Spis treści
Kolej przywozi letników, Andriolli buduje domy
Rozwój letniska w Otwocku przyspieszyło uruchomienie Kolei Nadwiślańskiej w 1877 roku. Warszawiacy zyskali łatwiejszy dojazd do sosnowych lasów, a wokół stacji powstawały wille i pensjonaty. Do letników dołączyli kuracjusze. Znaczną część mieszkańców i gości Otwocka stanowiła społeczność żydowska.
Zobacz także: Tu mieszkał słynny fabrykant czekolady. Dziś willa Wedla w Otwocku umiera po cichu
W 1880 roku Michał Elwiro Andriolli, ilustrator "Pana Tadeusza", kupił ziemię nad Świdrem. Posiadłość nazwał Brzegami i wznosił tam domy dla siebie oraz na wynajem. Jego pomysły podchwycili miejscowi cieśle. Tak przez kolejne lata rozwijał się styl nadświdrzański, później nazwany żartobliwie świdermajerem przez Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego.
Werandy, drewniane koronki
Styl łączył inspiracje szwajcarskimi domami górskimi, rosyjskimi daczami i budownictwem Mazowsza. Ściany osłaniano deskami, a szczyty dachów, ganki i balustrady zdobiono wycinanymi ornamentami. Obok niewielkich domów powstawały pensjonaty złożone z kilku połączonych brył.
Werandy nie były tylko ozdobą. Tworzyły przestrzeń wypoczynku, a przeszklone leżalnie służyły kuracjuszom do zdrowotnych kąpieli słonecznych. W słynnym zakładzie Gurewicza balkony, werandy i tarasy otaczały budynek od południa i wschodu.
Galeria: Nowy Gurewicz w Otwocku po odbudowie
25
Co dziś dzieje się ze świdermajerami?
W PRL-u dawne wille dzielono na mniejsze mieszkania, a niejasny status własności i brak pieniędzy utrudniały remonty. Budynki płonęły w niewyjaśnionych okolicznościach. Pożary pozostają zagrożeniem do dziś, a stare drewno zachowanych pustostanów niszczeje z roku na rok. Nie wszędzie jednak doszło do wielkich strat: w willi Kahana przy Konopnickiej 7a zachowano większość oryginalnego wystroju, a decyzją z 10 lipca 2026 roku wpisano ją do rejestru zabytków.
Zobacz także: Nowoczesność czy droga na skróty? Tak Otwock buduje swój neoświderbazar
Spektakularną przemianę przeszedł natomiast pensjonat Gurewicza przy Armii Krajowej 8. Grupa 5 Architekci przystosowała go do funkcji medycznej, z restauracją i pokojami hotelowymi. Wewnątrz wprowadzono konstrukcję żelbetową, znaczną część drewnianych ścian i ozdób odtworzono, a zachowane werandy naprawiono i ponownie zamontowano. Ocalenie formy nie oznaczało jednak zachowania całego pierwotnego budulca - na to było już za późno.
"Otwock i Świdermajer" został laureatem plebiscytu Cuda Polski 2026 organizowanego przez "National Geographic Traveler". Zwyciężył w województwie mazowieckim, dołączając do szesnastki wyróżnionych miejsc.
Wszyscy laureaci plebiscytu Cuda Polski 2026 według województw:
- Dolnośląskie - Arboretum Wojsławice
- Kujawsko-pomorskie - Mysia Wieża i Jezioro Gopło w Kruszwicy
- Lubelskie - Kraszczady
- Lubuskie - Gród Santok
- Łódzkie - Aflopark w Pabianicach
- Małopolskie - Krynica-Zdrój
- Mazowieckie - Otwock i Świdermajer
- Opolskie - Zamek Książęcy w Niemodlinie
- Podkarpackie - Kościół w Haczowie
- Podlaskie - Pojezierze Suwalskie i Jezioro Hańcza
- Pomorskie - Kalwaria Wejherowska
- Śląskie - Szlak Orlich Gniazd
- Świętokrzyskie - Rzeka Nida
- Warmińsko-Mazurskie - Kanał Elbląski
- Wielkopolskie - Kraina 100 Jezior
- Zachodniopomorskie - Chłopy
Galeria: Co zobaczyć w Krynicy-Zdroju?
23
