Spis treści
- Inżynieryjny cud techniki prof. Otto Intzego
- Operacja za 93 miliony. Kto i jak uratuje giganta?
- Zakres modernizacji zapory w Pilchowicach
- Harmonogram remontu zapory w Pilchowicach
- Gdy jezioro znika, spektakl, niewidziany od pół wieku
- Zapora będzie cały czas w trybie czuwania
- Utrudnienia dla turystów i mieszkańców
- Zapora w Pilchowicach w pigułce
Inżynieryjny cud techniki prof. Otto Intzego
Zanim przejdziemy do szczegółów technicznych obecnego remontu, warto cofnąć się do początków tej monumentalnej budowli. Bezpośrednim impulsem do jej powstania była katastrofalna powódź z 1897 roku, która spustoszyła wówczas dolinę Bobru. Władze Prus zdecydowały wtedy o budowie systemu zabezpieczeń, którego sercem stała się zapora w Pilchowicach. Powstawała ona w latach 1902 - 1912 pod kierownictwem prof. Otto Intzego – jednego z najwybitniejszych europejskich projektantów zapór przełomu wieków.
Parametry techniczne tej budowli do dziś budzą respekt. Jest to najwyższa kamienna zapora łukowa w Polsce, osiągająca wysokość około 62 metrów. Jej korona rozciąga się na długości 270 metrów, tworząc potężny łuk blokujący wody rzeki Bóbr. Ta kamienno-betonowa konstrukcja to nie tylko zabytek techniki, ale wciąż pracujący element systemu energetycznego i bezpieczeństwa kraju.
Zapora w Pilchowicach to dowód na to, że nawet stuletnia architektura hydrotechniczna może z powodzeniem służyć nowoczesnemu społeczeństwu, o ile będzie odpowiednio konserwowana.
Operacja za 93 miliony. Kto i jak uratuje giganta?
Inwestycja realizowana przez spółkę TAURON Ekoenergia to przedsięwzięcie o ogromnej skali finansowej i logistycznej. Choć pierwotnie zabezpieczono na ten cel blisko 120 mln zł, zwycięska oferta w przetargu opiewała na kwotę około 93 mln zł. Wykonawcą została dolnośląska firma Naviga-Stal Sp. z o.o. z Kiełczowa.
Harmonogram prac przewiduje, że remont potrwa 24 miesiące. Pierwsze ekipy budowlane pojawiły się na miejscu w styczniu 2026 roku, a zakończenie całego procesu planowane jest na przełom lat 2027 i 2028. To czas intensywnych działań, które mają przedłużyć życie zapory o kolejne dziesięciolecia.
- Polecamy też: Norwegia tnie koszty, by ratować ogromny tunel dla statków. Czy Stad Ship Tunnel w końcu powstanie?
Zakres modernizacji zapory w Pilchowicach
Co dokładnie kryje się pod pojęciem modernizacji za blisko 100 milionów złotych? Inżynierowie stanęli przed wyzwaniem naprawy konstrukcji, która nieprzerwanie pracuje od ponad 110 lat.
Prace obejmą naprawę i zabezpieczenie kamienno-betonowej struktury, uszczelnienia oraz renowację elementów konstrukcyjnych - czyli korpus zapory. Modernizację przejedzie też ważny element odpowiadający za bezpieczne odprowadzanie nadmiaru wody podczas powodzi oraz urządzenia hydrotechniczne. Przewidziano modernizację zasuw, zamknięć oraz mechanizmów sterujących. W ramach remontu zaplanowano wymianę systemów elektrycznych i mechanicznych, które eksploatowane były od wielu dekad. Prace obejmą też sztolnię obiegową. To jeden z najważniejszych i najtrudniejszych etapów, wymagający niemal całkowitego opróżnienia jeziora.
Harmonogram remontu zapory w Pilchowicach
- 12 lutego 2026 r. - początek obniżania poziomu wody,
- 20 lipca 2026 r. - zbiornik zostaje całkowicie opróżniony,
- 21 lipca 2026 - 31 stycznia 2027 r. – pierwsze długie osuszenie zbiornika,
- 1 maja - 15 grudnia 2027 r. – drugie długie osuszenie zbiornika,
- 8 stycznia 2028 r. - zakończenie prac remontowych,
- 31 marca 2028 r. - planowane całkowite napełnienie Jeziora Pilchowickiego.
Z harmonogramu wynika, że przez około 17 miesięcy (z krótką przerwą na częściowe napełnienie w lutym - kwietniu 2027 r.) jezioro będzie praktycznie pozbawione wody, co jest bezprecedensową sytuacją w historii zbiornika.
Gdy jezioro znika, spektakl, niewidziany od pół wieku
Najbardziej spektakularnym momentem inwestycji jest spuszczanie wody, które rozpoczęło się w 2026 roku. Zbiornik zostanie opróżniony pierwszy raz od około pół wieku. Jest to operacja konieczna, aby umożliwić dostęp do fundamentów, urządzeń spustowych i dolnych partii zapory, które na co dzień znajdują się głęboko pod wodą.
Dla pasjonatów historii i architektury to nie lada gratka. Odsłonięcie dna jeziora pozwoli na zobaczenie fragmentów dawnej infrastruktury i obiektów ukrytych pod wodą od dziesięcioleci. Warto dodać, że zapora wraz z pobliskim mostem kolejowym to obiekty o statusie filmowych celebrytów - wielokrotnie służyły jako plenery dla polskiej i niemieckiej kinematografii.
Zapora będzie cały czas w trybie czuwania
Mimo tak szeroko zakrojonego remontu, zapora nie traci swojej najważniejszej funkcji. Inwestor podkreśla, że przez cały okres trwania prac obiekt będzie utrzymywany w stanie pozwalającym na pełnienie funkcji przeciwpowodziowej. To ważne, biorąc pod uwagę, jak ważną rolę zapora odegrała całkiem niedawno. Podczas wielkiej powodzi we wrześniu 2024 roku przejęła ona ogromną część fali wezbraniowej, ograniczając skutki katastrofy w dolinie Bobru i ratując niżej położone miejscowości.
Utrudnienia dla turystów i mieszkańców
Tak wielki remont wiąże się z niedogodnościami. Najważniejszym ograniczeniem dla odwiedzających te okolice jest zamknięcie drogi biegnącej koroną zapory. Dla kierowców wyznaczono objazdy przez miejscowość Pokrzywnik. Ograniczono również ruch turystyczny wokół samego obiektu oraz czasowo zmieniono dostępność niektórych szlaków i punktów widokowych.
Inwestycja w Pilchowicach to dowód na to, że nawet stuletnia architektura hydrotechniczna może z powodzeniem służyć nowoczesnemu społeczeństwu, o ile zostanie poddana odpowiedniej opiece. Dzięki pracom firmy Naviga-Stal i nakładom TAURON Ekoenergia, ta unikalna konstrukcja prof. Otto Intzego zyska nowe życie. Modernizacja nie tylko zwiększy bezpieczeństwo przeciwpowodziowe regionu, ale też utrwali pozycję zapory jako jednej z najcenniejszych pereł inżynierii w Polsce.
Zapora w Pilchowicach w pigułce
- Wysokość: ok. 62 m.
- Długość korony: ok. 270 m.
- Typ: Kamienno-betonowa zapora łukowa.
- Rzeka: Bóbr.
- Wartość remontu: około 93 mln zł.
- Czas trwania: 2026–2028.
