Architektura MuratorKrytykaO historii warszawskiego Zieleniaka Tomasz Żylski

O historii warszawskiego Zieleniaka Tomasz Żylski

Z powodu tragicznych wydarzeń, które na targowisku rozegrały się w czasie wojny, tradycyjna nazwa Zieleniak na długo zniknęła z powszechnego użycia. Dziś znów budzi pozytywne konotacje – mieszkańcy wybrali ją w plebiscycie na określenie nowej hali.

Hala Zieleniak
I miejsce w konkursie na opracowanie koncepcji zespołu zabudowy handlowo-mieszkaniowej u zbiegu ulic Grójeckiej i Banacha, autorzy: JEMS Architekci; wizualizacja konkursowa budynku TBS; il. dzięki uprzejmości pracowni

W Warszawie czynnych jest obecnie ok. 70 bazarów. Jednym z nich jest działające nieprzerwanie od 99 lat targowisko przy skrzyżowaniu ul. Grójeckiej i Banacha na Ochocie, tradycyjnie zwane Zieleniakiem, choć sprzedawany tam dziś asortyment obejmuje wszystkie możliwe kategorie artykułów spożywczych i przemysłowych. W chwili otwarcia w 1917 roku był to jeden z nowocześniejszych stołecznych bazarów – z brukowaną nawierzchnią, kanalizacją, murowanym ogrodzeniem i budynkiem administracji.

Płody rolne sprzedawali tam głównie mieszkańcy podmiejskich miejscowości – Grójca, Raszyna, Grodziska i Błonia. W czasie powstania warszawskiego na jego terenie urządzono obóz przejściowy dla wypędzanych z dzielnicy cywilów. Obszar nadzorowały specjalne oddziały SS RONA, odznaczające się szczególnym okrucieństwem wobec ludności.

Hala Zieleniak
Targowisko przed przebudową, w 2012 roku; fot. Mikołaj Bobrowski, Blastboy

Od 1 do 20 sierpnia 1944 roku na Zieleniaku dokonywali licznych gwałtów i zamordowali ok. 1000 osób. Handel powrócił tam jednak zaraz po wojnie – rolnicy znów oferowali warzywa i owoce wprost z wozów, z czasem dołączyli do nich sprzedawcy tekstyliów i starzyzny. W latach 80. po raz pierwszy próbowano targowisko ucywilizować, stawiając w jego obrębie dwie blaszane hale targowe. Po przełomie 1989 roku obiekty te spontanicznie obrosły nowymi straganami i budkami, tworząc wokół skomplikowany labirynt handlowo-usługowy. Kolejną próbę modernizacji bazaru podjęto dekadę później. W 2009 roku w imieniu władz miasta TBS Praga Południe ogłosiło konkurs na projekt zespołu handlowo-mieszkaniowego u zbiegu Grójeckiej i Banacha.

Zadaniem uczestników było opracowanie koncepcji dwóch budynków, w których znalazłoby się ok. 200 mieszkań TBS o łącznej powierzchni 10 tys. m2. W parterach zaplanowano lokale handlowo- -usługowe o powierzchni ok. 2000 m2, a w jednym z obiektów również niewielkie Muzeum Ochoty.

Hala Zieleniak
II nagroda w konkursie na opracowanie koncepcji zespołu zabudowy handlowo-mieszkaniowej; autorzy: Broadway Malyan Polska Architekci i Projektanci; il. dzięki uprzejmości pracowni

Ponadto należało przedstawić koncepcję zagospodarowania pozostałej części targowiska z nowymi obiektami handlowymi. Przyjęta struktura obiektów powinna być modularna i umożliwiać wydzielanie lokali o powierzchniach ok. 10-12 m2 (...). Dopuszcza się stosowanie wymienne stoisk zamkniętych, częściowo zamkniętych, otwartych (...) oraz wydzielenie części warzywno-owocowej, np. w formie lekkiej przeszklonej hali, a częściowo placu lub dziedzińca ze stanowiskami do handlu naręcznego – czytamy w warunkach konkursu. Jury pod przewodnictwem Bogdana Kulczyńskiego za najlepszą uznało pracę biura JEMS Architekci.

