Spis treści
Jedna na tysiąc. Modernizacja szkoły przy ul. Szczęśliwickiej
24 września 1958 roku Władysław Gomułka ogłasza nowy program oświatowy: Tysiąc szkół na Tysiąclecie. Program ma na celu m.in. przyćmić Milenium Chrztu Polski organizowane z ramienia Kościoła. Równolegle jednak odpowiada on na rzeczywiste potrzeby rozbudowy polskiego szkolnictwa. Niedługo później następuje opodatkowanie prawie wszystkich obywateli dodatkową składką, dzięki której powstają 1423 szkoły publiczne, w tym także licea, szkoły zawodowe i specjalne. Kolejne placówki budowane są aż do 1971 roku. W 2026 roku, ponad 50 lat później, wielu z tych placówek już nie ma. Niektóre z kolei są tak bardzo przebudowane, że niemożliwym jest ich rozpoznanie.
Budynek ul. Szczęśliwickiej 46 w Warszawie powstał w 1964 roku jako jedna z takich szkół – pomników Tysiąclecia Państwa Polskiego. Był użytkowany przez długie lata, a mimo to nigdy nie przeszedł kompleksowego remontu. W efekcie jego przestrzeń odbiega pod wieloma względami od standardów użytkowych stawianych współczesnym placówkom edukacyjnym. W czerwcu rozpocznie się modernizacja obiektu, której podjęła się pracownia architektoniczna Ambient. Prace dotyczące podstawowych zakresów – modernizacji elewacji i wykonania głównych instalacji – odbędą się w pierwszej kolejności.
Kolejne działania rozpoczną się po uzyskaniu przez Inwestora środków na ich realizację. W efekcie ma powstać komfortowa i nowoczesna przestrzeń edukacyjna, która umożliwi zachowanie historycznych wartości architektonicznych budynku.
Twórcze rozwinięcie modernistycznych cech
Projekt przygotowany przez pracownię Ambient wyrósł z przekonania, że modernizacja istniejącego budynku nie musi oznaczać zacierania jego tożsamości. Zamiast narzucać obiektowi nowy charakter, architekci postawili na odczytanie i twórcze rozwinięcie jego modernistycznych cech. Projekt połączył poprawę komfortu użytkowania z działaniami zwiększającymi efektywność energetyczną, dostępność oraz bezpieczeństwo pożarowe. Kluczowe było przy tym zachowanie jak największej części istniejącej struktury i wyeksponowanie wartości architektonicznych obiektu. Dzięki temu szkoła ma szansę zyskać nową jakość użytkową, nie tracąc swojego pierwotnego charakteru.
Magdalena Pios o założeniach autorskich
Jednym z założeń było wykonanie ocieplenia ścian zewnętrznych bez zatarcia oryginalnej tektoniki i charakterystycznych podziałów elewacji. Rytm widocznych prefabrykowanych elementów odtworzono za pomocą boniowań w tynku. Zgodnie z intencją autorów pierwotnego projektu podkreślono pion klatki schodowej i poziom podcienia przy wejściu oraz zastosowano nową stolarkę okienną, której podziały nawiązują do historycznych rozwiązań.
Czytaj także: Sto budynków na stulecie niepodległości. To one tworzą naszą historię
Aby poprawić komfort użytkowników i ograniczyć zużycie energii, przewidziano system wentylacji mechanicznej z odzyskiem ciepła oraz wymianę instalacji ogrzewania. W miejscach narażonych na przegrzewanie zastosowano zintegrowane z elewacją rolety zewnętrzne. Zaprojektowano całkowitą wymianę instalacji elektrycznej oraz uzupełnienie instalacji fotowoltaicznej o magazyn energii. Integrację działania wszystkich systemów ma zapewnić system BMS. Ze względu na prefabrykowaną konstrukcję budynku z rozmieszczonymi co 240 cm belkami zaplanowanie tras instalacji było dużym wyzwaniem. Priorytetem było ich zintegrowanie z istniejącą strukturą w sposób ograniczający skalę ingerencji w przestrzeń i wyraz architektoniczny.
Zakres opracowania rozszerzono również o modernizację wnętrz części wspólnych i sal lekcyjnych. Projekt przewiduje uporządkowanie przestrzeni holu wejściowego, a na korytarzach zmianę kolorystyki, podkreślenie artykulacji wnęk oraz wymianę drzwi. Obejmuje on również kompleksową przebudowę sanitariatów z zastosowaniem trwałych, łatwych w utrzymaniu materiałów oraz rozwiązań ograniczających zużycie wody takich jak baterie wyposażone w aeratory typu „coin-slot” i armaturę o przepływie 4–9 l/min, baterie prysznicowe oraz spłuczki o obniżonym zużyciu wody.
Ze względu na wymagania przepisów przeciwpożarowych, wzdłuż wschodniej elewacji budynku zaprojektowano drogę pożarową, co wiąże się z koniecznością zmian w zagospodarowaniu terenu. W ramach wprowadzanych tu zmian przewidziano ograniczenie powierzchni utwardzonych oraz odprowadzenie części wód opadowych bezpośrednio na teren. Dodatkowo zaproponowano aranżację przestrzeni przed wejściem. Elementy zagospodarowania terenu dostosowano do istniejącego drzewostanu, ograniczając konieczność wycinek i przewidując przesadzenie wartościowych drzew.
Układ komunikacji wokół budynku i w jego wnętrzu uporządkowano w sposób poprawiający dostępność, orientację przestrzenną i bezpieczeństwo użytkowników, w tym osób z niepełnosprawnościami. Główne wejście do szkoły wyposażono w nowe schody i rampę. Orientację w budynku wspierają również zróżnicowana kolorystyka kondygnacji i stref sanitarnych oraz elementy identyfikacji wizualnej.
Modernizować, adaptować, czy zapomnieć?
Przebudowa szkoły stała się okazją do poszukiwania nowego sposobu myślenia o „tysiąclatkach” – budynkach powszechnie obecnych w polskich miastach, które dziś wymagają dostosowania do współczesnych standardów. Obok modernizacji, innym sposobem na ratowanie tysiąclatek jest adaptacja ich do nowych funkcji.
Swój tekst "Tysiąclatki czekają na drugie życie", który został opublikowany na łamach Architektury-murator Dorota Sibińska kończy słowami:
Śledząc jednak naszą demografię, już dziś powinniśmy się zastanowić, co zrobić, by zwiększyć szansę budynków tracących swoje podstawowe funkcje szkolne na nowe, efektywne życie. (...) Spójrzmy więc bardziej przychylnie na te budynki i dajmy im szansę zaistnieć na nowo. Może to jest czas wielkiej modernizacji naszych szkół. Proponuję ogłosić nowy program oświatowy: Tysiąc szkół na Tysiąclecie – II edycja: modernizacja.
Autorka podkreśla, że budynki te idealnie nadają się do adaptacji na nowe funkcje. Wiele z nich miało być - już na etapie projektowania - przygotowanych do odgrywania różnych ról. "Jedną z nich było tworzenie punktów kolonijnych, z większą kuchnią i liczbą sanitariatów" - pisze Sibińska, wymieniając w tekście także opcje adaptacji budynku na żłobek czy przestrzeń dla seniorów.
