Spis treści
Efektowna porażka. Dlaczego wieża ciśnień w Ciechanowie nie działała?
Zbiornik wyrównawczy, wznoszony przy ul. Płockiej, na wzgórzu górującym nad okolicą, w dzielnicy przemysłowej, ma zaopatrzyć w wodę zakłady przemysłowe i miasto w godzinach szczytowych
– pisano w „Architekturze” nr 3/1976.
Tyle teorii, bo w praktyce efektowny obiekt zawiódł niestety oczekiwania. Jak podaje strona Parku Nauki Torus, którego wieża stanowi dziś część, „po kilku pierwszych próbach napełniania wodą, zaledwie trzy lata po wybudowaniu, został wyłączony z użytku”. Powodem były, można powiedzieć, typowe bolączki PRL-u. Z powodu braku pieniędzy nie wybudowano bowiem w całości przewodu tłocznego o przekroju 300 mm, który był niezbędny do prawidłowego funkcjonowania zbiornika. Do tego dołożył się problem z kiepskim stanem sieci wodociągowej, która miała mnóstwo przecieków. W rezultacie zbiornik na wieży nie napełniał się całkowicie i nie spełniał swojej roli.
Gdy w dodatku przyszła zima stulecia i okazało się, że z powodu błędów projektowych zamarzają i odpadają rury doprowadzające wodę, na całej instalacji postawiono krzyżyk. Od tamtej pory aż do renowacji w latach 2017–2018 rdzewiała, porzucona i zapomniana.
Architekt: „Nazywam ją zmaterializowaną matematyką”
A szkoda, bo projekt był naprawdę niezwykły. Swą formę obiekt zawdzięcza arch. Jerzemu Michałowi Bogusławskiemu, specjaliście od architektury przemysłowej, z bogatym doświadczeniem realizacji tego typu obiektów zarówno w Polsce, jak i m.in. w Nigerii, Syrii i Afganistanie. Projekt powstał w Biurze Projektowo-Badawczym Budownictwa MIASTOPROJEKT MAZOWSZE przy współpracy Politechniki Warszawskiej.
Prototypowy zbiornik (dziś mylnie nazywany wieżą ciśnień) o kubaturze 1560 m³ miał zostać wybudowany na wysokości 143 m n.p.m., aż 22 m nad powierzchnią gruntu. Forma torusa miała umożliwić uzyskanie większej pojemności zbiornika. Stalową konstrukcję na żelbetowym fundamencie wyposażono w drabiny i dwa pomosty techniczne (pod i nad zbiornikiem). Sam torus zaprojektowano jako wyposażony w izolację z waty szklanej, obłożonej płaszczem z blachy aluminiowej. Dolna średnica konstrukcji wsporczej to 11,25 m, górna około 17,7 m, zaś przewężenie – około 7 m.
Nazywam ją zmaterializowaną matematyką. To hiperboloida obrotowa jednopowłokowa, na której spoczywa torus
– wyjaśniał emerytowany już architekt w 2016 r. w rozmowie z serwisem ciechanowinaczej.pl.
Niezwykła forma wieży sprawiła, że długo nikt nie chciał podjąć się jej projektowania. W końcu Bogusławskiemu udało się zaprosić do współpracy zespół fachowców. Byli to: dr inż. Józef Wilbik, dr inż. Stanisław Gajowniczek, mgr inż. Stanisław Lorenc, inż. Andrzej Oleszyński, mgr inż. Stanisław Majkowski, mgr inż. Ryszard Czugajewski, mgr inż. Józef Fabianowicz oraz technik Michał Zieliński. Budowę poprzedziły liczne testy obciążeniowe na modelach, mające wykazać bezpieczeństwo i stabilność konstrukcji.
Roboty budowlane ruszyły w październiku 1974 r. Firma MOSTOSTAL potrzebowała na ich realizację ok. 1,5 roku. 8 czerwca 1976 r. wykonano próbne napełnienie zbiornika wodą, zaś 29 lipca 1976 r. wieżę oddano do użytku. Rok później cały zespół projektantów wyróżniono nagrodą III stopnia Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych.
