Architektura MuratorTechnikaMuzeum Czartoryskich: przebudowa według Biura Projektów Lewicki Łatak

Muzeum Czartoryskich: przebudowa według Biura Projektów Lewicki Łatak

Ze względu na brak możliwości rozbudowy gmachu Muzeum Czartoryskich zdecydowano m.in. o przekryciu dziedzińca przeszklonym dachem. Dzięki temu niedostępna do tej pory dla zwiedzających przestrzeń, zmieniła się w reprezentacyjny hol wejściowy – piszą Piotr Lewicki i Kazimierz Łatak.

Muzeum Czartoryskich: przebudowa według Biura Projektów Lewicki Łatak
Muzeum Czartoryskich: dziedziniec po przebudowie i zadaszeniu stał się reprezentacyjnym holem wejściowym; fot. Biuro Projektów Lewicki Łatak
Muzeum Czartoryskich: przebudowa Pałacu Książąt CzartoryskichKraków, ul. Pijarska / ul. św. Jana
AutorzyBiuro Projektów Lewicki Łatak
KonstrukcjaBiuro Projektów Tyczyński Wojtas
InwestorFundacja Książąt Czartoryskich, Muzeum Narodowe w Krakowie
Powierzchnia całkowita5868.0 m²
Projekt2007-2018
Data realizacji (początek)2010
Data realizacji (koniec)2019

Muzeum Czartoryskich: historia

Muzeum Czartoryskich jest najstarszym muzeum w Polsce. Jego historia, zainicjowana przez Izabelę Czartoryską w Puławach, liczy ponad 200 lat. Muzeum zajmuje trzy budynki: Arsenał, tzw. Klasztorek oraz zespół kamienic zlokalizowanych po drugiej stronie ulicy Pijarskiej – narożną z ulicą św. Jana i dwie następne. Pod koniec XIX wieku plany architektoniczne przebudowy Arsenału, Klasztorka i wspomnianych trzech kamienic sporządził francuski architekt, Maurice Ouradou. Jemu to zawdzięczają obecny wygląd budynki składające się na całość nieruchomości. Pałac Książąt Czartoryskich powstał z połączenia trzech kamienic. Stoją one na parcelach o nieregularnym kształcie, które razem tworzą wielokąt o dwóch fasadach frontowych: od strony ul. św. Jana i od ul. Pijarskiej. Każda z parcel, wytyczonych w średniowieczu i zabudowanych częściowo już wtedy, zajęta jest przez budynek frontowy oraz oficynę, między którymi powstało podwórze. Ouradou scalił zastaną zabudowę i nadał elewacjom frontowym oraz tym od podwórek jednolity charakter. Powstały w ten sposób pałac otrzymał fronty o charakterze neogotyckim; dziedziniec utworzony przez połączenie trzech podwórek okoliły elewacje w stylu neorenesansowym. Lektura rzutów pałacu pozwala odtworzyć genezę jego nietypowego kształtu. Interwencje powojenne w budynku Muzeum Czartoryskich wprowadziły stalowo-żelbetowe stropy, także część elementów wykończeniowych sztukaterii i stolarki okiennej i drzwiowych. Kwerenda przeprowadzona przez pracownię Cempla i Partnerzy pozwoliła na datowanie elementów substancji budowlanej oraz ich waloryzację.

Muzeum Czartoryskich: przebudowa według Biura Projektów Lewicki Łatak
Muzeum Czartoryskich: Do przekrycia dziedzińca zastosowano szklenie o współczynniku przenikania ciepła U 0,9 W/m 2 K, Lt ok. 50% i g ok. 30%

Nowy hol Muzeum Czartoryskich

Muzeum Czartoryskich mieści część kolekcji, w której zbiorach znajdują się także najcenniejsze arcydzieła polskich muzeów – m.in. Dama z gronostajem Leonarda da Vinci i Krajobraz z miłosiernym samarytaninem Rembrandta. Trzeci ze słynnych obrazów – Portret młodzieńca pędzla Rafaela – zaginął w czasie II wojny światowej.

