Spis treści
Jesteśmy przebodźcowani – zewsząd otaczają nas newsy, komunikaty, powiadomienia, obrazy czy materiały wideo, które nieustannie walczą o naszą uwagę (w erze multiscreeningu rozproszoną w dodatku na kilka ekranów). Coraz bardziej przywiązani do technologii i smartfonów, które miały pomóc nam zacieśniać więzi, czujemy się osamotnieni i odizolowani. W codziennym pędzie trudno nam się zatrzymać, spotkać z drugim człowiekiem i skupić na doświadczeniach. Odpowiedzią na te wyzwania jest experience design: projektowanie – dla siebie i innych – znaczących, immersyjnych doświadczeń, które pozwalają w pełni oddać się przeżywaniu i budować więzi.
Doświadczenie immersyjne, czyli jakie?
Od kilku lat dużą popularnością cieszą się wielkoformatowe wystawy immersyjne, które – poprzez wykorzystanie gigantycznych ekranów, nowoczesnych instalacji czy okularów VR – zachęcają do przeniesienia się wprost do świata twórczości znanych artystów. W zeszłym roku w Krakowie, w przestrzeni 360°, wypełnionej światłem, kolorem i dźwiękiem, odwiedzający mogli zanurzyć się w twórczość Fridy Kahlo, Vincenta van Gogha oraz Claude’a Moneta. Obok elementów immersyjnych wystawy oferowały również bardziej tradycyjne formy obcowania ze sztuką, takie jak galeria z archiwalnymi fotografiami, zapiskami, reprodukcjami dzieł czy odczytywane fragmenty listów.
Immersyjne doświadczenia na stałe zapisały się na mapie Krakowa: w dzielnicy Wesoła, w murach „Starej Kuchni”, działa Wesoła Immersive New Media Art Center, przestrzeń otwarta na sztukę, nowe media i dialog. Wystawa została zaprojektowana tak, aby stymulować i angażować wszystkie zmysły. Zwiedzający w pełni zagłębia się w doświadczenie; może tu nie tylko zobaczyć sztukę, ale także ją usłyszeć, poczuć, dotknąć i wejść z nią w interakcję.
Jednak, jak udowodnił powołany w Aptece Designu przez SLOT Kraków w pierwszym kwartale tego roku X-LAB, czyli pierwsze laboratorium experience designu, immersja nie potrzebuje fajerwerków i nowinek technologicznych – może stać się doświadczeniem prostszym, bardziej intymnym i dostępnym. O głębi doświadczenia mogą decydować detale – charakterystyczne cechy przestrzeni, oświetlenie, zapach czy świadome unikanie i kontrola czynników rozpraszających (np. poprzez rezygnację z sięgania po telefon) dla lepszego skupienia się na drugim człowieku i przeżywaniu.
Kto może być projektantem doświadczeń?
Projektanci, designerzy, twórcy, artyści czy storytellerzy są projektantami doświadczeń, choć często sami tak się nie określają. To, co ich łączy, to tworzenie wydarzeń zapadających w pamięć, w których można odkryć nowe znaczenia, mających moc pogłębiania zrozumienia i budowania relacji. Jednak projektowanie doświadczeń nie wymaga działania zawsze z myślą o szerszej publiczności. Experience designerem może zostać każdy z nas – np. planując niespodziankę urodzinową dla bliskiej osoby czy tworząc dla samego siebie codzienne rytuały, których celem jest obniżenie poziomu przebodźcowania i stresu.
A od czego zacząć projektowanie doświadczeń? Jedną z metod, na których można się oprzeć, jest model 5E: enticement – zaproszenie, zachęta, entry – wejście, często przybierające formę rytuału, engagement – właściwe doświadczenie, exit – moment wyjścia, extension – to, co zostaje z uczestnikiem po wydarzeniu. Dobrym przykładem tak zaprojektowanego doświadczenia są igrzyska olimpijskie, podczas których zarówno otwarcie, jak i zamknięcie mają charakter rytualnych ceremonii.
