Polska odchodzi od modelu „szprych”. Oto 19 magistrali Zintegrowanej Sieci Kolejowej. To kolejowy plan na dekady. Koniec z XIX-wieczną infrastrukturą

Co to jest Zintegrowana Sieć Kolejowa w Polsce?

Zintegrowana Sieć Kolejowa to projekt na dekady, który docelowo ma skonsolidować transport w Europie Środkowo-Wschodniej.

Według założeń ma stworzyć nowoczesną sieć kolejową na terenie Polski, która ma się charakteryzować imponujacymi parametrami. Cały kraj pokonamy koleją w nie więcej niż trzy godziny. 

W ramach Zintegrowanej Sieci Kolejowej zaplanowano:

• 4700 km nowych linii kolejowych, z czego 2700 km to linie KDP (250 km/h+), a 2000 km to nowe linie konwencjonalne i lokalne.
• 5600 km modernizacji istniejących szlaków.
• 27 nowych miast włączonych do sieci kolejowej, co jest istotnym elementem budowy Polski policentrycznej.

To inżynieryjne przedsięwzięcie ma na celu nie tylko skrócenie czasu podróży (Warszawa–Szczecin w 175 min), ale przede wszystkim stworzenie wydajnego korytarza dla portów morskich i transportu intermodalnego, co przełoży się na realne wpływy do budżetu państwa.

• Czytaj też: Przebudowa Warszawy Wschodniej. Ogromny dach, nowe schody, estakada i windy. Jest umowa z wykonawcą

Historyczny moment w dziejach polskiej kolei

Minister Maciej Lasek, pełnomocnik rządu ds. Portu Polska, określił prezentację ZSK jako historyczny moment.

- To pierwszy tak kompleksowy i długofalowy plan rozwoju kolei w Polsce. Ta sieć zakłada wybudowanie przez Port Polska oraz PKP PLK 4700 km nowych linii kolejowych – mówił.

Co ważne dla inżynierów i planistów, nowa koncepcja zrywa z modelem zbiegania się wszystkich linii w jednym punkcie. Zamiast 10 szprych, projektanci wytyczyli 19 magistrali kolejowych, łączących odcinki istniejące z nowo budowanymi, co ma stworzyć odporną na zakłócenia sieć połączeń odpowiadającą rzeczywistym potrzebom.

Infrastruktura ta została zaplanowana jako obiekt podwójnego zastosowania, co w obecnej sytuacji geopolitycznej jest priorytetem - linie będą dostosowane do transportu ciężkiego sprzętu wojskowego.

Pierwsze 1000 km nowych tras ma powstać do 2035 roku, a równolegle PKP PLK zmodernizuje 5600 km istniejących torów

Jedną z najważniejszych będzie linia „Y” łącząca Warszawę, Łódź, Poznań i Wrocław.

• Polecamy też: Budowlana partyzantka na torach? Kradzieże za 12,5 mln zł i 5 lat poślizgu. Raport NIK o inwestycjach kolejowych

Standardy szwajcarskie na polskim gruncie

Piotr Malepszak, wiceminister infrastruktury do spraw kolei, wskazał, że celem jest osiągnięcie standardów znanych z Austrii czy Szwajcarii.

- Polska kolej musi przestać być „przyzwoita”, a stać się „dobra” na wzór systemów austriackich czy szwajcarskich. Oznacza to budowę nowych linii o wysokich parametrach prędkości, od 250 do nawet 350 km/h – mówi.

Malepszak podkreślał że sieć kolejowa zaczyna się zatykać, zwłaszcza w aglomeracjach, dlatego niezbędne są działania punktowe poprawiające przepustowość tam, gdzie modernizacje sprzed 20 lat okazały się niewystarczające. Cel jest ambitny - obsługa nawet 750 milionów pasażerów rocznie.

Przytoczył też statystyki - rok 2023 zamknął się liczbą 439 milionów pasażerów, prognoza na ten rok to 470 milionów, a w 2025 roku zakłada się przełamanie bariery pół miliarda.

- Nigdy takiej pracy eksploatacyjnej w ruchu pasażerskim nie było, nawet w latach 70. czy 80. - zaznaczył wiceminister.

ZSK ma umożliwić dołożenie do tego wyniku kolejnych 200 - 250 milionów pasażerów.

• Sprawdź też: Koniec fazy projektowej Portu Polska. Wiemy, kiedy na plac budowy wjadą pierwsze palownice

Inżynieria greenfield, czyli odcięcie od XIX-wiecznego dziedzictwa

Piotr Rachwalski, członek zarządu Portu Polska, podkreśla, że obecnie Polak odbywa średnio 10 podróży koleją rocznie, podczas gdy średnia europejska to 16, a szwajcarska aż 50. Według niego nie da się rozwijać nowoczesnego kraju w oparciu o XIX-wieczną sieć zbudowaną przez zaborców w zupełnie innych realiach gospodarczych. Nowy model ma być modelem policentrycznym, odpornym na zakłócenia i opartym na współpracy z setkami ekspertów regionalnych.