W roku 2007, przystępując do projektu przebudowy Muzeum Czartoryskich, musieliśmy poznać najpierw jego historię, zbadać zastaną substancję i ocenić możliwość realizacji zamierzeń inwestora, którym w owym czasie była Fundacja Książąt Czartoryskich. Zdecydowała się ona na przebudowę budynku, mając na celu zwiększenie powierzchni ekspozycyjnej, udostępnienie muzeum osobom niepełnosprawnym, poprawę stanu technicznego budynku i wymianę instalacji wewnętrznych. Wobec braku możliwości rozbudowy zwiększenie powierzchni użytkowej gmachu miało nastąpić poprzez zabudowę dziedzińca, a planowana dodatkowa przestrzeń ekspozycyjna miała powstać w oficynie, uprzednio zajętej przez biura i pracownie. Ówczesny prezes zarządu fundacji Adam Zamoyski zaproponował przekrycie dziedzińca przeszklonym dachem. Dzięki temu niedostępny do tej pory dla zwiedzających dziedziniec, zmieniłby się w reprezentacyjny hol wejściowy pałacu.

W ramach koncepcji zdecydowaliśmy o wykorzystaniu poddasza i piwnic Muzeum Czartoryskich na pomieszczenia techniczne, co okazało się niewystarczające dla zlokalizowania wszystkich niezbędnych urządzeń. Dodatkową kubaturę umiejscowiliśmy pod dziedzińcem, tak, że zajęła całą powierzchnię między frontem pałacu i jego oficyną; badania archeologiczne potwierdziły możliwość zabudowy tego obszaru. Koncepcja obejmowała także wspomniane przekrycie dziedzińca stalowo-szklanym dachem, nowe windy oraz wprowadzenie dodatkowych funkcji do pałacu – kawiarni, sali edukacyjnej, rozwiązania instalacyjne. Ciągła ścieżka zwiedzania wymusiła realizację kładki zawieszonej w przestrzeni dziedzińca, która połączyła front z oficyną na poziomie II piętra.

Muzeum Czartoryskich: przebudowa według Biura Projektów Lewicki Łatak
Muzeum Czartoryskich: konstrukcję przekrycia dziedzińca pomalowano na biało przed montażem

Muzeum Czartoryskich: od projektu do realizacji

Projekt budowlany i wykonawczy powstał w latach 2009-2011, a realizacja wystartowała w roku 2010 i zaczęła się od wykonania podziemnej części budynku pod dziedzińcem. Wykop sięgnął głębokości niemal 6 m poniżej poziomu terenu, co wymagało podbicia części fundamentów otaczających kubatur. Korzystną okolicznością tych prac były warunki gruntowe – pałac mieszczący Muzeum Czartoryskich posadowiony jest na piaskach, woda gruntowa występuje tu głęboko. Trudności nastręczała realizacja nowej klatki schodowej w południowej części oficyny, gdzie podczas prac natrafiono na średniowieczny dół chłonny. Budowa prowadzona była etapowo, w miarę możliwości finansowych Fundacji Książąt Czartoryskich. Istotnym wkładem pokrywającym znaczną część kosztu przebudowy był grant z tzw. mechanizmu norweskiego. Środki te pozwoliły m.in. na realizację stanu surowego przebudowy, wykonanie nowej więźby dachowej, pokrycie połaci miedzią, przekrycie dziedzińca stalowo-szklanym dachem, przerzucenie kładki między frontem i oficyną, rozprowadzenie nowych instalacji technicznych. Poddasze nad skrzydłem zlokalizowanym wzdłuż ul. Pijarskiej zostało przebudowane całkowicie: powstał nowy stropodach żelbetowy z warstwą termoizolacji i pokryciem z membrany dachowej; nad nim stworzono miejsce dla agregatów wody lodowej. Urządzenia zostały przekryte panelami z blachy miedzianej perforowanej na stalowej konstrukcji powtarzającej historyczny obrys i dotychczasową kubaturę. Muzeum Czartoryskich nie zmieniło kształtu dachu, a jedynie dociekliwy obserwator zauważy, że miedź na północnej połaci dachu jest przezierna.

