Spis treści
Czy dostępność to standard?
Kapituła nagrody – w składzie przewodniczący Mateusz Kotecki, Paweł Zanin (Kancelaria Prezydenta RP), Piotr Bujowski (SARP), Krystyna Solarek (TUP, WA PW), Tomasz Majda (TUP), Anna Szygenda, Katarzyna Rzehak (Stowarzyszenie Przyjaciół Integracji), Przemysław Herman (Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej), Kamil Kowalski (Integracja LAB), Piotr Czarnota (Manufaktura Dostepności) i Andrzej Gajczyk (ASP w Warszawie) – miała trudne zadanie. Dziś, kiedy projektowanie uniwersalne jest już standardem regulowanym ustawą, rozwiązania w tym zakresie wydają się dość powtarzalne. Dziesięć lat temu, kiedy konkurs powstał z inicjatywy wieloletniego prezesa Integracji Piotra Pawłowskiego, rzeczywistość wyglądała inaczej. Tym bardziej warto przyjrzeć się nagrodzonym budynkom. Przyznano dziewięć nagród głównych, w tym po dwie nagrody ex aequo w dwóch kategoriach, a także dwa wyróżnienia i wyróżnienie specjalne.
Duże i małe obiekty użyteczności publicznej
W kategorii Duży obiekt użyteczności publicznej nagrodę przyznano Wydziałowi Psychologii UW w Warszawie, proj. Projekt Praga. W prezentacji wideo towarzyszącej ogłoszeniu wyników Karolina Tunajek podkreśliła, że rozwiązania związane z dostępnością nie były dodatkiem do projektu, ale jego integralną częścią. Nie chodziło tylko o podstawowe przepisy w zakresie dostępności, ale szereg dodatkowych wytycznych, które jej pracowni na początku przekazał zamawiający – Uniwersytet Warszawski.
Czytaj też: Empatyczna kładka, młyn, plac zabaw. Znamy Finalistów konkursu Lider Dostępności 2025
W kategorii Mały obiekt użyteczności publicznej przyznano dwie nagrody: dla Centrum Kultury STODOŁA w Zamarzkach, proj. ARCHiTEKT Studio Projektowe Pawła Kuczyńskiego oraz Teatr Pinokio w Łodzi, proj. F-11 Pracownia Projektowa. W przypadku inwestycji zrealizowanej w Zamarzkach, małej miejscowości na Śląsku Cieszyńskim w Gminie Hażle, połączono funkcje Gminnego Ośrodka Kultury, Ochotniczej Straży Pożarnej oraz biura sołtysa. Największym wyzwaniem, które potem stało się atutem, było „spakowanie” tego programu na małej działce o zróżnicowanej wysokości. Jak podkreślał architekt, wszystko łączy się w sercu miejscowości, łączy się tu wiele funkcji, które muszą się wspierać, dlatego ważne było, aby budynek był spójny, otwarty dla wszystkich, niewykluczający. Z każdej strony jest dostępny w prosty sposób – i dla dzieci, i dla osób starszych. Nowa siedziba Teatru Pinokio w Łodzi powstała w wyniku rewitalizacji dawnej przędzalni wełny Wigencja. Przewidziano w niej – oprócz bezprogowych wejść, wind czy dwóch toalet dla osób z niepełnosprawnościami, w którym znajdują się dwie komfortki – także pokoje wyciszeń i opieki nad dzieckiem oraz rozwiązania umożliwiające korzystanie ze sceny artystom z niepełnosprawnościami czy transkrypcje na język migowy.
Obiekt biurowy i mieszkalny
Nagrodę w kategorii Obiekt biurowy/handlowy otrzymał AFI Office House przy ul. Towarowej 22 w Warszawie, proj. JEMS Architekci. W budynku zastosowano m.in. obniżoną ladę recepcyjną z dwóch stron, odpowiednio rozmieszczone urządzenia kontroli dostępu, panele do przywoływania wind z funkcją głosową, opisy w języku Braille’a oraz rozwiązania zapewniające komfort akustyczny w holu wejściowym, bez pogłosu. Architekt Maciej Rydz podkreślał, że budynek jest miejscem pracy dla około 3 tys. osób, więc zróżnicowanej grupy użytkowników, których potrzeby stano się uwzględnić, zachowując nowoczesny sposób myślenia o biurowcu. Jest to też zapowiedzią tego, co architekci zamierzają wdrożyć w całym założeniu kwartału Towarowa 22, będącego jeszcze w trakcie realizacji.
