Spis treści
Rotunda przy szpitalu MSWiA w Warszawie. Wygląda jak dekoracja, ale była hydrofornią
Gdy uroczyście otwierano go w 1951 r., był Centralnym Szpitalem Klinicznym Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w Warszawie. Od 2022 r. zmienił nazwę na Państwowy Instytut Medyczny MSWiA. To jednocześnie instytut badawczy i czynny, przyjmujący pacjentów szpital. Ogromny, stale rozbudowywany kompleks stoi przy ul. Wołoskiej 137. Był jednym z ostatnich projektów arch. Juliana Putermana-Sadłowskiego, który zmarł kilka miesięcy po otwarciu placówki. Za nadzór organizacyjny tej wielkiej inwestycji odpowiadał dr Leon Gangel.
Stojąca przy Centrum Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa rotunda wygląda jak z innej bajki. W pierwszej chwili można wziąć ją za pozostałość znacznie starszej zabudowy – rodzaj dekoracyjnego pawilonu, jakie można do dziś spotkać np. w Łazienkach Królewskich. To jednak budynek techniczny, a konkretnie dawna hydrofornia. Choć w rozmaitych źródłach można znaleźć informację, że rotunda powstała wraz ze szpitalem w latach 1947–1951, projekt hydroforni datowany jest na 5 stycznia 1953 r. Jak nazywał się architekt tego niedużego budynku, nie wiemy: w dokumentacji jako projektanta wskazano jedynie CentralnyZarząd Biur Projektowych Budownictwa Miejskiego w Warszawie.
- Dowiedz się także: Był domem, szpitalem psychiatrycznym i siedzibą wojska. Dom Kotarskiego czeka na remont
Jak na budynek techniczny hydrofornia otrzymała nietypową formę architektoniczną. Obiekt zaprojektowano jako jednokondygnacyjny, na rzucie koła, z wysuniętymi przed wejście wachlarzowymi schodami z lastriko. Ściany wykonano z cegły (pełnej oraz dziurawki), zaś nad pozbawionym dekoracji wnętrzem zastosowano ceramiczny strop Kleina typu ciężkiego na stalowych belkach. Wyżej znajduje się drewniana więźba dachowa, zaś dach wykonano z blachy cynkowej pokrytej miedzią. Budynek ma półokrągłe otwory okienne, dekoracyjny gzyms oraz boniowanie. Dlaczego wybrano tak reprezentacyjną formę, możemy się dziś tylko domyślać.
- Zobacz również: Polska Agencja Kosmiczna, a obok ruiny sprzed wojny. 100 lat historii przy jednej ulicy. Prosta 70 w Warszawie
Niedostateczna ochrona. „Stopień zużycia technicznego budynku ustalono na 72%”
Obecnie budynek od wielu lat pozostaje nieużytkowany. Niestety, odbiło się to na jego stanie technicznym. Nie pomógł nawet status zabytku, gdyż budynek nie jest wpisany do rejestru, a jedynie do Gminnej Ewidencji Zabytków, która zapewnia mniejszy zakres ochrony.
Brak zarysowań ścian wskazujących na osiadanie fundamentów murowanych. (...) Zwiększony zakres zawilgocenia ścian zewnętrznych oraz powierzchni odparzonej tynku. (...) Destrukcja okien pogłębiła się – w miejsce okien wykonano zabudowy tymczasowe otworów okiennych. Dostępne są dwa okna zniszczone w 80-90%. Pogłębiona destrukcja schodów zewnętrznych oraz cokołu
– można przeczytać w ekspertyzie technicznej z 2022 r., którą sporządził mgr.inż. Zbigniew Maciejowski.
Ostatecznie stopień zużycia technicznego budynku oceniono na 72%, co oznacza „stan wymagający remontu w celu uniknięcia postępu dalszej destrukcji budynku”. Warto jednak zauważyć, że stan elementów konstrukcyjnych na ogół był dobry, zaś niska ocena całości wynika głównie z uszkodzeń elementów wykończeniowych, stanu pokrycia dachowego i braku kluczowych instalacji. Co ciekawe, przy okazji ekspertyzy okazało się, że w rotundzie nigdy nie wykonano widniejącej w projekcie wentylacji grawitacyjnej przestrzeni parteru.
- Sprawdź też: Patrzyła, jak niemieckie czołgi jadą na Warszawę. Dziś popada w ruinę. Kamienica przy Grójeckiej 184
Plany adaptacji i plany przenosin. Jaka przyszłość czeka zabytek?
Gdy zarządca obiektu (Państwowy Instytut Medyczny MSWiA) zlecał w 2015 r. pierwszą ekspertyzę stanu technicznego rotundy, planowano jej remont i adaptację do nowej funkcji. Wykonano też inwentaryzację architektoniczną (jako projektanta wskazano arch. Aleksandrę Mechowską). Z dokumentacji wynika, że wyniki badań miały posłużyć celom „przebudowy budynku dawnej hydroforni na cele usługowe z wiodącą funkcją muzealno-wystawienniczą oraz punkt informacyjny”. Biorąc pod uwagę niewielkie rozmiary budynku (ok. 50 m²), zapewne przeważałaby funkcja informacyjna.
Mimo uzyskania ekspertyzy nie podjęto jednak prac remontowych. Kilka lat później, w 2022 r., wykonana została aktualizacja tego dokumentu, wciąż z myślą o wspomnianej przebudowie rotundy. W 2025 r. sytuacja wyglądała już jednak inaczej. PIM MSWiA zaczął wówczas szukać firmy, która sporządziłaby projekt rozbiórki i odbudowy rotundy w nowej lokalizacji, kilkaset metrów na południowy wschód od obecnej. Wiązało się to z planami budowy nowego budynku SOR. Jak wskazano w dokumentacji, wykonawca miałby za zadanie m.in.:
Wykonanie inwentaryzacji konserwatorskiej umożliwiającej uzgodnienie projektu rozbiórki z WKZ [Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków – przyp. red.] oraz odbudowę budynku hydroforni w nowej lokalizacji. (...) Uzgodniony projekt odtworzenia będzie w przyszłości częścią PB [pozwolenia budowlanego – przyp. red.] budowy nowego pawilonu szpitalnego.
Czy plany te są wciąż aktualne? Na odpowiedź zarządcy obiektu w tej sprawie wciąż czekamy. Na ten moment rotunda wciąż stoi w pierwotnej lokalizacji i nie toczą się przy niej żadne prace. PIM MSWiA nie ogłaszał też w ostatnim czasie planów budowy czegokolwiek w miejscu rotundy. Póki co będzie zatem nadal powoli niszczeć – oby już niedługo.
- Przejdź do galerii: Szpital Południowy w Warszawie
27