Muzeum Czartoryskich: przebudowa według Biura Projektów Lewicki Łatak
Muzeum Czartoryskich: kamienice, w których mieści się muzeum stoją na parcelach o nieregularnym kształcie. Budynki tworzą wielokąt o dwóch fasadach frontowych: od ulicy św. Jana i Pijarskiej z dziedzińcem utworzonym przez połączenie trzech podwórek

Dziedziniec z przeszklonym dachem

Największym wyzwaniem przebudowy Muzeum Czartoryskich – projektowym, wykonawczym, jak i finansowym – było przekrycie dziedzińca przeszklonym dachem. Zadanie należało do skomplikowanych przez nieregularny kształt dziedzińca, fakt posadowienia struktury na istniejących, zabytkowych murach, których historia sięga XIV wieku oraz obwarowania urbanistyczne (wymogi decyzji o ustaleniu lokalizacji celu publicznego) i konserwatorskie. Dziedziniec ma obrys wydłużonego, nieregularnego pięciokąta o dwóch długich i dwóch krótkich elewacjach. Od strony dziedzińca elewacja Muzeum Czartoryskich jest dziewięcioosiowa, natomiast oficyny dwuosiowa. Ta różnica w organizacji obu fasad dziedzińca sprawiła, że zdecydowaliśmy się na zastosowanie konstrukcji o siatce niezwiązanej z rytmem elewacji. Ułożone ukośnie rygle zaczynają swój bieg za attyką fasad, pozwalają im „wybrzmieć do końca”, od posadzki dziedzińca do nieba widocznego przez przeszklony dach. Ma on zmienną szerokość i wysokość: rozciągnięty pięciokąt przekryty jest łukowym dachem, którego wysokość rośnie wraz z szerokością. Najniżej dach jest położony przy krótkich elewacjach dziedzińca, tuż nad attyką. Podstawę dla konstrukcji zadaszenia stanowią wylane żelbetowe kanały poprowadzone po obu długich bokach dziedzińca i przeznaczone na funkcję wentylacji bytowej (po stronie frontowej) i pożarowej (po stronie oficyny). Za opracowanie branży konstrukcyjnej przebudowy Muzeum Czartoryskich odpowiadała pracownia Biuro Projektów Tyczyński Wojtas, zaś projekt konstrukcji przekrycia dziedzińca opracowała poznańska firma Enterpol. Reprezentujący ją projektant Krzysztof Przybyła otrzymał od nas szczegółowe wytyczne dotyczące geometrii przekrycia – w tym „drutowy” model konstrukcji.

Muzeum Czartoryskich: przebudowa według Biura Projektów Lewicki Łatak
Muzeum Czartoryskich: szkic głowicy stalowego słupa konstrukcji przekrycia dziedzińca

Kładka Czartoryskich

Detale realizacyjne i sposoby połączenia poszczególnych elementów (słupki, rygle, cięgna, wieszaki, blachy węzłowe) powstały na styku branż architektury i konstrukcji. Wprowadzenie cięgien okazało się konieczne, gdyż istniejące ściany pałacu nie mogły przejąć żadnych sił poziomych od realizowanego przekrycia. Dobór przeszklenia dachu zarówno od strony projektowej, jak i wykonawczej należał do firmy Alutech. Pomimo dużego ciężaru, zdecydowaliśmy się na zestawy szklane o możliwie niskim współczynniku przenikania ciepła U (0,9 W/m²K), aby chronić przestrzeń dziedzińca przed przegrzewaniem w okresie letnim. Podział przekrycia o nieregularnym (w rzucie i przekroju) kształcie na trójkątne pola pozwolił na realizację jego przeszklenia, które wykonano z początkiem 2012 roku.

