Spis treści
Każda z poniższych realizacji została nominowana do tegorocznej Czeskiej Nagrody Architektonicznej - konkursu organizowanego przez Czeską Izbę Architektów.
__________________________________
Dawny Młyn Żytni w Boršovie nad Vltavou
Realizacja pracowni mar.s architects w Boršovie nad Vltavou nadała dawnemu Młynowi Żytniemu nową funkcję - mieszkaniową. Zamiast wyburzać istniejące budynki, architekci wykorzystali ich potencjał. Kompleks tworzą dziś cztery budynki – dwa zabytkowe i dwa współczesne – mieszczące 83 mieszkania o zróżnicowanych metrażach. Najbardziej charakterystycznym elementem pozostaje ceglany silos z końca XIX wieku, w którym powstały lofty, w tym dwupoziomowy apartament który wykorzystał dawną wieżę młyna. Na parterze głównego budynku urządzono kawiarnię.
Czytaj także: Nie ma róży bez kolców, nie ma dworku bez domków. Zabytkowy dwór w Otwocku otoczyło 13 bloków
Jednym z najważniejszych elementów projektu jest przestrzeń publiczna. Nowy budynek domknął układ zabudowy, tworząc kameralny dziedziniec z widokiem na XVII-wieczny zamek po drugiej stronie Wełtawy. W jego centrum stanęła oryginalna turbina Francisa, wydobyta z dawnego kanału wodnego. Zamiast trafić do muzeum, stała się przypomnieniem przemysłowej historii tego miejsca. Architekci świadomie odróżnili nowe ingerencje od historycznej substancji.
Odsłonięto ceglane elewacje silosu, dodano stalowe balkony i współczesną nadbudowę, a zabytkowe budynki połączono przeszkloną klatką schodową. Nowe obiekty mają prostą formę i ceglane elewacje, dzięki czemu wpisują się w industrialny charakter założenia, nie udając historycznej architektury. Projekt opiera się na zasadach zrównoważonego budownictwa. Zachowanie istniejących konstrukcji pozwoliło ograniczyć ilość nowych materiałów, a całość uzupełniają zielone dachy i system retencji deszczówki zasilający odtworzony kanał wodny.
Remiza strażacka w Dolních Jirčanach
Remiza strażacka w Dolních Jirčanach została aprojektowana przez pracownię SOA. Budynek powstał na trójkątnej działce przy północno-zachodniej granicy miejscowości, pomiędzy zabudową jednorodzinną a szkołą podstawową. Lokalizacja zapewnia strażakom szybki wyjazd na główne trasy, a gabaryty budynku spajają ze sobą kameralną zabudową mieszkaniową z większym obiektem publicznym.
Czytaj także: Remiza, urząd gminy, trybuna, biblioteka, kawiarnia i zieleń. Ile można zmieścić na rynku małego miasta?
Bryła remizy nawiązuje do archetypu stodoły. Ma prosty rzut i dwuspadowy dach, dzięki czemu dobrze wpisuje się w wiejski krajobraz. Architekci świadomie powiązali ją wizualnie z budynkiem szkoły znajdującej się po drugiej stronie ulicy. Projekt opiera się na wyraźnym podziale na trzy strefy o różnych wymaganiach termicznych: zewnętrzną, garażową i ogrzewaną część socjalną. Taki podział pozwolił zoptymalizować funkcjonowanie budynku i ograniczyć zużycie energii.
Najbardziej charakterystycznym elementem remizy jest półprzezroczysta fasada z poliwęglanu. Osłania garaż z wozami strażackimi i przepuszcza światło umożliwiając kontakt wnętrza z otoczeniem. W jej wnętrzu umieszczono niezależną drewnianą bryłę w której mieści się zaplecze dla strażaków. Duże okno od strony ulicy pozwala zajrzeć do wnętrza remizy i obserwować codzienną działalność jednostki. Dzięki temu budynek nie staje się zamkniętym zapleczem technicznym, ale częścią życia lokalnej społeczności.
Kaplica Matki Boskiej Bolesnej w Nesvačilce
To jedna z ciekawszych współczesnych realizacji sakralnych w Czechach. Zaprojektowana przez Jana Říčnego świątynia stanęła na wzgórzu nad miejscowością jako nowy punkt orientacyjny w krajobrazie. Budowa trwała 12 lat. Była finansowana wyłącznie z darowizn mieszkańców, którzy od ponad wieku zabiegali o powstanie własnej kaplicy.
