji Sztuki w Szczecinie
Fragment ekspozycji „Kryjówki. Architektura przetrwania” w TRAFO Trafostacji Sztuki w Szczecinie; fot.  Andrzej Golc
Architektura przetrwania: Kryjówki Natalii Romik w Trafostacji Sztuki w Szczecinie
Fragment ekspozycji „Kryjówki. Architektura przetrwania” w TRAFO Trafostacji Sztuki w Szczecinie; fot.  Andrzej Golc
Architektura przetrwania: Kryjówki Natalii Romik w Trafostacji Sztuki w Szczecinie
Fragment ekspozycji „Kryjówki. Architektura przetrwania” w TRAFO Trafostacji Sztuki w Szczecinie; fot.  Andrzej Golc
Bejt Almin – nowe muzeum poświęcone historii warszawskich Żydów Przy cmentarzu żydowskim na Bródnie otwarto nowy pawilon z ekspozycją poświęconą historii tego miejsca. Za projekt wystawy odpowiadają architekci z Senna Kolektyw.
Nomadyczne Archiwum Sztetla – podsumowanie projektu architektki Natalii Romik Nomadyczne Archiwum Sztetla, czyli mobilny pawilon z wystawą prezentującą dzieje dawnych miasteczek zamieszkiwanych przez ludność żydowską, rozpoczęło podróż po Polsce latem 2016 roku. Czas na podsumowanie projektu.
Warszawa w rękach najmłodszych! Rusza cykl rodzinnych warsztatów architektonicznych 24 września startuje cykl warsztatów architektonicznych dla dzieci „Moje Miasto Warszawa”. Motywem przewodnim tegorocznej edycji jest ekologiczny aspekt funkcjonowania miasta.
Living Contrats by Trilux Jak zaprojektować i wybrać oświetlenie, które nie tylko spełni wymagające normy, ale również we właściwy sposób zdefiniuje wizualny odbiór przestrzeni? Jak sprostać wymaganiom rynku, użytkowników i środowiska, które milczy w najbardziej wymowny sposób? Już 22 września w Warszawie odbędzie się Living Contrats by Trilux: spotkanie inwestorów, architektów, instalatorów i projektantów oświetlenia.
Muzeum Hołodomoru w budowie. Wystawa o realizacji największego obiektu muzealnego w Europie Środkowo-Wschodniej Budowa gmachu Muzeum Hołodomoru w Kijowie według projektu Nizio Design International dobiegła końca. Niestety, prace nad ekspozycją i wykończeniem obiektu przerwał atak Rosji na Ukrainę. Projekt muzeum prezentowany jest tymczasem w Galerii Nizio. Ekspozycję, przygotowaną z okazji przypadającej w tym roku 90. rocznicy Hołodomoru w ramach Europejskich Dni Dziedzictwa, można oglądać do 14 października.
Akademia Miasta: trwa nabór do 7. edycji bezpłatnego kursu miejskiego Do 21 września można nadsyłać zgłoszenia do 7. edycji Akademii Miasta – interdyscyplinarnego kursu dla wszystkich zainteresowanych teorią i praktyką tworzenia miast wrażliwych. W tym roku warsztaty poprowadzą m.in. przedstawiciele Fundacji Agro-Perma-Lab, Centrala, Wojciech Kłosowski, Joanna Krukowska i Karolina Thakker.
Ktoś, nie coś: festiwal naturocentryczny Festiwal naturocentryczny ma inspirować do nowego myślenia o relacji człowieka z naturą. Odczarować cywilizacyjne i kulturowe mity o „czynieniu sobie ziemi poddaną". Gośśmi wrocławskiej odsłony wydarzenia będą m.in. Magdalena Środa oraz Lila Krzycka i Rafał Peszko z Menthol Architects.
Za nami XII edycja Weekendu Architektury w Gdyni: fotoreportaż Tegoroczna odsłona Weekendu Architektury w Gdyni odbyła się pod hasłem Iluzja. W ramach festiwalu zorganizowano m.in. 13 spacerów, 7 wystaw i 6 pokazów filmowych, a wszystkie prelekcje, debaty i dyskusje zajęły łącznie ponad 17 godzin.