Alutech wsparł nas także na etapie projektu konstrukcji kładki łączącej front pałacu z oficyną. Oprócz połączenia, które umożliwi płynny ruch zwiedzających Muzeum Czartoryskich, przejście przez ten mostek zaoferuje gościom widok na nowe wnętrze powstałe w Krakowie – kryty dziedziniec, wcześniej nieznany nie tylko turystom, ale i mieszkańcom miasta. W wyrazie formalnym kładka jest bardzo prosta, wręcz minimalistyczna – nie stara się nawiązywać stylistycznie do neorenesansowych fasad dziedzińca. Jej konstrukcję stanowi zestaw leżących obok siebie ośmiu dwuteowników szerokostopowych HEB180 zamkniętych po bokach ceownikami gorącowalcowanymi C180. Obudowę tej konstrukcji wykonano ze stali nierdzewnej szczotkowanej o grubości 2 mm. Każda płaszczyzna wykonana jest z jednego kawałka blachy naklejonego na sklejkę wodoodporną (szkutniczą, dębową) grubości 12 mm (w podłodze kładki) i 8 mm (na jej podniebieniu, które jest delikatnie wygięte i tworzy fragment walca przekoszonego z uwagi na nieprostokątny rzut kładki). Balustrady wykonano jako całoszklane, samonośne, z klejonych dwu szyb ESG grubości 12 mm i folii przezroczystej. Każda z balustrad jest jedną taflą szklaną o znacznej długości (ponad 8 m), co nadało im wyjątkową jakość oraz – niestety – wpłynęło na znaczny koszt dostawy. Szkło zostało wyprodukowane w Hiszpanii, ubezpieczenie transportu stanowiło istotną część tego zakupu. Podobnie jak sama kładka obie sztuki drzwi prowadzących na nią z dwóch końców są proste, niemal pozbawione detalu architektonicznego i wykonane z tych samych materiałów tj. stali nierdzewnej i szkła. Stanowią jednocześnie zamknięcia pożarowe.

Muzeum Czartoryskich: przebudowa według Biura Projektów Lewicki Łatak
Muzeum Czartoryskich: szkic posadzki dziedzińca – posadzki z piaskowca wymieniono na te wykonane z marmuru karraryjskiego. Wewnątrz pałacu pozostawiono zachowane posadzki kamienne z marmuru

Ostatni akord: wystawa Muzeum Czartoryskich

Przechodząc po kładce będzie można doświadczyć wnętrza Muzeum Czartoryskich z innej perspektywy, zobaczyć powstałe przekrycie stalowo-szklanego dachu z bliska oraz obejrzeć z góry fasady dziedzińca i jego nową posadzkę. Kiedy zaczęliśmy pracować nad koncepcją przebudowy Muzeum Czartoryskich, nawierzchnia podwórza wykonana była z kwadratowych płyt z piaskowca położonych w latach 70. XX wieku. Jednym z celów przebudowy było ułatwienie dostępu dla publiczności, co wiązało się także z pokonaniem różnic poziomów poszczególnych kondygnacji. Zaplanowaliśmy wymianę niemal wszystkich posadzek, pomijając kamienne nawierzchnie historyczne. Podjęliśmy decyzję o wymianie dotychczasowej nawierzchni z piaskowca na inny kamień, bardziej nadający się do wnętrza. Wybór marmuru karraryjskiego podyktowany został faktem występowania tego kamienia na paradnej klatce schodowej Muzeum Czartoryskich oraz względami użytkowymi: jasna posadzka akumuluje mniejszą ilość energii słonecznej i zapobiega przegrzewaniu wnętrza w miesiącach letnich. Podział posadzki na trójkątne płyty odwzorowuje stalową konstrukcję przeszklenia: w słoneczne dni jej cień rysuje się na dziedzińcu. Ostatnie dwa lata – od chwili gdy Skarb Państwa nabył od Fundacji Książąt Czartoryskich opisywane nieruchomości i całość zgromadzonej kolekcji – poświęcone były na nową ekspozycję. Rolę inwestora przejęło Muzeum Narodowe w Krakowie. Został przeprowadzony konkurs architektoniczny na projektanta wystawy i aranżację wnętrz Muzeum Czartoryskich, a po opracowaniu dokumentacji dla tego zakresu i zawarciu umowy na prace wykończeniowe z nowym generalnym wykonawcą rozpoczął się ostatni etap realizacji.