Czytaj także: Mieszkańcy czekali na nią 100 lat. Posadzkę i ołtarz uformowano z ubitej ziemi, przez małe okna wpuszczono "welon łez"
Architekt nadał budowli formę przypominającą latarnię. W projekcie dużą rolę odgrywa światło, które przenika do wnętrza przez ażurową drewnianą konstrukcję i niewielkie okna, zmieniając charakter przestrzeni wraz z porą dnia. Bryła opiera się na kamiennym cokole wykonanym z gnejsu, z którego wyrasta siedem masywnych drewnianych belek symbolizujących Siedem Boleści Matki Bożej. Całość wieńczy lekka konstrukcja z drewna, interpretowana przez autora jako welon Maryi.
Największym wyzwaniem była konstrukcja. Nośny szkielet tworzy około tysiąca drewnianych elementów połączonych tradycyjnymi metodami – za pomocą drewnianych kołków i klinów. Poszczególne części przygotowano z wykorzystaniem technologii CNC, a we wnętrzu uwagę przyciągają ręcznie rzeźbione belki o długości dochodzącej do 15 metrów. Do budowy wykorzystano przede wszystkim naturalne materiały, m.in. modrzew, świerk, jodłę, dąb, jesion i brzozę. Posadzkę i ołtarz wykonano z ubitej ziemi, uzupełniając całość kamieniem, stalą i miedzią. Kaplicę otacza pierścień Drogi Krzyżowej, a prowadzącą do niej drogę obsadzono jabłoniami.
Leśny basen w okolicy Libereca
Basen od pokoleń pozostaje jednym z najbardziej charakterystycznych miejsc letniego wypoczynku w okolicy. Ukryty wśród świerków, przy zbiegu dwóch górskich strumieni, przez lata pozostawał zaniedbany i przez to dziki. Jego odnowa rozpoczęła się w 2020 roku, kiedy opiekę nad terenem przejęło lokalne stowarzyszenie. Efektem kilkuletnich działań jest nowy pawilon, który otwarto w 2025 roku. Za projekt odpowiada studio mjölk architects.
Realizacja od początku opierała się na zaangażowaniu mieszkańców. Inwestycję finansowano z budżetu partycypacyjnego, miejskich dotacji i prywatnych darowizn. Wiele prac wykonano społecznie, a kolejne etapy realizowano w miarę pozyskiwania środków. Dzięki temu udało się nie tylko odrestaurować historyczne kąpielisko, ale także stworzyć nowoczesne zaplecze dla odwiedzających. Projekt architektoniczny jest prosty. Rdzeniem nowego obiektu stała się stalowa konstrukcja pochodząca z recyklingu, która pozwoliła ograniczyć koszty i etapować budowę. Pod lekkim zadaszeniem zaplanowano wszystkie niezbędne funkcje – toalety, przebieralnie, prysznice, punkt gastronomiczny oraz publiczną saunę. Stalową konstrukcję uzupełniają drewniane elewacje i metalowy dach, dzięki czemu budynek dobrze wpisuje się w leśne otoczenie.
Nowy pawilon jest tylko częścią większego projektu. Zagospodarowanie terenu obejmuje również drewniane pomosty do wypoczynku, piaszczyste boiska sportowe, schody terenowe oraz nową zieleń. Całość rozwijana była etapami, tak aby kąpielisko mogło funkcjonować także w trakcie kolejnych prac.
Odnowione tarasy browaru w Vimperku
Rewitalizacja tarasów browaru w centrum Vimperka przywraca miastu przestrzeń, która przez lata pozostawała niewykorzystana. Projekt pracowni Roman Brychta Architects opiera się na odtworzeniu pierwotnej geometrii tarasów i nadaniu im współczesnych funkcji publicznych. Założenie zostało pomyślane jako sekwencja ogrodów zamkniętych za murem. Architekci uporządkowali kolejne poziomy i uzupełnili je o nowy górny taras z widokiem na zamek. To nie tylko punkt obserwacyjny, ale także nawiązanie do historycznego przebiegu Złotego Szlaku przez miasto.
Najważniejszym celem projektu było stworzenie dostępnej i użytecznej przestrzeni dla mieszkańców. Pierwszy taras połączono z otoczeniem nową kładką nad potokiem Křesanovský, a wyższe poziomy udostępniono za pomocą ramp. Zachowano krótkie połączenia schodowe.
Każdy z poziomów otrzymał nieco inny charakter. Pierwszy taras ma bardziej otwarty, miejski charakter i został uzupełniony pojedynczymi drzewami liściastymi. Drugi nawiązuje do dawnego sadu – z lokalnymi odmianami drzew owocowych, łąką, elementem wodnym i ogrodem ziołowym. Trzeci ma atmosferę bardziej dzikiego, zacienionego ogrodu z bujną roślinnością bylinową. Tarasy zaprojektowano jako elastyczne miejsce codziennych spotkań i wydarzeń kulturalnych. W ramach inwestycji odsłonięto także koryto potoku Křesanovský i zrealizowano publiczne toalety w piwnicy kamienicy nr 81.