Czytaj też: XIX-wieczna stajnia, a obok bloki z wielkiej płyty. Przy Belgradzkiej pomagają osobom z niepełnosprawnością
W kategorii Obiekt mieszkalny/hotelowy nagrodzono modernizację i przekształcenie trzech kamienic przy ul. Mariackiej w Katowicach na TBS, proj. OVO Grąbczewscy. Istotą dostępności projektu było to, że połowę mieszkań przeznaczono dla seniorów, którzy wcześniej mieszkali w centrum miasta w lokalach niedostosowanych do ich potrzeb. Przewidziano dla nich m.in. windy, podjazdy, instalacje przyzywowe, identyfikację wizualną, bezprogowe prysznice. Zadbano również o przestrzenie wspólne – świetlicę, ogród społeczny i klub seniora, dostępny od ulicy dzięki zainstalowanej rampie. Dla architektów ważne było, aby tym wszystkim rozwiązaniom towarzyszył szacunek dla istniejącej historycznej tkanki miasta.
Przestrzeń publiczna i zabytkowa
W kategorii Przestrzeń publiczna nie było nagrody głównej, przyznano dwa wyróżnienia – dla ścieżki ułatwionego dostępu w Błędnych Skałach, proj. Biuro projektowe Lege Artis Łukasz Wyka, a także dla dziedzińca przed Zamkiem w Poznaniu, proj. Aleksander Wadas Studio. Ścieżka o długości około 400 metrów została zaprojektowana jako pętla prowadząca pomiędzy formacjami skalnymi, w miejscu o wyjątkowo trudnych uwarunkowaniach terenowych. Architekci zastosowali tam odpowiednio szeroką kładkę, system poręczy i odbojników, tablice edukacyjne, miejsca odpoczynku i dostępną wiatę. Dziedziniec przed poznańskim Zamkiem to przykład tego, że teren wcześniej zamknięty na użytkowanie można zmodernizować i otworzyć na miasto. Wcześniej był tam parking, teraz przekształcono go w przestrzeń przeznaczoną do spotkań i odpoczynku.
Czytaj też: Grzegorz Piątek: Nie rozumiem, dlaczego architekci tak często przejmują język deweloperów
Kategoria Obiekt zabytkowy miała dwóch laureatów: Międzymurze Wawelu, proj. Sławomir Pankiewicz Architekt oraz Wydział Matematyki Politechniki Wrocławskiej, proj. DEMIURG Project. W zabytkowej przestrzeni Międzymurza zastosowano m.in. oznaczenia kontrastowe, tyflomapy, tyflografiki z audiodeskrypcją, audioprzewodnik z polskim językiem migowym, system TOTUPOINT oraz rozwiązania VR. Dostępność obejmuje również taras widokowy i dojścia na Wzgórze Wawelskie. Wrocławski budynek C-19 Wydziału Matematyki PWr, zaprojektowany na początku XX wieku przez Maxa Berga, odrestaurowany zyskał nowe funkcje dydaktyczne. Dostępne wejście główne poprowadzono od strony dziedzińca, ale zachowano też to dotychczasowe reprezentacyjne. Budynek zyskał ścieżki orientacji, kontrastowe oznaczenia, mapy multisensoryczne wykonane w druku 3D, znaczniki dźwiękowe oraz pokój wyciszenia.
Ludzie dostępni architekturze
Tytuł Architekt/urbanista dostępności otrzymała pracownia PORT z Wrocławia, którą w 2012 roku założyli Józef Franczok i Marcin Kolanus. Odbierając nagrodę podkreślali, że każdego użytkownika traktują zawsze bardzo indywidualnie i bardzo poważnie, że każdy z nas jest w jakiś sposób neuroróżnorodny. Każdy też bez względu na to, czy jest to dziecko, czy senior, zasługuje na architekturę najwyższej jakości, W naszym rozumieniu jest to architektura, która ma człowieka wspierać, gdzie człowiek w tej architekturze czuje się dobrze. Mali użytkownicy są może bardziej wymagający niż dorośli, bo są takimi gąbeczkami, które chłoną wszystko, także przestrzeń (…) Często redukujemy bodźce, aby dostać coś ekstra. To właśnie przyświecało im m.in. podczas realizacji przedszkoli w Domaniowie i Opolu.
Natomiast tytuł Koordynatora ds. dostępności przypadł Joannie Kapie z Urzędu Miejskiego w Tarnowskich Górach, gdzie od 2021 roku zajmuje się budowaniem systemu dostępności obejmującego m.in. kwestie architektoniczne, cyfrowe i informacyjno-komunikacyjne. Jak podkreśliła, te pierwsze są najtrudniejsze. Jej działania obejmują także rozwój komfortek. To właśnie temu rozwiązaniu zlokalizowanemu na stacji paliw ORLEN – MOP w Grucznie przy trasie S5 przyznano Wyróżnienie specjalne.