Od CMK po magistrale zachodnie

Rachwalski zwrócił też uwagę na archaiczność obecnego układu.

- Nie da się rozwijać nowoczesnego kraju w oparciu o XIX-wieczną sieć kolejową, zbudowaną przez zaborców w innych realiach geograficznych i gospodarczych - podkreślał.

ZSK ma być odpowiedzią na te ograniczenia poprzez budowę w nowym terenie (greenfield), co pozwoli na realne skracanie czasów przejazdu, a nie tylko leczenie poszczególnych ran starej infrastruktury.

Prezes PKP PLK, Piotr Wyborski, potwierdził, że pod koniec przyszłego roku polska kolej wejdzie w erę dużych prędkości dzięki wprowadzeniu na Centralnej Magistrali Kolejowej (CMK) prędkości 250 km/h.

PLK, zarządzająca 19 000 km linii, koordynuje projekty ZSK z własnym programem o wartości ponad 180 miliardów złotych. Już teraz trwają prace nad takimi wyzwaniami jak zachodnia obwodnica Szczecina czy alternatywny dostęp do portu w Gdańsku.

Jak będzie wyglądała Zintegrowana Sieć Kolejowa - nowa mapa połączeń

Dyrektor Biura Transportowych Projektów Horyzontalnych i Studialnych w CPK, Michał Pyzik zaprezentował techniczne kręgosłupy nowej sieci, porównując je do autostrad i dróg ekspresowych.

Oto najważniejsze magistrale i założenia czasowe ZSK:

• Linia „Y” i jej przedłużenia - trzon sieci zapewniający czas przejazdu Warszawa–Łódź w 40 minut oraz Warszawa–Wrocław/Poznań w 100 minut. Zaplanowano przedłużenie „Y” w kierunku czeskiej Pragi przez Wałbrzych oraz w stronę Berlina i Szczecina przez Gorzów Wielkopolski (Warszawa–Szczecin w 175 minut).
• Magistrala Zachodnia - połączy Szczecin i Gorzów z Zieloną Górą oraz Wrocławiem, włączając do sieci m.in. Polkowice.
• CMK Północ - nowa trasa przez Płock, Toruń, Grudziądz do Gdańska. Pozwoli na dojazd z Gdańska i Bydgoszczy do Warszawy w 100 minut, a z Torunia w zaledwie 70 minut.
• Magistrala Bałtyk - Czechy - połączenie Grudziądza, Bydgoszczy, Torunia i Poznania, wspierające korytarz z Czech do polskich portów (Wrocław–Gdańsk poniżej 3 godzin).
• Magistrala Południowa - ważna dla najgęściej zaludnionych obszarów, częściowo w parametrze 250 km/h lub wyższym.
• Magistrala Północ - Południe (A1 kolejowa) - węzeł łódzki zyska funkcję północ-południe dzięki trasie przez Płock i Kutno w stronę Radomska i Częstochowy, z przelotowym włączeniem lotniska w Pyrzowicach i dalej w kierunku Katowic, Ostrawy oraz Bielska-Białej.
• Magistrala Małopolsko-Świętokrzyska - wsparcie dla Kielc (Kraków–Kielce w 40 minut), Radomia, Starachowic i Ostrowca Świętokrzyskiego.
• Magistrala Warmińska - włączy Olsztyn (75 minut do Warszawy) i Elbląg (110 minut do Warszawy) w sieć wysokich prędkości.
• Magistrala Wschodnia - korytarz dla Rzeszowa, Lublina, Siedlec i Białegostoku (Rzeszów–Warszawa w 120 minut, Warszawa–Lublin w 60 minut).
• Magistrala Północno-Wschodnia - trasa z Warszawy przez Ostrołękę, Łomżę i Kolno w stronę Pisza i Giżycka oraz w stronę państw bałtyckich przez Ełk.

Wymiar lokalny, towarowy i odporność państwa

Zintegrowana Sieć Kolejowa to także 2000 km nowych linii konwencjonalnych i lokalnych. Michał Pyzik wymienił m.in. nowe połączenie Kielce - Rzeszów z mostem na Wiśle przez Połaniec i Mielec (czas przejazdu 65 minut) oraz Magistralę Staropolską łączącą Chełm i Lublin z Jelenią Górą. Plan obejmuje również północną obwodnicę Warszawy, kluczową dla ruchu towarowego.

Sieć, jak już wspomnieliśmy, ma stanowić infrastrukturę podwójnego zastosowania (cywilno-wojskową) oraz wspierać rozwój portów. Jak podsumował Michał Pyzik, z 4700 km nowych linii, 2700 km to Kolej Dużych Prędkości (250 km/h i więcej), a 2000 km to linie konwencjonalne. Dodatkowo 5600 km istniejących tras przejdzie gruntowną modernizację.

- Polska Sieć Kolejowa ma zostać kręgosłupem komunikacyjnym kolei w Europie Środkowo-Wschodniej – zakończył Pyzik, wskazując na planowane połączenia z Kijowem, Lwowem, Pragą, Bratysławą i Berlinem.