Spis treści
Draft Karty Warszawskiej został zaprezentowany podczas końcowego panelu kongresu 15 maja 2026 roku (godz. 14.00–15.00) przez zespół w składzie: Piotr Fokczyński (prezes Krajowej Rady Izby Architektów RP), Piotr Gadomski (wiceprezes Krajowej Rady Izby Architektów RP), Jerzy Grochulski (Politechnika Warszawska) oraz Magdalena Kozień-Woźniak (Politechnika Krakowska). W założeniu - po uzupełnieniu - ma stać się propozycją uczestników Kongresu Architektury Polskiej 2026 treści przyszłej Polityki Architektonicznej Państwa.
Mimo próśb nie otrzymaliśmy dotychczas oficjalnej wersji Karty Warszawskiej od organizatorów. Dlatego publikujemy jej rekonstrukcję przygotowaną na podstawie naszej transkrypcji końcowej prezentacji oraz dokumentacji fotograficznej slajdów wyświetlanych podczas panelu. Zastrzegamy więc możliwość wystąpienia drobnych nieścisłości i różnic pomiędzy naszą wersją, a tą przygotowaną finalnie przez organizatorów.
pierwsze założenie treści dokumentu:
Karta Warszawska – Przestrzeń – wartość i odpowiedzialność
Karta Warszawska obejmuje siedem głównych obszarów: mieszkalnictwo i jakość przestrzeni zamieszkania, zrównoważony rozwój i odporność klimatyczną, ochronę dziedzictwa i tożsamości miejsc, edukację architektoniczną i przestrzenną, partycypację społeczną, zasady realizacji inwestycji publicznych oraz rolę i kompetencje architektów w państwie i samorządach.
Przestrzeń zbudowana
Mieszkania jako priorytet inwestycyjny
W celu ukrócenia patologii w budownictwie mieszkaniowym oraz przeciwdziałania kryzysowi mieszkaniowemu tereny mieszkaniowe w granicach istniejących miast należy traktować jako priorytet inwestycyjny państwa.
Strategiczna rewitalizacja pustostanów
Należy wdrożyć krajowy program rewitalizacji pustostanów, traktującego je jako zasób strategiczny, a nie statystyczny margines.
Infrastruktura społeczna jako standard
Należy wprowadzić do obowiązującego prawa wymogi dotyczące infrastruktury społecznej jako integralnej części każdego nowego zespołu mieszkaniowego. W istniejących i nowych zespołach mieszkaniowych należy zapewniać odpowiedni dostęp do infrastruktury społecznej, zieleni, usług publicznych i przestrzeni wspólnych jako integralnych elementów jakościowego środowiska życia.
Harmonia zamiast biurokracji
W systemie planowania należy zrównoważyć technokratyczne procedury i przywrócić czytelne parametry form zabudowy, w celu uzyskania harmonijnej tkanki miejskiej oraz spójności przestrzennej terenów wiejskich i krajobrazu otwartego.
Urbanistyka realna i wykonalna
W systemie planowania przestrzennego należy wprowadzić skuteczne narzędzia urbanistyczne, spójne z uwarunkowaniami technicznymi i rynkowymi, gwarantujące połączenie wizji z procesem realizacji.
Zrównoważony rozwój
Dobrze zaprojektowana przestrzeń jest nie tylko wartością kulturową, ale także skuteczną formą profilaktyki zdrowotnej, integracji społecznej i adaptacji do zmian klimatu. Rola architekta w procesie decyzyjnym państwa powinna być ważnym ogniwem interdyscyplinarnej współpracy oraz zmienić funkcję z doradczej na sprawczą — bo to od jakości przestrzeni naszych miast i troski o krajobraz zależy, czy jako społeczeństwo będziemy zdrowi, zintegrowani i odporni na nadchodzące kryzysy klimatyczne.
Architektura oparta na nauce
Projektowanie obiektów (zwłaszcza służby zdrowia, opieki społecznej i edukacji) musi opierać się na aktualnej wiedzy i nauce dotyczących wpływu przestrzeni na szeroko rozumiany komfort użytkownika, w tym jego psychikę.
Inwestor jako partner w jakości przestrzeni
Systemy partycypacji finansowej inwestorów muszą być narzędziem gwarantującym wysoką jakość przestrzeni publicznych i infrastruktury społecznej, a samorządy aktywnym partnerem w egzekwowaniu tej jakości.
Zarządzanie cyklem życia budynku
Zarządzanie całym cyklem życia budynku powinno opierać się na odpowiedzialnym gospodarowaniu istniejącymi zasobami, promowaniu możliwości adaptacji i ponownego wykorzystania oraz ocenie całego cyklu życia obiektu, a nie wyłącznie momentu oddania do użytkowania.
Synergia innowacji i polityki
Innowacyjne budownictwo i technologie, aby mogły stać się standardem dostępnym dla masowego odbiorcy, wymagają spójnej polityki publicznej i systemowego wsparcia.
