Spis treści
Hrubieszowska 9. Łańcuchy rolkowe i powstańcy
Niski, przysadzisty ceglany budynek z zamurowanymi oknami i drzwiami. Kiedyś w tej okolicy podobnej zabudowy było pełno, dziś zostały pojedyncze sztuki – pamiątki przemysłowej przeszłości Woli. Ten konkretny był siedzibą Pierwszej Polskiej Wytwórni Łańcuchów Rolkowych Stanisława Kubiaka. Od 1923 r. nieduży, bo 30-osobowy zespół produkował tu łańcuchy przegubowe do rozmaitych maszyn, zaś w prasie firma szczyciła się dorównywaniem zakładom angielskim i amerykańskim.
Po przetrwaniu wojny w dobrym stanie upaństwowiony zakład działał nadal, teraz już jako Zakłady Metalowe „Rolmet”, przejęte w 1973 r. przez Zakłady Metalowe „Komet”. Wytwarzano tu m.in. klucze nasadowe, wkrętaki i łańcuchy. Co ciekawe, prywatny biznes wkroczył do budynku już w 1984 r., gdy wprowadziły się tu Zakłady Elektromechaniczne „Ridan”, produkujące m.in. aparaty słuchowe i przyrządy rehabilitacyjne. Od 2007 r. budynek stoi pusty. Zarówno od strony ul. Prostej, jak i ul. Hrubieszowskiej pokrywa go coraz grubsza warstwa graffiti. W 2022 r. stał się zabytkiem.
Od ponad dekady mówiło się o utworzeniu w dawnym budynku fabrycznym Domu Pomocy dla Powstańców Warszawskich. Miasto odłożyło na ten cel 10 mln zł, a wykonanie projektu remontu i rozbudowy zleciło firmie Info-Inż-Media. Gdy jednak okazało się, że gotowy projekt jest niezgodny z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego, rozpętał się trwający od lat spór sądowy między projektantem a dzielnicowym Zarządem Gospodarowania Nieruchomościami. W międzyczasie powstańcy zyskali Dom Dziennego Wsparcia przy ul. Nowolipie 22 i kolejny podobny ośrodek stracił rację bytu. Dziś dzielnica Wola zapewnia, że o zabytku nie zapomniała – ma tu powstać ośrodek wsparcia dziennego dla seniorów, choć o terminach nikt na razie nie mówi.
- Czytaj też: XIX-wieczna stajnia, a obok bloki z wielkiej płyty. Przy Belgradzkiej pomagają osobom z niepełnosprawnością
Hrubieszowska 7. Pocztowcy, Matka Boska i metro
Zaraz obok ruiny stoi wysoka, zadbana kamienica. To jeden z ostatnich przykładów tego, jak Hrubieszowska wyglądała przed wojną – była to ulica mieszkalna w samym środku przemysłowej dzielnicy. Fabryka łańcuchów pod numerem 9 stanowiła tu ewenement. Zbudowana w latach 1927–1930 kamienica powstała jako Dom Spółdzielni Mieszkaniowej Pracowników Poczt, Telegrafów i Telefonów, o czym do dziś świadczy napis na elewacji. Była to typowa dla tamtych czasów modernistyczna kamienica mieszkalna z cegły, z zakładami usługowymi (m.in. fryzjer) w parterze. Uwagę zwraca umieszczona w niszy za szybą figurka Matki Boskiej.
W czasie powstania warszawskiego część mieszkańców budynku zajmowała się konspiracją, choć byli i tacy, którzy kolaborowali z Niemcami. Budynek przetrwał wojnę bez większego szwanku. Około 1971 r. stracił jednak oficynę tylną i część oficyny bocznej w związku z poszerzeniem ul. Prostej. Od 2015 r. dzięki otwarciu nieopodal stacji 2. linii metra kamienica stała się jednym z lepiej skomunikowanych budynków w Warszawie. Krótko przed pandemią kamienica przeszła generalny remont. Służy mieszkańcom do dzisiaj.
- Zobacz także: To tu bezpieka odwróciła Maryję tyłem do podwórza. Kamienica przy Węgierskiej 6 w Warszawie przestanie straszyć?
Prosta 70. Crown Point i Polska Agencja Kosmiczna
Najnowocześniejszy z trzech budynków między ul. Hrubieszowską a Prostą wcale nie jest już taki nowy, gdyż oddano go do użytku w 2004 r. Crown Point projektu Ludwik Konior & Montois Partners Architects i Atelier 2 Architekci Sp. z o.o to 8-piętrowy biurowiec, przykład pierwszej fali przemiany okolic ronda Daszyńskiego w zagłębie biurowe. Wybudowany przez Immofinanz budynek wyróżniają zaokrąglony narożnik, dwuczęściowa elewacja (szkło i piaskowiec) oraz taras na 7. kondygnacji, przykryty eliptycznym drewnianym dachem krytym blachą.
Pośród wielu najemców powierzchni w budynku bodaj najciekawszym jest Oddział Terenowy w Warszawie Polskiej Agencji Kosmicznej. Jej główna siedziba mieści się w Gdańsku przy ul. Trzy Lipy 3.
Polska Agencja Kosmiczna (POLSA) jest agencją wykonawczą MRiT, powołaną w 2014 r. Jej zadaniem jest wspieranie polskiego przemysłu kosmicznego poprzez realizację priorytetów Polskiej Strategii Kosmicznej. POLSA współpracuje z międzynarodowymi agencjami oraz administracją państwową w zakresie badania i użytkowania przestrzeni kosmicznej
– podaje strona POLSA.
Choć z biurowca przy Prostej 70 nikt oczywiście w kosmos nie lata, obecność w nim Polskiej Agencji Kosmicznej – instytucji siłą rzeczy wybiegającej w przyszłość – jeszcze rozszerza imponujący rozstrzał epok, jakie można w tej części Warszawy objąć jednym spojrzeniem. Od początków przemysłu w II RP do przemysłu kosmicznego: jest na co popatrzeć.
- Przejdź do galerii: Kamienica Lejba Osnosa na Woli w Warszawie
17