Już na etapie projektowania mieszkańcy miasta emocjonowali się przyszłą konstrukcją, a model wieżowego zbiornika wyrównawczego w skali 1:20 przez kilka lat był noszony w pochodach pierwszomajowych przez pracowników Zakładu Wodociągów i Kanalizacji, jako przykład wkraczającej do Ciechanowa nowoczesności
– podaje strona Parku Nauki Torus.
- Sprawdź również: Zbudowali ją, by grawitacja karmiła miasto wodą - niezwykły zabytek z czerwonej cegły w Ełku
Powrót do życia po latach. Zaczęło się od rankingu w Internecie
Po wyłączeniu zbiornika z użytkowania w 1979 r. konstrukcja zaczęła powoli popadać w zapomnienie – jeśli można tak powiedzieć o obiekcie stale widocznym z wielu punktów miasta. Choć nie dbano o nią, przetrwała dekady w zaskakująco dobrym stanie. W 2008 r. „Gazeta Samorządu Miasta Ciechanów” pisała, że właściciel wieży (Zakład Wodociągów i Kanalizacji) przymierza się do sprzedaży całej działki, zaznaczając zarazem, że „spółka zastrzeże w umowie, że nowy właściciel zachowa obiekt”. W tym samym roku, 30 października, lokalny artysta Marek Zalewski zorganizował wokół konstrukcji pokaz świateł pod hasłem „Wieża Sztuki”, w nadziei zwrócenia uwagi na walory niszczejącej budowli.
Na wzrost zainteresowania wieżą trzeba było jednak poczekać jeszcze kilka lat. W 2013 r. portal The World Geography znalazł się na 5. miejscu rankingu najbardziej niezwykłych wież na świecie, co dało jej niespodziewaną popularność. W lutym 2014 r. obiekt włączono do wojewódzkiej ewidencji zabytków nieruchomych techniki. Rok później miasto przejęło od Zakładu Wodociągów i Kanalizacji teren wraz z wieżą i rozpoczęło przygotowania do jego renowacji.
Pierwszą koncepcję opracował dla miasta oryginalny projektant obiektu wraz z rodziną – Katarzyna Bogusławska Bradley, Timothy Bradley, Jerzy Bogusławski, Ewa Bogusławska i Michał Bogusławski. Zakładała ona utworzenie Muzeum Matematyki, później przemianowanego na Eksploratorium Matematyki i Techniki, w ramach którego ciechanowska wieża stanowić miała gigantyczny eksponat. Ostatecznie w latach 2017–2018 zrealizowano nieco inną, choć podobną wizję – Parku Nauki Torus projektu pracowni ebing&partners.
Konstrukcja została wzmocniona, oczyszczona i pomalowana, na torusie pojawiło się nowe poszycie z blachy tytanowo-cynkowej. Wieża została podświetlona, a wokół niej powstała fontanna. Pomysł na inwestycję nie skupiał się tylko i wyłącznie na wieży, lecz na uczynieniu z niej punktu wyjścia dla parku nauki. Obok powstał więc nowoczesny dwukondygnacyjny budynek. Ponadto zagospodarowano otaczającą przestrzeń
– podaje strona parku.
Wykonawcą dofinansowanej przez Unię Europejską inwestycji zostało Przedsiębiorstwo Budowlane CIECHBUD. Co ciekawe, wieży nie przekształcono w punkt widokowy ani nie nadano jej wnętrzu żadnej nowej funkcji. Zamiast tego stała się symbolem nowego centrum nauki oraz eksponatem pokazującym praktyczny wymiar matematyki. Oficjalne otwarcie wieży wraz z całym parkiem nastąpiło 30 sierpnia 2019 r. Trzy lata później położone nieopodal rondo zyskało nowego patrona: arch. Jerzego Michała Bogusławskiego.
- Przejdź do galerii: Wieża Ciśnień Dom Wakacyjny Ocypel
14