Trzech zasad, które pomagają tworzyć immersyjne doświadczenia, uczy także College of Extraordinary Experiences – coroczne, międzynarodowe wydarzenie dla projektantów, artystów, twórców i osób, które szukają wyjścia poza schematy oraz inspiracji w nowych miejscach i są przy tym otwarte na pomysły z pogranicza biznesu, kreatywności oraz życia codziennego. Doświadczenie powinno być tworzone w ko-kreacji, wydarzenia organizowane przez College mają ogólny harmonogram, ale część aktywności jest spontaniczna. Kolejną zasadą jest rapid prototyping – uczestnicy są zachęcani do eksperymentowania i testowania swoich pomysłów. College of Extraordinary Experiences promuje także podejście flexible focus – umiejętność zmieniania perspektywy (od szczegółu do szerokiego obrazu i odwrotnie) oraz wychodzenia poza schematy.
Odsłuchy w ciemno, storytelling night, warsztaty tkania wspólnoty i spacer detektywistyczny – jak mogą wyglądać immersyjne doświadczenia?
Projektowanie doświadczeń było tematem wiodącym w ramach pierwszego rozdziału programu 2026 roku w Aptece Designu. Znalazły się w nim eksperckie debaty dotyczące projektowania doświadczeń w różnych przestrzeniach – miejscach trzecich, zabytkach i naturze. Jednak sednem cyklu X-LAB był eksperyment.
Ekipa SLOT Kraków zaprosiła różne grupy społeczne – dzieci, młodzież i dorosłych – do przeżywania różnorodnych doświadczeń. Wśród nich znalazły się „Odsłuchy w ciemno”, które – jak sama nazwa wskazuje – polegają na odsłuchaniu w kompletnej ciemności i pełnym skupieniu albumu muzycznego, a następnie wspólnej dyskusji. „Wyłączenie” jednego ze zmysłów pozwala w pełni oddać się muzyce i zmienia sposób, w jaki ją odbieramy.
Goście Apteki Designu mogli również wziąć udział w „Wieczorze opowieści”, podczas którego storytellingowe narracje łączyły się z muzyką instrumentalną oraz unikalną atmosferą, w której półmrok rozświetlało wyłącznie nastrojowe oświetlenie LED.
Przestrzenią wyjątkowych spotkań były „Warsztaty tkania wspólnoty”, gdzie – w obliczu tęsknoty za byciem razem i potrzebą czucia się częścią wspólnoty – uczestnicy wraz z ekspertami zastanawiali się, jak budować różnego rodzaju społeczności, zarówno trwałe, jak i tymczasowe, dbać o nie i tworzyć wspólne rytuały nadające rytm życia grupy.
Do zanurzenia się w doświadczeniu zostali zaproszeni także najmłodsi, którzy mogli wziąć udział w spacerze detektywistycznym z Dziecięcym Biurem Detektywistycznym Pani Fishki. Tym razem wszyscy udali się na poszukiwanie legendarnej mikstury w zazwyczaj niedostępne poszpitalne przestrzenie dzielnicy Wesoła.
Doświadczenie jako narzędzie projektowania miasta
Apteka Designu konsekwentnie umacnia swoją pozycję przestrzeni miejskich eksperymentów i refleksji nad rolą doświadczeń w kształtowaniu miasta. X-LAB pokazuje, że experience design może być skutecznym narzędziem uzyskiwania odpowiedzi na współczesne wyzwania – przebodźcowanie, izolację czy deficyt relacji społecznych.
To jednocześnie szansa na rozstrzygnięcie jednej z kluczowych kwestii współczesności: jak projektować doświadczenia, które realnie wpływają na ludzi i miejsca. W tym ujęciu miasto przestaje być jedynie fizyczną strukturą, a staje się dynamicznym środowiskiem przeżyć – projektowanych świadomie, z myślą o jakości życia jego użytkowników.