Dziedzictwo i tożsamość
Dziedzictwo kulturowe zapisane w architekturze i krajobrazie stanowi ważny element budowania tożsamości i ciągłości kulturowej. Bez reformy prawa oraz współpracy architektów, konserwatorów, samorządów, inwestorów i społeczności lokalnych będących użytkownikami zabytkowych obiektów ich ochrona pozostanie pozorna. Architektura współczesna powinna wspierać proces nadawania historycznym obiektom nowych funkcji i znaczeń, z poszanowaniem ich wartości kulturowych. Należy dążyć do zmiany postrzegania działalności architekta nie jako zagrożenia dla obiektów zabytkowych, ale jako profesjonalnego eksperta zdolnego do kreowania w historycznej zabudowie nowego życia, łączącego historię z funkcjonalną przyszłością.
Zabytek jako bezpieczna inwestycja
Państwo musi tworzyć system wsparcia, zachęt i jasną ścieżkę inwestycyjną, w której ochrona i transformacja zabytku jest przewidywalnym procesem biznesowym, a nie biurokratycznym ryzykiem i barierą administracyjną.
Elastyczność techniczna zamiast sztywnych norm
Przepisy techniczno-budowlane muszą uwzględniać specyfikę obiektów historycznych. Zabytek nie może być zakładnikiem norm pisanych dla współczesnych budynków; ochrona substancji historycznej wymaga racjonalnych i elastycznych przepisów.
Ratujmy tożsamość: ochrona dóbr kultury współczesnej
Konieczne jest pilne uregulowanie statusu dóbr kultury współczesnej, stworzenie jasnych procedur identyfikacji i ich ochrony. Brak jasnych procedur ich kwalifikowania i ochrony może prowadzić do nieodwracalnej utraty ważnych obiektów świadczących o naszej tożsamości i ciągłości historycznej polskich miast.
Edukacja
Nie zbudujemy nowoczesnego państwa o wysokich standardach estetycznych i funkcjonalnych bez społeczeństwa świadomego znaczenia jakości przestrzeni, w której żyje. Architekt jest gotowy pełnić rolę edukatora, w ramach tworzonych przez państwo systemowych ram — od szkoły podstawowej po szkolnictwo wyższe i edukację dorosłych. Edukacja w zakresie architektury to inwestycja w rozwój gospodarczy. Dobrze zaprojektowana przestrzeń to zdrowsze społeczeństwo, mniejsze koszty infrastrukturalne i wyższa jakość życia, co powinno stać się priorytetem państwa. Edukacja przestrzenna, architektoniczna i krajobrazowa jako element świadomości społecznej
Musimy nauczyć społeczeństwo „czytać” przestrzeń i rozumieć znaczenie jej jakości, tak jak nauczyliśmy się rozumienia znaczenia ekologii. Szczególnej edukacji wymagają działacze samorządowi wszystkich szczebli, bo to oni podejmują kluczowe decyzje o kształcie miast i jakości przestrzeni i otoczenia poza nimi.
Architekt mediatorem i słuchaczem
Współczesny architekt musi potrafić słuchać i rozmawiać ze społeczeństwem oraz prowadzić dialog z różnorodnymi grupami społecznymi. Postulujemy, by kompetencje miękkie i mediacja stały się ważnym elementem kształcenia zawodowego.
Architekt liderem procesów społecznych
Współczesny architekt musi być liderem dialogu społecznego i ekspertem w sprawach urbanistyki. Rolą architekta jest zrozumienie procesów społecznych i gotowość do rozwiązywania współczesnych problemów związanych ze środowiskiem życia człowieka. To dziś i w przyszłości podstawa kształcenia zawodowego.
Edukacja szkolna: kształtowanie świadomości i odpowiedzialności za otoczenie
Wprowadzenie do szkół lekcji o estetyce, architekturze i krajobrazie to konieczność. Korzystając z gotowych wzorców musimy uczyć od najmłodszych lat dzieci dbałości o jakość otoczenia. Należy rozwijać społeczną świadomość jakości przestrzeni, estetyki otoczenia, odpowiedzialności za dobro wspólne, dostępności i integracji społecznej, na równi z ekologią.
Partycypacja społeczna
Architektura jest wspólnym dobrem i formą społecznej umowy. Tylko realny wpływ obywateli na kształt ich otoczenia buduje poczucie odpowiedzialności za przestrzeń wspólną. Dialog społeczny wymaga jasnego i zrozumiałego języka komunikacji. Architektura tworzona w dialogu ze społeczeństwem przestaje być „obca”, stając się dobrem wspólnym, co jest fundamentem trwałości i jakości środowiska zbudowanego. Dla skutecznego dialogu konieczne jest odejście od użycia w dokumentach planistycznych hermetycznego żargonu prawno-technicznego na rzecz sposobów komunikacji zrozumiałych dla wszystkich.
