Architektura MuratorKrytykaJest nadzieja dla Solpolu: czy tym razem uda się uratować budynek przed rozbiórką?

Jest nadzieja dla Solpolu: czy tym razem uda się uratować budynek przed rozbiórką?

Dotychczasowy właściciel Solpolu, spółka Polsat Nieruchomości, dość ma medialnej wrzawy wokół obiektu i zamierza go sprzedać. Dla wrocławskich architektów i społeczników to szansa na ocalenie budynku przed wyburzeniem. Właśnie wystosowali kolejny list do ministerstwa kultury.

Jest nadzieja dla Solpolu: czy tym razem uda się uratować budynek przed rozbiórką?
Dom towarowy Solpol, Wrocław, proj. Wojciech Jarząbek, Paweł Jaszczuk, Jan Matkowski, Jacek Sroczyński, 1992-1993; fot. Mikołaj Kolnicki

Na początku roku media ogólnopolskie informowały o planach sprzedaży Solpolu przez spółkę Polsat Nieruchomości. Według doniesień zainteresowanie zakupem kultowego domu towarowego z lat 90. wyraziła firma Noho Investment, należąca do rodziny Kulczyków. Podpisano nawet umowę przedwstępną. Do transakcji miało dojść na przełomie lutego i marca, ale na razie nie udało nam się ustalić, czy do niej ostatecznie doszło. Informacja wzbudziła jednak kolejne nadzieje w środowisku wrocławskich architektów i społeczników. Tym bardziej, że zbiegła się w czasie z otwarciem w Krakowie nowej Galerii Architektury Polskiej, gdzie Solpol prezentowany jest obok najważniejszych realizacji ostatnich 120 lat. Notabene makieta budynku, którą oglądać można na ekspozycji pochodzi z kolekcji „Architektury-murator” przekazanej w 2014 roku do zbiorów Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie.

Czytaj też: Galeria Architektury Polskiej: nowa wystawa stała w Muzeum Narodowym w Krakowie |

Redakcja naszego miesięcznika od początku zaangażowana była w walkę o ocalenie budynku. O jego historii pisaliśmy na naszych łamach wielokrotnie. Wrocławski Solpol, turkusowo-różowy dom handlowy, najeżony fioletowymi szpicami, to efekt pierwszych lat transformacji ustrojowej w Polsce. Został wybudowany w 1993 roku na reprezentacyjnej ulicy Świdnickiej, tuż obok gotyckiego kościoła i XIX-wiecznych kamienic. Był kontrowersyjny już w momencie powstania. Przy otwarciu szturmowały go tłumy, dziś stoi niemal całkowicie opuszczony przez najemców – relacjonowała w 2015 roku Maja Mozga-Górecka. Już wówczas obiekt planowano wyburzyć. Na nic zdały się apele, wnioski o wpisanie budynku do rejestru zabytków, kolejne odwołania i listy otwarte (ostatni, z sierpnia 2021 roku, adresowany do prezydenta Wrocławia Jacka Sutryka, podpisało blisko 300 osób). Spółka Polsat Nieruchomości nie zamierzała wycofywać się ze swoich planów.

Czytaj też: Blisko 300 architektów i osobowości świata kultury przeciw wyburzeniu Solpolu |

Solpol zwykle jest oceniany emocjonalnie, a przecież patrząc obiektywnie, widać, że jest to wręcz modelowy przykład architektury postmodernistycznej. Bryła silnie wpisana w kontekst uwzględnia sąsiadujący kościół św. Doroty i hotel Monopol. Elewacja to świadoma dekoracja wykorzystująca przydaszki, ostre wsporniki, wyraziste kolory. Kompilacja różnorodnych motywów oraz geometryczne elementy dekoracyjne nadają budynkowi mocny charakter – mówi „A-m” Kazimierz Śródka, współprowadzący wrocławskie biuro SRDK Architekci Studio Śródka.

Dodaje, że Solpol powinien zostać bezwzględnie zachowany i zmodernizowany. Jest zbyt młody, by go skazywać na unicestwienie i zbyt cenny jako świadek, a zarazem wynik transformacji ustrojowej, zmian w projektowaniu i użytkowaniu przestrzeni. Jest doskonałym przykładem edukacyjnym dla architektów i historyków sztuki. Sami sporo projektowaliśmy w latach 90. i mamy świadomość, że część realizacji nie wytrzymała próby czasu. Niektóre z modernizowanych przez nas historycznych wnętrz, wówczas banków, ma dzisiaj nowe funkcje – w jednym jest kasyno, w innym mają powstać restauracje. Ale istnieją, przeobrażają się, dostosowują do współczesnych potrzeb. Nadal są częścią tkanki miasta. Różnorodność przestrzeni i zabudowy kształtuje tożsamość miejsca na osi czasu. I ten czas powinien być Solpolowi dany – podkreśla.

