Spis treści
Pożar Pałacu Westminsterskiego
Wieczorem 16 października 1834 roku nad Westminsterem pojawiła się łuna widoczna z dużej części Londynu. Ogień rozpoczął się po tym, jak w piecach pod Izbą Lordów spalano stare drewniane tally sticks - używane dawniej przez skarb państwa karbowane deszczułki służące do rejestrowania należności. Przegrzane przewody i elementy konstrukcji doprowadziły do pożaru, który błyskawicznie objął parlament. Spłonęła Izba Lordów, następnie Izba Gmin i większość zabudowań dawnego pałacu.
Ocalały przede wszystkim Westminster Hall, podziemna kaplica św. Szczepana, część krużganków i kapitularz oraz Jewel Tower. Katastrofa była niezaprzeczalna, stworzyła jednak możliwość, o której wcześniej dyskutowano od lat: zamiast kolejnych przeróbek zatłoczonego zespołu można było zbudować nowoczesną, zaprojektowaną specjalnie dla parlamentu siedzibę. Przy okazji powiększono teren kompleksu do około ośmiu akrów (ok. 32 000 m2), odbierając część gruntu Tamizie.
Charles Barry i Augustus Pugin. Dwóch autorów nowego Westminsteru
W 1835 roku komisja królewska zdecydowała, że nowy parlament powinien reprezentować styl gotycki albo elżbietański. Była to decyzja również polityczna: klasycyzm kojarzono wówczas z republikanizmem i rewolucją, podczas gdy gotyk postrzegano jako architekturę zakorzenioną w angielskiej tradycji. Konkurs rozstrzygnięto na korzyść projektu Charlesa Barry'ego. Budowę rozpoczęto w 1840 roku, a cały kompleks w dużej mierze ukończono w 1870 roku - po 30 latach.
Barry odpowiadał przede wszystkim za układ wielkiego założenia. Jego własny język projektowy był jednak bliższy klasycyzmowi, dlatego przy opracowaniu gotyckiej formy współpracował z Augustusem Welby Northmore Puginem. To właśnie Pugin stworzył znaczną część detalu, wystroju i wyposażenia: od boazerii, rzeźb i złoceń po meble, klamki czy drobne elementy użytkowe. Logiczna, niemal klasyczna kompozycja planu Barry'ego została więc ubrana w niezwykle konsekwentne szaty neogotyckie.
Neogotycki Pałac Westminster. Średniowiecze zbudowane w XIX wieku
Nowy Westminster zaprojektowano w odmianie gotyku perpendicular, charakterystycznej dla późnego średniowiecza angielskiego. Ważnym punktem odniesienia były sąsiednie Opactwo Westminsterskie i zachowany Westminster Hall. Historyczna stylistyka nie oznaczała jednak odtworzenia dawnego pałacu. Powstał ogromny, nowoczesny jak na swoją epokę gmach, którego architektura miała podkreślać ciągłość brytyjskich instytucji. UNESCO uznaje dziś Westminster za jeden z najważniejszych i najbardziej kompletnych przykładów neogotyku.
Najdłuższa elewacja ciągnie się wzdłuż Tamizy. Barry równoważył silne linie poziome niezliczonymi wieżyczkami, pinaklami i stromymi dachami, budując charakterystyczną, poszarpaną panoramę. Pałac ma dziś niemal 300 metrów długości, około 1100 pomieszczeń, 100 klatek schodowych i około 4,8 km korytarzy.
Victoria Tower, Central Tower i Big Ben. Te wieże mają swoje funkcje
Kompozycję zamykają trzy dominujące wieże. Na południu wznosi się mierząca około 98,5 m Victoria Tower, pomyślana jednocześnie jako monumentalna brama królewska i bezpieczne archiwum dokumentów parlamentu. Nad środkiem kompleksu znajduje się 91,4-metrowa Central Tower - efektowne gotyckie zwieńczenie, które pierwotnie pełniło funkcję wielkiego komina systemu wentylacyjnego.
Po północnej stronie znajduje się najsłynniejsza, wysoka na 96,3 m Elizabeth Tower, powszechnie nazywana Big Benem, choć nazwa ta właściwie odnosi się do jej największego dzwonu. Pugin opracował m.in. projekt czterech tarcz zegarowych i dekoracyjne rozwiązania wieży. Były to jedne z jego ostatnich prac dla Westminsteru.
Westminster Hall: średniowieczny pałac ukryty w XIX-wiecznej budowli
Barry ocalałe fragmenty dawnej siedziby królewskiej włączył w nową strukturę, dzięki czemu wewnątrz XIX-wiecznego kompleksu przetrwał Westminster Hall, wzniesiony w latach 1097-1099 i przebudowany pod koniec XIV wieku. Jego olbrzymia drewniana więźba typu hammerbeam należy do najwybitniejszych osiągnięć średniowiecznej konstrukcji ciesielskiej.
Także organizacja nowego parlamentu została zamieniona w architektoniczny symbol. Barry ustawił tron monarchy, Izbę Lordów i Izbę Gmin na jednej osi, natomiast Central Lobby stało się przestrzennym skrzyżowaniem najważniejszych traktów pałacu. Plan Westminsteru jest przestrzennym zapisem brytyjskiego systemu parlamentarnego - a wszystko zaczęło się od pożaru, który 16 października 1834 roku zakończył historię starego pałacu i otworzył drogę do powstania jednej z najbardziej rozpoznawalnych budowli świata.
86