Makieta i model przestrzenny językiem dialogu
Modele przestrzenne, makiety, wizualizacje powinny stać się standardowym narzędziem komunikacji społecznej w procesach planistycznych i inwestycyjnych. Należy wdrażać różnorodne metody komunikacji, tak aby język był czytelny i dostępny dla wszystkich grup społecznych.
Dwuetapowa partycypacja jako standard prawny
Proces partycypacyjny powinien obejmować zarówno etap rozpoznania potrzeb i opinii mieszkańców, jak i etap odniesienia się do zgłaszanych uwag. Należy dążyć do przedstawiania nie tylko koncepcji, ale także skutków decyzji w czasie.
Inwestycja Publiczne
Jakość i cykl życia zamiast najniższej ceny
Postulujemy zmianę paradygmatu w zamówieniach publicznych. Dominującym kryterium wyboru projektu musi stać się jakość i koszt cyklu życia obiektu, a nie najniższa cena projektu i realizacji.
Konkurs architektoniczny standardem transparentności
Konkurs architektoniczny to najlepsza procedura, która pozwala na merytoryczne porównanie jakości, a nie tylko ceny. Jest to najbardziej demokratyczny i transparentny sposób wydatkowania środków publicznych, gwarantujący społeczeństwu wybór optymalnego rozwiązania publicznych zadań inwestycyjnych.
Niezależność architekta gwarancją jakości
Bezpośrednia współpraca zamawiającego z architektem jest warunkiem koniecznym dla utrzymania kontroli nad jakością projektu. Model, w którym architekt jest zależny od wykonawcy budowlanego, prowadzi do niebezpiecznych kompromisów kosztem trwałości, estetyki oraz budowy i eksploatacji obiektów publicznych.
Inwestycje publiczne dla pokoleń, nie na kadencje
Inwestycje publiczne powinny być realizowane w perspektywie dziesięcioleci, a nie jednej kadencji czy roku budżetowego. Modelowy proces inwestycyjny, oparty na wysokich standardach projektowych, to oszczędność w przyszłej eksploatacji i budowa kapitału kulturowego kraju.
Kompetencje
Zawód architekta, wymagający najwyższych standardów kształcenia, stanowi legislacyjny fundament działania państwa w sferze jakości życia społeczeństwa, kultury, techniki i nauki w zakresie architektury i urbanistyki. Jest podstawą kompetencyjną Polityki Architektonicznej. Zasady wykonywania zawodu architekta oraz podstawy funkcjonowania samorządu skupiającego osoby wykonujące ten zawód wymagają właściwych regulacji, które uczynią tę profesję odrębną i zdefiniowaną. Na tę konieczność wskazują nie tylko wykonywane dotychczas zadania, ale również rosnąca rola architektów jako koordynatorów procesów w skali miejskiej i regionalnej, doradców ds. zrównoważonego rozwoju, a także edukatorów i negocjatorów społecznych.
Architekt rzecznikiem interesu publicznego
Konieczne jest systemowe umocowanie zawodu architekta w procesach decyzyjnych państwa i samorządu. Architekt jako pełnomocnik inwestora musi być jednocześnie rzecznikiem interesu publicznego i mediatorem, który przekłada skomplikowany język urbanistyki na zrozumiałą dla obywatela wizję wspólnego dobra.
Samorządy jako inwestorzy z wizją
Konieczne jest tworzenie mechanizmów (finansowych i doradczych), które umożliwią lokalnym samorządom realizację ambitnych projektów publicznych, budujących dumę i tożsamość mieszkańców.
Architekt miasta bezpiecznikiem jakości życia
Silna, merytoryczna i niezależna rola architekta w strukturach samorządowych jest ważnym elementem systemu. Przywrócenie roli architektów miast, gminy, województwa czy niezależnych gremiów eksperckich to nie walka o przywileje zawodowe, ale troska o wspólne dobro i jakość życia każdego obywatela.
Służby konserwatorskie oparte na wiedzy, nie arbitralności
Działania służb konserwatorskich powinny opierać się w równym stopniu o wiedzę w zakresie ochrony zabytków jak i architektury i techniki. Postulujemy poszerzenie kompetencji eksperckich Rad Konserwatorskich, które zastąpią arbitralność urzędniczą merytorycznym dialogiem z projektantem.
Twoje zdanie jest ważne!
Masz uwagi lub opinię na temat Karty Warszawskiej? Napisz do nas! Z chęcią przeczytamy Twój głos i przekażemy go organizatorom Kongresu. Wybrane głosy będziemy także publikowali na naszej stronie i social mediach. Nasz adres: [email protected]
---
Dziękujemy, że tu jesteś. Posłuchaj także PODCASTU ARCHITEKTONICZNEGO
