Spis treści
Architektura nie jest pojedynczym gestem autora
Spotykam się z Karoliną Tunajek i Marcinem Garbackim z Projektu Praga w ich pracowni na warszawskiej Pradze. Punktem wyjścia naszej rozmowy jest nowy Wydział Psychologii UW: budynek, który w ostatnich kilku tygodniach zdobył komplet istotnych środowiskowo nagród - Grand Prix 15. edycji Nagrody Architektonicznej „Polityki”, Grand Prix 12. edycji Nagrody Architektonicznej Prezydenta Warszawy oraz Główną Nagrodę (Nagrodę Roku) w konkursie SARP. Goście opowiadają jednak nie tyle o formie, detalach czy estetyce tego obiektu, ile o procesie stojącym za tworzeniem dobrej architektury. W szczególności o tym, jak wiele zależy od dobrego programu inwestycji, uczciwie przygotowanego konkursu, kompetentnego zamawiającego i długiej, partnerskiej współpracy.
To właśnie w tym kontekście pada najważniejsza teza tej rozmowy: architektura nie jest pojedynczym gestem autora, lecz efektem całego systemu decyzji. Wydział Psychologii UW nie byłby taki sam bez pracy Biura Innowacji w Przestrzeni Akademickiej, bez analizy potrzeb uczelni i bez czasu poświęconego na precyzyjne zdefiniowanie zadania. Projekt Praga pokazuje, że inwestowanie w etap przedprojektowy nie jest fanaberią ani dodatkowym kosztem. To sposób na ograniczanie błędów, konfliktów i pozornych oszczędności, które później potrafią kosztować najwięcej.
Konkurencja w oparach presji najniższej ceny
Rozmowa szybko wychodzi też poza jeden budynek i jedną pracownię. Jest o kryzysie jakości w zamówieniach publicznych, formule „zaprojektuj i wybuduj”, presji najniższej ceny oraz o tym, dlaczego projekt za około jeden procent wartości inwestycji może oznaczać zmarnowanie znacznie większych pieniędzy. Dobrym przykładem jest przywołany w rozmowie konkurs na kulturotekę w Ząbkach – inwestycję wartą około 100 milionów złotych, dla której zaproponowano wynagrodzenie projektowe na poziomie około jednego procenta kosztów robót. Projekt Praga nie traktuje tego jako problemu interesu własnego branży, lecz jako przykład fałszywej oszczędności publicznej.
To jest marnowanie publicznych pieniędzy. Ktoś pomyślał, że skoro wcześniej w przetargu o najniższą cenę biły się dwa czy trzy biura, to skomplikowany budynek można wyłonić w ten sam sposób i to będzie sprytne. Że będzie za mało pieniędzy na projekt, a jakość będzie za darmo. Tymczasem cała inwestycja nie będzie tak dobra, jak mogłaby być, gdyby wydać więcej na projekt i na przygotowanie projektu: dobrze przygotować program, zrealizować konkurs, dać szansę profesjonalistom go ocenić, a później sensownie wydać te 100 milionów – komentuje Marcin Garbacki
W tym Podkaście architekci mówią otwarcie o realnych kosztach pracy projektowej, o źle skonstruowanych umowach, inflacji, niewaloryzowanych wynagrodzeniach i ryzyku, które zbyt często przerzuca się na architektów. W prosty sposób przekłada się to na sposób prowadzenia biura.
Nasi rozmówcy przekonują, że nawet najbardziej prestiżowe nagrody i rozpoznawalność nie sprawiają nie sprawiają, że przy kolejnych projektach będzie łatwiej. Przy każdym nowym zamówieniu publicznym gra zaczyna się od nowa, a kluczowe kryteria dopuszczenia do konkursowej rywalizacji czy przetargu dotyczą przede wszystkim kwestii ilościowych - np. minimalnej powierzchni zaprojektowanych wcześniej obiektów.
Czy można się dorobić na architekturze?
Ważnym i rzadko poruszanym wątkiem jest też ekonomia samego zawodu. Artur Celiński pyta wprost, czy po piętnastu latach prowadzenia nagradzanej pracowni można już czuć się finansowo bezpiecznie — na tyle, by bez lęku zwolnić, odpocząć albo pozwolić sobie na dłuższą przerwę. Odpowiedź Projektu Praga jest daleka od prostego sukces story. Nawet przy rozpoznawalności, prestiżowych realizacjach i dobrze płatnych zleceniach publicznych stabilność nie jest dana raz na zawsze. Projekty ciągną się latami, koszty rosną, marże topnieją, a dobre okresy muszą kompensować te, w których inwestycja przeciąga się lub przestaje się kalkulować. To mocne przypomnienie, że architektura nie jest prostą drogą do majątku — raczej wymagającą działalnością, w której twórcza ambicja stale spotyka się z ryzykiem gospodarczym.
Zapraszamy do przesłuchania całego odcinka Podcastu Architektonicznego. Znajdziecie do we wszystkich dobrych serwisach podcastowych, a wybrane odcinki są również dostępne w formie video - na kanale YT Architektury-murator.