Pomimo tak gruntownej przebudowy Muzeum Czartoryskich, staraliśmy się zachować charakter zastanych wnętrz muzealnych, co wynikało po części z szacunku dla historii obiektu, po części z wymagań Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków. Pod wieloma względami budynek zmienił się w sposób zasadniczy. Główne wejście, przed przebudową usytuowane od strony ul. św. Jana, pełnić będzie funkcję wyjścia, zaś nowe wejście zostało przeniesione na drugą elewację (od strony ul. Pijarskiej). Zwiedzający rozpoczną wizytę w Muzeum Czartoryskich w holu pod stalowo-szklanym dachem. Budynek pomieści nową ekspozycję – za jej projekt odpowiada krakowska pracownia ART FM, z którą mieliśmy przyjemność współpracować. Otwarcie Muzeum Czartoryskich – po zakończeniu prac trwających niemal 10 lat – miało miejsce w grudniu 2019 roku.


The Park Kraków: nowy zespół biurowy projektu APA Wojciechowski Na krakowskim Podgórzu, przy skrzyżowaniu ulic Kuklińskiego i Saskiej, powstaje kompleks biurowy The Park Kraków. Przestrzeń między budynkami zostanie wyłączona z ruchu samochodowego i zagospodarowana w formie ogólnodostępnego parku miejskiego.
Festiwal Otwarte Mieszkania 2020 Krakowska odsłona festiwalu Otwarte Mieszkania w tym roku wyjątkowo odbędzie się w lipcu. „Architektura-murator” po raz kolejny jest patronem medialnym wydarzenia.
Centrum Muzyki w Krakowie nie powstanie? Władze Krakowa wycofały się z realizacji Centrum Muzyki na Grzegórzkach. Konkurs na projekt obiektu w 2018 roku wygrał zespół SBS Engineering Group oraz 3TI Progetti Italia – Ingegneria Integrata.
Mieszkaj w mieście medusa group. Kolejny etap osiedla w Bronowicach [GALERIA] Mieszkaj w Mieście to inwestycja firmy Henniger Investment, zakładająca realizację samowystarczalnej dzielnicy mieszkaniowo-usługowej w północno-zachodniej części Krakowa. W ciągu sześciu lat  oddano tu do użytku przeszło 600 mieszkań. Obecnie, od strony ronda Ofiar Katynia,  powstaje kolejny etap założenia Mieszkaj w mieście.
Modelowe osiedle na krakowskich Klinach – wyniki konkursu! Pracownia AMC – Andrzej M. Chołdzyński zwyciężyła w konkursie na projekt osiedla Spacerowa, które planowane jest na Klinach w ramach rządowego programu Mieszkanie Plus. To kolejne zwycięstwo tego biura w konkursie na modelowe osiedle organizowanym przez BGK Nieruchomości.
Krakowskie Centrum Nauki Kopernik Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego we współpracy z krakowskim SARP-em ogłosił dwuetapowy międzynarodowy konkurs na projekt Małopolskiego Centrum Nauki. Termin składania wniosków o dopuszczenie do udziału w konkursie mija 3 października.