Projektanci zaproponowali zespół mieszkaniowy z dominantą na rogu ul. Banacha i Grójeckiej, którego charakter określały różnej wielkości otwory okienne i loggie.

Hala Zieleniak
III nagroda w konkursie na opracowanie koncepcji zespołu zabudowy handlowo-mieszkaniowej; autorzy: em Jednacz Architekci; il. dzięki uprzejmości pracowni

Obok w kilku etapach miało powstać sześć wielofunkcyjnych obiektów z przestrzenią handlową w parterach. Pomysł zabudowy targowiska od początku nie podobał się jednak kupcom. W wyniku protestów zrezygnowano z obiektów wielofunkcyjnych na rzecz hali targowej z częściowo zadaszonym placem umożliwiającym również sprzedaż bezpośrednio z samochodów.

Projekt nowego obiektu powierzono pracowni JEMS. Z uwagi na problemy z pozyskaniem kredytu na realizację TBS-ów, inwestycję rozpoczęto od budowy hali. Choć pierwszą łopatę wbito w połowie 2012 roku, z powodu bankructwa generalnego wykonawcy i kolejnych zastrzeżeń zgłaszanych przez kupców realizacja bardzo się przeciągnęła. Ostatecznie obiekt oddano do użytku dopiero w czerwcu 2016 roku.

Osiedle Lizbońska: rusza budowa osiedla Jemsów w ramach specustawy mieszkaniowej Na granicy Saskiej Kępy i Gocławia wkrótce ruszy budowa osiedla Lizbońska projektu biura JEMS Architekci. Będzie to kolejny warszawski zespół realizowany w trybie specustawy mieszkaniowej.
Gmach Banku Gospodarstwa Krajowego w Warszawie: modernizacja według JEMS Architekci Budynek Banku Gospodarstwa Krajowego w Warszawie powstał w latach 30. według projektu Rudolfa Świerczyńskiego. Z okazji 100-lecia powołania placówki przejdzie gruntowną modernizację. Nad jej koncepcją pracuje biuro JEMS Architekci.
Półwysep Drewnica: ruszają konsultacje zagospodarowania nabrzeża według JEMS Architekci Spółka Stocznia Centrum Gdańsk, do której należy część terenów postoczniowych na półwyspie Drewnica, zaprasza do dyskusji na temat zagospodarowania tego miejsca. Konsultacje dotyczyć będą projektu opracowanego przez biuro JEMS Architekci, a przeprowadzi je niezależne stowarzyszenie Inicjatywa Miasto.
LPP Fashion Lab / Gdańsk Charakter architektury nawiązuje do przemysłowej przeszłości tej części gdańskiego Dolnego Miasta i wywodzi się z zabudowy typu halowego – o nowej realizacji JEMS Architekci pisze Piotr Śmierzewski.
Nowy Rynek w Poznaniu z dominantą projektu Jemsów Trwa realizacja kolejnego budynku wielofunkcyjnego kompleksu Nowy Rynek w Poznaniu. Nowy obiekt według projektu biura JEMS Architekci będzie głównym elementem identyfikującym cały zespół w przestrzeni miasta.
Perfumiarnia w Poznaniu: zespół mieszkaniowy projektu Jemsów W miejscu dawnej fabryki perfum na poznańskim Łazarzu powstaje nowe wielofunkcyjne założenie. Kompleks pod nazwą Perfumiarnia pomieści nie tylko mieszkania i biura, ale także aparthotel i przestrzeń wystawienniczo-konferencyjną. Za projekt zabudowy wielorodzinnej odpowiada pracownia JEMS Architekci.