Czytaj też: ARCHIwum Warszawy lat 90. Wirtualna mapa warszawskiej architektury lat 90. |

Teraz być może znów jest na to szansa. Wrocławski SARP, Towarzystwo Upiększania Miasta Wrocławia i Pracownia Badań Regionalnych Uniwersytetu Wrocławskiego 9 marca wystosowały list otwarty do ministra kultury Piotra Glińskiego, w którym apelują o ochronę budynku. Poniżej publikujemy pełną jego treść.

List otwarty do Wicepremiera, Ministra Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu, Pana Profesora Piotra Glińskiego, w sprawie ochrony wrocławskich obiektów architektonicznych

Szanowny Panie Premierze,

głęboko zaniepokojeni nadchodzącym terminem rozbiórki wrocławskiego Domu Towarowego „Solpol” zwracamy się do Pana Profesora z prośbą o wsparcie i pomoc w ratowaniu tego budynku o wysokiej wartości architektonicznej, spełniającego społeczne, estetyczne i historyczne przesłanki do objęcia ochroną, a tym samym zachowania go dla przyszłych pokoleń. Jesteśmy przekonani, że Pan Premier jako konstytucyjny minister i profesor nauk humanistycznych w pełni podziela naszą troskę o polską kulturę oraz dziedzictwo narodowe. Cennym składnikiem tego dziedzictwa jest Dom Towarowy „Solpol” we Wrocławiu, zaprojektowany przez Wojciecha Jarząbka. Tak uważamy jako mieszkańcy i mieszkanki miasta, aktywiści, ludzie związani z kulturą i nauką. Tak myśli ponad trzy tysiące osób, które podpisały petycję do władz Wrocławia o wstrzymanie rozbiórki (w załączeniu). W społeczną akcję ratowania tego zabytku, co istotne, zaangażowało się również wielu jego rówieśników i osób jeszcze młodszych, okazujących niezwykłą wrażliwość na dziedzictwo kulturowe jako nasze wspólne dobro. O zabytkowej wartości „Solpolu” są również przekonani sygnatariusze Listu otwartego wrocławskiego oddziału Stowarzyszenia Architektów Polskich do Prezydenta Jacka Sutryka, który podpisało blisko trzysta osób, cenionych w kraju i na świecie za wybitne osiągnięcia w architekturze, upowszechnianie wiedzy o niej lub badania nad jej historią (w załączeniu).

Ponadto Solpol 1 w 2018 roku został wpisany na Listę Dóbr Kultury Współczesnej Miasta Wrocławia, znajdującej się w aktualnym Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Wrocławia, co było kolejnym potwierdzeniem ogromnej wartości tego budynku dla historii miasta Wrocławia. W założeniu taka decyzja miała również zagwarantować mu ochronę, jednak brak aktualizacji planu miejscowego nie pozwolił na wejście tej formy ochrony w życie. Na wystawie „Przekroje. Galeria Architektury Polskiej XX i XXI wieku”, zorganizowanej przez Muzeum Narodowe w Krakowie w grudniu 2021 roku, zaprezentowano makietę „Solpolu” w uznaniu jego reprezentatywnej wartości dla współczesnej polskiej architektury o historycznej już randze i znaczeniu społecznym. Liczące się instytucje naukowe, stowarzyszenia i redakcje czasopism specjalistycznych jednoznacznie poparły apel o ratowanie tego zabytku.

Niestety, zarówno Wojewódzki i Generalny Konserwatorzy Zabytków, jak i władze Wrocławia pozostają niewzruszone na zdanie zarówno licznych autorytetów w dziedzinie kultury współczesnej bądź historii architektury, jak i głos mieszkańców miasta oraz regionu. Obawiamy się zatem, że „Solpol” może podzielić los wrocławskiego Basenu Olimpijskiego, który niedawno został wyburzony mimo społecznego sprzeciwu – jak się okazało, niestety za późno, z naruszeniem prawa. Decyzja o rozbiórce domu towarowego Solpol 1 zapadła w analogiczny sposób – przed zakończeniem debaty publicznej w jego sprawie i administracyjno-sądowych procedur odwoławczych (obecnie trwa rozpatrywanie skargi kasacyjnej, skierowanej do Naczelnego Sądu Administracyjnego).

Co więcej, ewentualne wyburzenie zlokalizowanego w zabytkowej tkance starego miasta domu handlowego w ocenie ekspertów może nieść istotne ryzyko poważnego uszkodzenia usytuowanego w bezpośrednim sąsiedztwie zabytkowego, średniowiecznego kościoła św. Stanisława, św. Doroty i św. Wacława, ufundowanego w 1350 roku dla upamiętnienia porozumienia o prawach do Śląska zawartego między Kazimierzem Wielkim a Karolem IV. Wszelkie prace związane z naruszeniem gruntu mogą mieć krytyczne konsekwencje dla posadowienia, a w efekcie całej konstrukcji kościoła poprzez powodowanie pęknięć, które w istotny sposób obniżą ogólną wytrzymałość elementów nośnych obiektu. Do takich prac można zaliczyć zarówno wyburzanie Domu Handlowego Solpol I, jak i ewentualną budowę nowego obiektu. Ze względu na Miejscowy Plan Zagospodarowania Przestrzennego dla tego obszaru nie wyklucza się możliwości, iż nowo projektowany budynek będzie w większym stopniu wypełniał powierzchnię działki, co może doprowadzić do drastycznej zmiany warunków gruntowych. Innym niepokojącym scenariuszem jest zakładany scenariusz budowy parkingu podziemnego - działanie jeszcze bardziej ryzykowne. Niestety, przypadki naruszenia sąsiednich zabytkowych konstrukcji w związku wyburzeniami lub prowadzeniem prac budowlanych zdarzały się na terenie Wrocławia w ostatnich latach wielokrotnie jak chociażby w dawnym pałacu Hatzfeldów.

