Spis treści
Blok po kultowym barze
Przy ul. Andriollego 10, niedaleko dworca kolejowego w Otwocku, stanął pięciokondygnacyjny budynek mieszkalno-usługowy zaprojektowany przez pracownię MFRMGR Architekci (Marta Frejda, Michał Gratkowski, Łukasz Ptak, Łukasz Rossa, Jacek Paśnik, Adam Górka i Joanna Barbachowska). Projekt opracowano w latach 2021-2022 dla dewelopera Landmark. Realizacja trwała dłużej, niż pierwotnie zakładano. Pozwolenie na użytkowanie wydano w styczniu 2026 roku, mieszkania wciąż są w sprzedaży.
Zobacz także: 13 bloków otoczyło zabytkowy dwór. W Otwocku model biznesowy widać jak na dłoni
Nazwa inwestycji pachnie nostalgią, ale to nie przypadek. W tym właśnie miejscu działał w czasach PRL-u popularny Bar Uniwersalny Antoniego Jarząbka, ważny punkt lokalnej codzienności. Poprzez swoją nazwę nowy blok ma zachowywać pamięć o dawnym lokalu. Nie uwiera, bo do mieszkaniówki w końcu też pasuje. Budynek łączy 23 mieszkania z usługami w parterze i ma być adresem dostępnym nie tylko dla lokatorów, lecz również dla innych mieszkańców miasta.
Nazwa może i nie uwiera - ale czy sam budynek tu pasuje?
Współczesny świdermajer?
Otwocką tożsamość architektoniczną wyznaczają drewniane wille o dwuspadowych dachach, rozbudowanych werandach i koronkowym detalu. MFRMGR Architekci nie kserują tego repertuaru. Obszerne balkony wymienili na nowoczesne werandy, a drewniane ażury przełożyli na rytm białych pionowych lameli. Jasny tynk, stal i bielone drewno tworzą monochromatyczną całość i zostawiają przestrzeń dla światłocienia, rytmów elewacji, załamań i uskoków.
Bryłę rozbito na wyższe, zwieńczone stromymi dachami części oraz niższy, dwukondygnacyjny segment ustawiony w linii dawnej zabudowy. Pierwsza wersja projektu zakładała zachowanie istniejącego drewnianego domu. Podczas realizacji historyczny drewniaczek został jednak rozebrany i zastąpiony nowym budynkiem o podobnej skali, którego detale opracowano po analizie miejscowej architektury. Zamiast konserwacji mamy więc rekonstrukcję, zamiast kopiowania - cytaty i reinterpretację.
Parter dla miasta, dziedziniec dla mieszkańców
Na poziomie ulicy Dom Uniwersalny zwraca się na miasto. Stoi przecież w centrum - powinien. Przeszklony parter przeznaczono na usługi; projektanci sugerowali opcje: księgarnię z kawiarnią, sklep z lokalnymi produktami, piekarnię, lodziarnię. Inwestor zapowiada w budynku pierwszą w Otwocku śniadaniownię.
Przestrzeń wspólna mieszkańców ma bardziej kameralny charakter. Samochody skierowano do garażu podziemnego, dzięki czemu między skrzydłami budynku powstał zazieleniony dziedziniec bez ruchu aut, dostępny wyłącznie dla lokatorów Domu. Budowaniu społeczności mają też sprzyjać szerokie balkony, w największych lokalach dochodzące do 50 m² powierzchni, otwarte na sąsiadów, choć prywatne.
Centrum Otwocka w przebudowie
Dom Uniwersalny nie jest jedyną inwestycją, która miałaby ożywić centrum Otwocka i wtłoczyć tu większy pieniądz. Naprzeciwko trwa budowa nowego bazaru w miejscu starego placu. Biały Bazarek z 15 lokalami usługowymi, częścią gastronomiczną, zielenią i fontanną najprawdopodobniej wypchnie sprzedawców w mniej atrakcyjne miejsce, a w swoje wnętrza przyjmie droższą gastronomię, którą stać będzie na wyższy czynsz. Zakończenie inwestycji zapowiedziano na przełom kwietnia i maja 2027 roku.
Zmienia się również transportowe i publiczne zaplecze miasta. Modernizacja zabytkowego dworca kolejowego ma zakończyć się na początku 2027 roku, natomiast rozbudowa linii Wawer–Otwock do czterech torów - w 2028 roku. Dom Uniwersalny stoi zaledwie paręset metrów od dworca.
Na koniec września 2026 roku miasto planuje otwarcie kompleksu basenowego przy ul. Karczewskiej. Kończona jest modernizacja 77 odcinków dróg, a przy ul. Sikorskiego powstały trzy bloki z mieszkaniami komunalnymi. Otwock inwestuje zatem w nowe atrakcyjne centrum, ale i w komunikację oraz infrastrukturę społeczną. Dobrze by było, gdyby przy okazji nie wypychał mieszkańców z centrum miasta. Mieszkania komunalne powstały w końcu na obrzeżach. Landmark nie ukrywa z kolei, że Dom Uniwersalny to nie tylko mieszkania, ale też lokale inwestycyjne i lokata kapitału. Obiekty tego typu, z dużą i częstą rotacją mieszkańców, nie budują lokalnej społeczności.
Gentryfikacja kontrolowana?
Zmiany w centrum Otwocka można oczywiście próbować nazywać rewitalizacją, ale czy rzeczywiście nią są? Zastępowanie dostępnych cenowo, odwiedzanych przez mieszkańców miejsc nowymi inwestycjami dostarczającymi droższe usługi i droższe mieszkania czy lokale inwestycyjne nie jest ożywieniem, zwiększeniem komfortu mieszkańców i ulepszeniem ich przestrzeni, a sygnałem: możesz tu być, jeżeli cię na to stać. A jeżeli cię nie stać, możesz teraz korzystać z miejsc poza centrum. Od gentryfikacji, jaką znamy z dużych miast turystycznych, różni się to tym, że ta otwocka zdaje się być przeprowadzana w sposób kontrolowany i odgórny. Jest więc szansa, że nie rozpędzi się za bardzo. Szansa.
Test dla miasta
Bardzo dobrze, że Dom Uniwersalny niczego nie udaje, jednocześnie nawiązując do lokalnego kontekstu. Ale w centrum Otwocka na dobre wpisze się dopiero wtedy, kiedy jego ogromną skalę wyciszą kolejne budynki tej wysokości. A to oznacza rozbiórki, rozbudowy i nadbudowy. I wyprowadzkę mieszkańców, których nie będzie stać na mieszkania w nowym standardzie deweloperskim.
Centrum stanie się pewnie bardziej uporządkowane, zbliży się do Warszawy; zaczną tu parkować lepsze samochody, a na smyczy spacerować będą coraz mniejsze i smuklejsze psy. Otworzy się kawiarnia z kawą speciality podawaną w ręcznie robionej ceramice - najlepiej wypalanej w Otwocku. Tylko czy wtedy Dom Uniwersalny nadal będzie uniwersalny i dla każdego? W tym już rola miasta, by odpowiednio poprowadziło zmianą, którą ewidentnie samo zainicjowało. I by korzystało przy tym ze wzorców dobrych dla miasta i jego mieszkańców, nie zaś z przestarzałych wzorców neoliberalnych, skupionych na kulcie nowości i kapitału.
Obawiam się jednak, że szanse na oblanie tego testu są duże.
Zobacz także: Nowoczesność czy droga na skróty? Tak Otwock buduje swój neoświderbazar
12
