Spis treści
Umycie elewacji było najbardziej spektakularnym elementem rewitalizacji. Pyły hutnicze i smog przez lata utworzyły grubą warstwę na elewacjach, zatarły kolorowe ozdoby i kolor cegły na. To była czarna, smolista mieszanina - wspomina architekt, odpowiedzialny za renowację. I dodaje: - Zmycie osadów ujawniło piękno budynku wraz z kunsztownymi ceramicznymi dekoracjami w różnych kolorach oraz barwną glazurę parapetów, fryzów, akcentów i płycin.
Autor projektu nieznany, planów budowy nie ma
Nie wiadomo, kto go zaprojektował. Nie odnaleziono żadnych rysunków ani planów z jego budowy. Dom towarowy Friedenshütte-Kaufhaus był obiektem wolnostojącym, w linii zabudowy Morgenroth Strasse (obecnie ulica Niedurnego w Rudzie Śląskiej w woj. śląskim) na zakręcie drogi.
- Powierzchnia zabudowy budynku wynosiła 1655 m2
- Powierzchnia użytkowa 6382 m2,
- A kubatura to 85 935 m3.
W latach 20. XX wieku miał zostać powiększony, ale do tego nie doszło.
Kaufhaus uchodzi za pierwszy dom towarowy na terenach współczesnej Polski. Powstał w roku 1904. Już wtedy robił ogromne wrażenie: miał windy i własną ubojnię, a także chłodnię, spichlerz, zakład fryzjerski i aż trzy restauracje. Wyróżniał się na tle osiedla familoków. Dziś wciąż robi wrażenie. Choć nie ma w nim trzech restauracji i luksusowych sklepów, lecz działają różne firmy i second hand, to jednak został pieczołowicie wyremontowany, a zajęła się tym pracownia TK Holding.
Osiedle dla pracowników Huty Pokój
- Kaufhaus stoi na terenie osiedla robotniczego Kaufhaus, wybudowanego dla pracowników huty „Pokój”. Osiedle powstawało etapami w latach 1854-1924, a swoją nazwę zawdzięcza właśnie budynkowi, w którym mieścił się dawny dom towarowy - opisuje portal rudaslaska.com.
I dalej czytamy tam: Dom towarowy został wybudowany w roku 1904 roku w stylu zwanym modernizmem. To monumentalny obiekt, któremu nowoczesnego charakteru nadaje wielokwarterowa stolarka okienna o różnorodnych formach. Dekoracja jest raczej skromna, tworzą ją pola szachownicowe pod oknami oraz fragmenty fryzu z motywem geometrycznie stylizowanych liści. W głównej klatce schodowej budynku zachowała się jeszcze secesyjna okładzina ceramiczna z motywem kwiatowym.
24
Dom towarowy Kaufhaus i glazurowana cegła
Michał Bulsa w książce "Patronackie osiedla robotnicze. Tom 1. Górny Śląsk" podaje jeszcze takie szczegóły: Murowany obiekt z cegły o konstrukcji słupowo-ścianowej, wzniesiony na rzucie zbliżonym do litery „L” (ale też nie jest to budynek o regularnym kształcie i z innej strony przypomina "C" - red.) z zaokrąglonym narożnikiem południowo-wschodnim, posiada bogaty detal architektoniczny, wykonany z ceglanych kształtek i cegły glazurowanej. Budynek nakryto mansardowym dachem. Poszczególne piętra każdej z elewacji mają zróżnicowaną liczbę osi, rozmiar otworów okiennych i drzwiowych, a także pseudoryzality. Fasada od ulicy Niedurnego została rytmicznie podzielona na 10 sektorów poprzez zastosowanie pionowych lizen, rozłożonych w tzw. wielkim porządku, prowadzących przez wszystkie piętra.
