Spis treści
Projekt bada napięcia między trzeba warstwami
Zwycięski projekt przebudowy Synagogi w Kielcach, który zaproponowała pracownia ngo + pasierbiński, opiera się na założeniu, że pierwotnej synagogi nie sposób jest zrekonstruować, bez odtworzenia jej pierwotnej funkcji. Z tego względu autorzy odrzucają rekonstrukcję, uznając ją za nieadekwatną wobec złożonej historii miejsca.
Czytaj także: 64 lata po wojnie okryto zamurowane baseny dawnej mykwy. To jedyny taki zabytek w Warszawie
Zamiast przywracać dawny stan, proponują pracę na napięciu pomiędzy trzema warstwami: pierwotną funkcją sakralną, okresem użytkowania jako archiwum oraz współczesną rolą instytucji kultury. Wszystkie trzy porządki pozostają czytelne w strukturze budynku, i żaden nie zostaje uprzywilejowany.
Kluczowym elementem zaproponowanej interwencji jest usunięcie wtórnych stropów, które zostały zastosowane w okresie funkcjonowania archiwum. Zabieg ten pozwala odsłonić pełną wysokość dawnej nawy. Centralna przestrzeń staje się świadomie pozostawionym „brakiem”, który reorganizuje wnętrze bez odtwarzania pierwotnej formy.
Nie linearna narracja, a otwarta struktura
Nowe wejście, poprowadzone pod ziemią, zmienia sposób poruszania się w budynku. Nie stanowi klasycznej osi kompozycyjnej i nie kieruje użytkownika do jednego punktu docelowego. Autorzy rezygnują z linearnej narracji architektonicznej na rzecz otwartej struktury, która umożliwia wielokierunkową interpretację i różne scenariusze użytkowe.
Czytaj także: Pierwsza synagoga w powojennej historii Łodzi
Układ funkcjonalny instytucji, która ma działać w przebudowanym budynku, bazuje na elastyczności. Parter stanowi wielofunkcyjną przestrzeń umożliwiającą organizację wydarzeń o zróżnicowanej skali: od wystaw, przez spotkania, po działania edukacyjne.
Jury podkreśliło, że zaproponowany układ sprzyja efektywnemu funkcjonowaniu instytucji o szerokim profilu. Rozwiązania są ekonomiczne zarówno na etapie realizacji, jak i późniejszej eksploatacji, a zaproponowana struktura – co ważne – jest technicznie wykonalna.
Zintegrowane funkcje, włączenie w kontekst miejski
Ważnym aspektem projektu jest relacja do istniejącej substancji architektonicznej. Zachowano charakter budynku z okresu użytkowania jako archiwum, zgodnie z wytycznymi konserwatorskimi, jednocześnie przywracając czytelność pierwotnej geometrii poprzez usunięcie części podłogi. Funkcje współczesnej instytucji zostały ze sobą zintegrowane: sala wielofunkcyjna pozostaje w powiązaniu z kawiarnią, strefami wystawowymi i salą kontemplacyjną, a najwyższy poziom pełni funkcję przestrzeni warsztatowej i bibliotecznej, otwierając możliwość połączenia z tarasami zewnętrznymi.
Jury konkursowe zwróciło uwagę, że propozycja ma potencjał, by przełamać obecne oderwanie obiektu od kontekstu miejskiego. Dzięki klarownym rozwiązaniom komunikacyjnym, zwiększeniu dostępności oraz stworzeniu elastycznej struktury programowej budynek może stać się ważnym elementem tkanki miejskiej, również w skali ponadregionalnej.
Pracownia ngo + pasierbiński: Czujemy wielką odpowiedzialność
Architekci podkreślają, że już od początku pracy nad projektem kluczowe było dla nich unikanie uproszczeń historycznych i sprowadzania miejsca do jednej narracji. Przyznają:
Bardzo się cieszymy z wygranej, szczególnie że dotyczy ona miejsca o tak złożonej i wymagającej historii, ale też czujemy wielką odpowiedzialność, która teraz na nas spoczywa.
W podejściu architektów budynek dawnej synagogi to złożenie nakładających się warstw: synagogi, powojennego archiwum i współczesnej funkcji instytucji kultury. Zamiast wybierać jedną z nich, projekt utrzymuje ich współistnienie i wynikające z niego napięcia jako podstawową wartość kompozycyjną. Architekci zaznaczają też, że nie jest to gest wyłącznie koncepcyjny:
Projekt zakłada powstanie otwartej, dostępnej instytucji kultury - miejsca, w którym równolegle mogą funkcjonować wystawy, wydarzenia, spotkania i codzienne życie mieszkańców. Przestrzeń, która potrafi działać niezależnie w wielu trybach, ale w odpowiednim momencie staje się wspólnym doświadczeniem - mówią.
