Spis treści
Trwa modernizacja zabytkowego osiedla w rejonie osiedla przy ul. Staszica, Kościelnej, Wolności, Wieniawskiego w Rudzie Śląskiej, a kolejne budynki to znikają pod rusztowaniami, to spod nich się wyłaniają - wyczyszczone i efektowne. Teraz, gdy osiedle tonie w zieleni widać, jak precyzyjny był zamysł architekta. Spójrzcie - tak się budowało domy dla robotników 125 lat temu.
Autorem projektu jestHans von Poellnitz, architekt koncernu Ballestremów na Górnym Śląsku. To on zaprojektował też monumentalny gmach obecnego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach - jako główną siedzibę koncernu. Zobaczcie ten budynek i czytajcie dalej.
i
Osiedle budowane na zlecenie Franciszka von Ballestrema
Zespół budynków powstał na zlecenie Franciszka von Ballestrema dla pracowników pobliskich kopalń. Ze względu na niezmieniony układ urbanistyczny, wysokie walory artystyczno - architektoniczne, czytelny charakter przestrzenny, stanowi reprezentatywny przykład wyodrębnionego względem otoczeniu późnego osiedla patronackiego, powstałego w kilku etapach.
Agata Mucha z NID na stronie zabytek.pl tak opisuje osiedle Staszica, wpisane do rejestru zabytków już w latach 90. XX wieku:
- Osiedle poza budynkami mieszkalnymi oraz gospodarczymi wzbogacone zostało w budynki użyteczności publicznej. Z pierwszej fazy zabudowy osiedla pochodzi budynek szkoły dokształcającej i gospodarstwa domowego dla dziewcząt z 1912 r., zamykający zespół od strony wschodniej. Dwa lata później w części zachodniej dobudowano budynek szkoły realnej.
I dodaje:
Pierwsze budynki mieszkalne wraz z zabudową gospodarczą połączone przy pomocy przewiązek powstały w 1910 r. Dalsza rozbudowa kompleksu miała miejsce w 1920 r., z tego czasu pochodzą zamykające kompozycję osiedla dwukondygnacyjne budynki zlokalizowane wzdłuż ul. Staszica. Proces rozbudowy założenia kończy się w 1922 r., powstała wówczas towarzysząca szkole realnej zabudowa mieszkaniowa wzdłuż ulicy Wieniawskiego oraz reprezentatywne budynki o charakterze pierzejowym z ozdobnymi wykuszami od strony ulicy Wolności.
i
Trzy fazy budowy osiedla Staszica
Wyróżnić tu można trzy odrębne zespoły architektoniczno-urbanistyczne powstałe w różnych fazach zabudowy osiedla.
- Najstarszą część tworzy osiem budynków przy ulicy Kościelnej 2, 4, 6 i 8 oraz przy ulicy Staszica 4, 6, 8 i 10. Powstałe w 1910 r. obiekty mieszkalne połączono przewiązką która pełni funkcje gospodarcze, a także dzieli obszar na trzy niezależne dziedzińce wewnętrzne.
- Kolejny etap rozbudowy miał miejsce w 1920 r. powstało wówczas osiem budynków ustawionych szczytem do drogi wzdłuż ulicy Staszica z niewielkimi przybudówkami mieszczącymi chlewiki i klozety
- Z ostatniej fazy pochodzą budynki zlokalizowana wzdłuż ulicy Wolności stanowiące przykład pierzejowej zabudowy miejskiej.
- Kompozycje dopełniają zadrzewienia założone wzdłuż ulicy Kościelnej i Staszica podkreślające dodatkowo główne osie widokowe. Jedyny nie zachowany do dzisiaj element stanowią charakterystyczne dla osiedli robotniczych dwa wolnostojące piece piekarnicze, służące do wypieku chleba, tak zwane piekarnioki.
Kim był architekt Hans von Poellnitz
To architekt urodzony w Berlinie. Pracę zawodową rozpoczął w 1900 roku. W 1908 roku aplikował na nowo tworzone stanowisko kierownika zarządu budów w koncernie Ballestremów na Górnym Śląsku. Wygrał ten konkurs i od tej pory aż do przejścia na emeryturę w 1938 roku zasiadał w zarządzie koncernu.
Zaprojektował niemal wszystkie prywatne i przemysłowe projekty budowlane dla hrabiów von Ballestrem, jak rezydencja dyrektora w Rudzie, kościoły katolickie w Kostau i Hindenburg-Biskupitz, krypta rodzinna dyrektora generalnego Pielera w Rudzie oraz budynek kopalni Graf Franz.
Przede wszystkim pod jego kierownictwem wybudowano nowoczesne obiekty mieszkalne dla pracowników kopalń węgla, w tym mieszkania robotnicze w Rudzie i Klausbergu, a także kolonię mieszkaniową dla robotników w Rokittnitz, z których każde miało własne szkoły, przedszkola i kąpieliska.
Kolonia Staszica - plan i archiwalne zdjęcia
Jego największymi projektami budowlanymi były Zamek Kunerad na Słowacji, ukończony w 1914 roku, oraz siedziba i budynek administracyjny Grupy Ballestrem w Gliwicach (1921/22). II wojna światowa uniemożliwiła realizację jego projektów, stworzonych około 1937/38 roku, monumentalnej nowej siedziby korporacji w Gliwicach. Po uroczystej kolacji pożegnalnej w Zamku Plawniowitz, Hans von Poellnitz przeszedł na emeryturę w 1938 roku. Zmarł w latach 50.
Zobacz też: Osiedle Sepólno we Wrocławiu
38
Rewitalizacja osiedla w Rudzie Śląskiej
Choć już w latach 90. osiedle przechodziło remonty, w XXI wieku nadal poddawane jest rewitalizacji. Projekt, prowadzony przez miasto, nosi nazwę: Rewitalizacja zabytkowego osiedla w rejonie osiedla ul. Staszica, Kościelnej, Wolności, Wieniawskiego.
Urzędnicy określają ją jako "rewitalizację kolonii zabytkowych budynków mieszkalnych poprzez przywrócenie im właściwego stanu technicznego i odtworzenie walorów estetycznych zabudowań oraz ich otoczenia."
Cele rewitalizacji: Zachowanie dziedzictwa kulturowego dla przyszłych pokoleń, podniesienie standardów zamieszkiwania jako przeciwdziałaniew wyludnianiu się dzielnicy.
Szacunkowy koszt rewitalizacji to 6 mln złotych. Źródła finansowania:
1. MGSM „Perspektywa”
2. Miejski Konserwator Zabytków
3. Wojewódzki Konserwator Zabytków
4. Fundusze europejskie
