Architektura MuratorKrytykaArchitektura szkolna II Rzeczypospolitej

Architektura szkolna II Rzeczypospolitej

Nowatorstwo książek Michała Pszczółkowskiego opiera się na drobiazgowym katalogowaniu obiektów. Tym razem daje on przegląd architektury służącej oświacie. Zamieścił tu 150 przykładów, skupiając się na budynkach wyróżniających się pod względem architektonicznym, takich, które dziś mają istotne wartości zabytkowe. Jako ich autorów odnajdziemy spore grono najlepszych architektów epoki – recenzja Grzegorza Stiasnego.

Architektura szkolna II Rzeczypospolitej
Michał Pszczółkowski, Architektura szkolna II Rzeczypospolitej, Księży Młyn Dom Wydawniczy 2017

Michał Pszczółkowski po raz kolejny zabiera nas w podróż poprzez architekturę II Rzeczypospolitej. We wcześniejszych tomach przybliżał zapomniane budynki kresów i gmachy odrodzonego państwa. Tym razem daje przegląd architektury służącej oświacie. Nowatorstwo jego książek opiera się na drobiazgowym katalogowaniu obiektów. Wcześniejsi badacze opisywali przemiany stylowe, skupiając się na sztandarowych dziełach i postaciach kluczowych dla opisywanego okresu. Lecz dziś jesteśmy w epoce big data i możemy analizować znacznie większe zbiory danych. A w czasach dwudziestolecia międzywojennego wybudowano kilka tysięcy szkół. W katalogu autor zamieścił 150 przykładów, skupiając się na budynkach wyróżniających się pod względem architektonicznym, takich, które dziś mają istotne wartości zabytkowe. Jako ich autorów odnajdziemy spore grono najlepszych architektów tamtej epoki. Odkryciem są nieliczne zachowane do dzisiaj wiejskie szkoły o drewnianej konstrukcji i architekturze świetnie wpisującej się w charakter zabudowy tradycyjnej wsi.

Katalog poprzedza bogato ilustrowana historia budowy systemu szkolnictwa, przemian architektonicznych budynków szkolnych i wreszcie współczesnych problemów konserwatorskich. Autor przytacza szereg zadziwiających z dzisiejszej perspektywy faktów. W 1919 roku to środowiska nauczycielskie głośno postulowały, aby nowe budynki szkolne odpowiadały współczesnym wymaganiom higieny, techniki, pedagogiki i… estetyki. Ówczesne ministerstwo oświaty miało w swojej strukturze wydział budownictwa i w latach 1925-1937 opublikowało sześć zeszytów zawierających projekty szkół wzorcowych. Każdy z zeszytów obejmował po kilkadziesiąt koncepcji przygotowanych przez różnych architektów. Projekty te sprzedawano gminom za symboliczną cenę. Na ich realizację nie trzeba było uzyskiwać pozwolenia na budowę, a jedynie zatwierdzić plan zagospodarowania terenu! Redaktorem zeszytów był wybitny architekt pierwszej połowy XX wieku, perfekcjonista architektoniczno- budowlanego rzemiosła – Zdzisław Mączeński. Projekty z zeszytów- katalogów były powszechnie wykorzystywane. Co więcej, miały one, mówiąc w dzisiejszej nomenklaturze, charakter open source, bo stanowiły często podstawę do opracowań tworzonych przez lokalnych architektów. W historii architektury polskiej utrwalił się program budowy 1000 prefabrykowanych szkół z końca lat 60. XX wieku. Z książki dowiemy się, lub przypomnimy sobie, że poprzedzał go rządowy program z drugiej połowy lat 30. – realizacji 300 nowych szkół ku czci marszałka Piłsudskiego, po 100 dla każdego z trzech województw wschodnich, gdzie państwowa sieć szkolna była najsłabiej rozwinięta. Na Wileńszczyźnie do 1939 roku program ten udało się zrealizować. Obawy budzić może stan zachowania wielu budynków szkolnych z tamtych lat. Ich użytkownicy, mimo iż zobowiązani są do upowszechniania oświaty, sami często okazują się niezbyt oświeceni w kwestiach dziedzictwa architektury XX wieku. Nierzadko bezpardonowe rozbudowy, przebudowy i termomodernizacje zacierają pierwotną formę, proporcje i przemyślane kompozycje przestrzenne. Warto, aby po tę książkę sięgnęli oprócz architektów także wójtowie gmin i prezydenci miast, bo to oni w dzisiejszym systemie odpowiadają za architektoniczną jakość budynków oświatowych.

Kultowe publikacje Muzeum Architektury do pobrania za darmo! Muzeum Architektury we Wrocławiu udostępnia on-line najważniejsze i najbardziej poszukiwane wydawnictwa. Na razie bezpłatnie pobrać można cztery publikacje.
Cztery ściany i dach Reiniera de Graafa. Premiera książki Krakowski Instytut Architektury oraz Narodowy Instytut Architektury i Urbanistyki zapraszają na premierę książki Cztery ściany i dach. Złożona natura prostej profesji oraz na spotkanie z jej autorem Reinierem de Graafem, który jest jednym z partnerów w słynnym holenderskim biurze OMA.
BAZARCH* 2019 Warszawa – nowości, wystawcy, wydarzenia towarzyszące W przedostatni listopadowy weekend odbędzie się w Warszawie kolejna edycja BAZARCHU, czyli najpopularniejszych targów książek o architekturze i mieście. Tradycyjnie towarzyszyć mu będą spotkania z autorami, premiery książek oraz dyskusje i wykłady.
Laka Perspectives 2: projektowanie dla świata przyszłości Głos udzielany jest architektom, urbanistom, inżynierom takich specjalności, jak biodizajn, informatyka albo robotyka, ale taż badaczom środowiska współczesnej mobilności czy sztucznej inteligencji. O drugim tomie Laka Perspectives wydanym przez Fundację Laka pisze Grzegorz Stiasny.
Fragments of Metropolis 3: ekspresjonizm górą Książka ma charakter atlasu, ułożonego według niezbyt zrozumiałego porządku – nie jest on chronologiczny, nie rządzi nim też geografia czy typologia budowli. Na kolejnych stronach zaprezentowano budynki użyteczności publicznej i mieszkalne, czasem obiekty małej architektury. Piszą Pitor Lewicki i Kazimierz Łatak.
Bauhaus – rewolucja sto lat później My – architekci, wykształceni po drugiej wojnie światowej – wywodzimy się wszyscy z Bauhausu. W krótkim, skondensowanym okresie działalności uczelnia wydała ogromny plon w postaci grona architektów i projektantów, projektów i realizacji, przykładów rewolucyjnego wzornictwa, grafiki użytkowej, postaw twórczych i światopoglądów – recenzja Piotra Lewickiego i Kazimierza Łataka.