Cel: wyrugać z rynku kupców i przywiązać do siebie ludzi
Choć nie wiadomo, kto jest autorem projektu, wiadomo, kto stoi za tym, że taki obiekt w ogóle powstał. A jest to dziecko rewolucji przemysłowej i efekt wcale nie szlachetnego planu, by wyrugać z rynku drobnych kupców i skłonić pracowników huty, by wydawali zarobione pieniądze - a jakże - w sklepie, należącym do huty.
Andrzej Truszczyński, architekt z pracowni TK Holding, która w latach 2008 - 2014 przeprowadziła renowację budynku, przypomina okoliczności powstania wielkich domów towarowych w publikacji pt. "Kaufhaus w Rudzie Śląskiej, czyli historia renowacji najstarszego domu handlowego na terytorium Polski, współwinnego rewolucji społeczno-obyczajowej". Przypomnijmy jeszcze, że wcześniej, w latach 1999–2004 przeprowadzono generalny remont budynku domu handlowego, wyczyszczono elewacje i uzupełniono ubytki, a także zrekonstruowano wnętrza.
Wielkie domy towarowe czasów rewolucji przemysłowej
- Potrzeba tworzenia domów handlowych, ten owoc rewolucji przemysłowej, sam zainicjował rewolucję społeczno-obyczajową. Do chwili powstania tej instytucji kobieta nie miała wielu miejsc, gdzie bez utraty reputacji mogłaby się pojawić bez eskorty rodziny.
Wielkie domy towarowe pod koniec XIX wieku powstawały w dużych miastach, jak więc doszło do tego, że na terenie Schwarzwaldu (obecnie Rudy Śląskiej), liczącego w 1890 roku około 2000 mieszkańców właśnie taki powstał? Otóż to koncern Oberbedarf zadecydował o budowie własnego domu towarowego przeznaczonego dla Friendenshutte (obecnie Huta Pokój).
- Dyrekcja Huty podobnie jak inne zakłady oferowała szeroki wachlarz pakietów socjalnych, takich jak szkolnictwo czy mieszkania robotnicze, jednak nowym celem Friedenshütte stali się drobni kupcy, a w zasadzie próba przejęcia ich interesów, a wraz z nimi długów swoich pracowników. W Schwarzwaldzie grupa 40 drobnych sklepów długo opierała się działaniom dyrekcji, jednak ta, dysponując ogromnym kapitałem, wykupiła budynki, w których wynajmowali lokale owi sklepikarze. Rywalizacja spółdzielni spożywczych ze sklepami zależnymi od huty rozpoczęła się na dobre, punktem kulminacyjnym stało się wybudowanie Friedenshütte - Kaufhaus - przypomina Truszczyński.
Architektura gmachu z elementami secesyjnych dekoracji inspirowała najokazalsze domy towarowe, np. młodszy o trzy lata słynny Kaufhaus des Westens w Berlinie znany również pod nazwą KaDeWe z 1907 roku - dodaje architekt.
Rewitalizacja osiedla Kaufhaus w Rudzie Śląskiej
Po wojnie były w nim biura Huty Pokój, szkoła muzyczna, potem też sklep i biura PSS Społem. W latach 90. budynek kupił prywatny inwestor. . Choć dom towarowy Kaufhaus obecnie znów błyszczy, to jednak całe osiedle wciąż wymaga dalszej rewitalizacji - z naciskiem na jej społeczną część. Miasto przygotowało projekt, zakładając, że potrwa to do roku 2030.
- Zakres modernizacji osiedla obejmuje przebudowę osiedla przy ul. Gwardii Ludowej. Koncepcja remontu zakłada podniesienie standardu budynków i lokali mieszkalnych oraz dostosowanie ich do współczesnych wymagań. Jednocześnie istotą remontu jest zachowanie jak największej ilości tkanki istniejącej i podkreślenie walorów historycznych unikalnego w skali Europy kompleksu jakim jest osiedle Kaufhaus - czytamy w karcie projektu.
Szacunkowy koszt to 15 mln zł (modernizacja budynków). Źródła finansowania to środki zewnętrzne i środki własne budżetu miasta.