W przekonaniu, że Pan Premier rozumie i docenia znaczenie oraz wartość kulturową obiektów architektonicznych, czego wyrazem stało się między innymi powołanie Narodowego Instytutu Urbanistyki i Architektury, apelujemy do Pana Profesora o wsparcie oraz interwencję zgodnie z prerogatywami wysokiego urzędu. Na początku minionej dekady w Polsce rozgrywała się podobna historia - dotyczyła ona wówczas hotelu Cracovia. Jego wyburzenie wydawało się nieuniknione, jednak dzięki inicjatywie wykazanej przez organy państwowe udało się zachować ów wyjątkowy obiekt. W 2016 roku został on odkupiony przez Skarb Państwa, a aktualnie jest własnością Muzeum Narodowego w Krakowie i pełni ważną rolę w świecie kultury.

Nie pozwólmy utracić na zawsze części polskiej historii oraz dziedzictwa, które są wpisane w „Solpol” - kanoniczny obiekt architektury ponowoczesnej, pierwszy dom handlowy wzniesiony we Wrocławiu po II wojnie światowej i zabytek z czasów budowania demokratycznej Polski po 1989 roku.

Z wyrazami szacunku,
Daria Kieżun, prezes Stowarzyszenia Architektów Polskich oddział Wrocław
Marek Karabon, wiceprezes Towarzystwa Upiększania Miasta Wrocławia
Wojciech Jan Browarny, kierownik Pracowni Badań Regionalnych Uniwersytetu Wrocławskiego

Muzeum Architektury i Designu w Krakowie: będzie konkurs SARP Realizacja Muzeum Architektury i Designu w Krakowie wkracza w kolejną fazę. Minister kultury Piotr Gliński zapowiedział przekazanie 400 mln na remont dawnego hotelu Cracovia. We współpracy ze Stowarzyszeniem Architektów Polskich zostanie też przeprowadzony konkurs na adaptację zabytku.
Karnawał architektury 30 lat później Możecie go kochać lub nienawidzić, ale postmodernizm jest znów en vogue – napisała redaktorka internetowego magazynu Dezeen, który latem publikował wywiady z twórcami, prezentował budynki i wzornictwo tamtej epoki. U większości architektów po czterdziestce, słowo postmodernistyczny wywołuje jednak odruch obrzydzenia. O postmodernizmie w polskiej architekturze opowiadają przedstawiciele różnych generacji: Zbigniew Maćków, Grzegorz Stiasny, Marta Leśniakowska, Alicja Gzowska, Piotr Lewicki i Kazimierz Łatak oraz Jerzy Ilkosz, Stanisław Fiszer, Dariusz Kozłowski i Wojciech Jarząbek.
Tagi:
Akademik BaseCamp we Wrocławiu W projekcie kluczowe było uwzględnienie w reprezentacyjnym kwartale miasta architektury tła, budynków poprzemysłowych sprzed ponad stu lat – o projekcie Grupy 5 Architekci pisze Aleksandra Czupkiewicz.
Apartamentowiec Odrzańska we Wrocławiu Fasada wpisuje się w rytm szczytów sąsiednich kamienic i jest nieomal niematerialna, jak generowane cyfrowo obrazy wyświetlane w komputerze – o projekcie pracowni ARCHE i greenGO pisze Jerzy S. Majewski.
Apartamentowiec Studio Plac Dominikański we Wrocławiu Zakończyła się realizacja siedmiopiętrowego apartamentowca Studio Plac Dominikański we Wrocławiu. Budynek dla TOSCOM Development zaprojektowało pracownia Dziewoński, Łukaszewicz Architekci.
Cafe Berg we Wrocławiu Ten mały punkt na mapie Wrocławia jest przykładem rewitalizacji, w której oryginalna konstrukcja i współczesne materiały wspaniale się uzupełniają – o projekcie grupy 33_03 pisze Aleksandra Czupkiewicz.
Budynek Braniborska 44 we Wrocławiu W trakcie projektowania budynku Braniborska 44 zgrabnie posłużono się metodą kształtowania jego elewacji poprzez negatyw i pozytyw. O nowej realizacji pracowni Arch_it pisze Anna Miśniakiewicz.
Dom handlowy Renoma we Wrocławiu: kolejna przebudowa [ZDJĘCIA] Dom handlowy Renoma we Wrocławiu po raz kolejny poddawany jest przebudowie. Właśnie zakończył się pierwszy etap modernizacji obiektu przeprowadzonej według koncepcji Maćków Pracownia Projektowa.