Architektura MuratorKrytykaThe Vienna Model. Housing for the twenty-first-century city

The Vienna Model. Housing for the twenty-first-century city

Wspomagane budownictwo wielorodzinne przynosi nadspodziewanie dobre efekty pod względem architektoniczno-przestrzennym, a system mieszkaniowy jest jedną ze składowych sukcesu Wiednia – drugiego najlepszego na świecie miasta do życia według rankingu The Economist Inteligence Unit. Publikacja, w której przedstawiono zarys obecnej polityki mieszkaniowej oraz przegląd realizacji, pozwala nieco lepiej zrozumieć ten fenomen – recenzja Agaty Twardoch.

The Vienna model
The Vienna Model/ Das Wiener Model. Housing for the twenty-first-century city, red. Wolfgang Főrster, William Menking, Jovis 2016

W 1919 roku wybory do rady miejskiej Wiednia wygrali socjaliści, dla których kwestia mieszkaniowa stała się problemem politycznym. Od tego momentu w stolicy Austrii mieszkanie jest prawem – nie towarem rynkowym, a mieszkalnictwo nie funkcjonuje bez interwencjonizmu publicznego. Mimo poważnych lokalnych i globalnych wyzwań, z jakimi obecnie mierzy się Wiedeń, na przykład gwałtownego rozrostu (to najszybciej rosnąca stolica europejska) i związanego z nim skoku cen mieszkań na wolnym rynku, kryzysu ekonomicznego, powiększającego się rozwarstwienia społeczeństwa, czy napływu uchodźców, uspołecznione założenia polityki mieszkaniowej pozostają aktualne.

W 2016 roku 62% gospodarstw zajmowało lokale subsydiowane, a miasto pozostawało właścicielem ponad 220 tys. mieszkań na wynajem (25% zasobu). Kolejne 200 tys. jest własnością organizacji typu non-profit lub limited-profit. Wspomagane budownictwo wielorodzinne przynosi nadspodziewanie dobre efekty pod względem architektoniczno-przestrzennym, a system mieszkaniowy jest jedną ze składowych sukcesu Wiednia – drugiego najlepszego na świecie miasta do życia (niezmiennie od 2011 roku według rankingu Liveability Ranking – The Economist Inteligence Unit).

Publikacja The Vienna Model, w której przedstawiono zarys obecnej polityki mieszkaniowej oraz przegląd realizacji, pozwala nieco lepiej zrozumieć ten fenomen, a dla polskiego czytelnika może stanowić kontynuację rewelacyjnej książki profesor Joanny Giecewicz Konserwatywna awangarda: wiedeńska polityka mieszkaniowa 1920- 2005 (Oficyna Wydawnicza Politechniki Warszawskiej 2008, „A-m” 1/2009).

Przedstawione w The Vienna Model przykłady to głównie realizacje z ostatnich 15 lat, lecz także ikony wiedeńskiej mieszkaniówki (np. Karl-Marks-Hof Karla Ehna) i kilka inwestycji, których budowa jest dopiero planowana, uszeregowane według 10 wiodących zagadnień (np. miks społeczny, partycypacja społeczna, środowisko i ochrona klimatu, rola sztuki).

Dostrzec można elementy stałe: wysoki poziom i miejski charakter zabudowy oraz zmienne: rolę partycypacji, traktowanie systemu mieszkaniowego jako narzędzia polityki integracyjnej (także w związku z kwestią uchodźców), czy zmianę paradygmatu „mieszkania w mieście”. Pierwszy raz bowiem od końca modernizmu widoczne są próby odejścia od układu kwartałowego i ścisłego rozdziału przestrzeni publicznej od półpublicznej.

Jedna z nowych inwestycji – Wohnzimmer przy Sonnwendgasse 21 (projekt: Klaus Kada, Riepl Kaufmann Bammer Architektur, Studiovlay z Liną Streeruwitz) – nie tylko „wciąga” przestrzeń parku do swojego wnętrza, ale zaprasza do zagłębienia się w strukturę samego zespołu. Na czwartej i piątej kondygnacji poprowadzono oplatający założenie korytarz w formie kładek i zamkniętych galerii, łączący pomieszczenia współużytkowane: basen, saunę, kuchnię, kino, klub młodzieżowy i pokoje do zabaw dla dzieci. Za tak odważnym posunięciem, zaakceptowanym przez trzech deweloperów i architektów współpracujących przy realizacji, stoi głębokie przekonanie, że w dobie świata wirtualnego i postępującej izolacji wzrasta rola, jaką muszą odegrać przestrzenie półpubliczne, a wyzwania są tak duże, że nie sposób sprostać im tradycyjnymi środkami.

Interesującym elementem wiedeńskiej polityki mieszkaniowej jest wprowadzony w 2009 roku system konkursów dla deweloperów na inwestycje wspomagane przez miasto (bauträgerwettbewerbe 4-säulen-modell). Cztery kryteria oceny projektów to: architektura, koszty, aspekty ekologiczne oraz zróżnicowanie społeczne – zagadnienia te wskazują na pożądany przez władze Wiednia profil nowej zabudowy.

Monotowns: fotograficzna podróż przez monomiasta na peryferiach byłego ZSRR „Monotowns” to kontynuacja serii, zapoczątkowanej przez książki „Concrete Siberia” i „Eastern Blocks”. Tym razem Zupagrafika zaprasza czytelników w podróż po rosyjskich monomiastach.
Historia architektoniczno-kryminalna o termach w Vals Petera Zumthora „Uwodzenie. Historia architektoniczno-kryminalna” to komiks noir opowiadający m.in. o jednym z arcydzieł Petera Zumthora: zespole term w Vals w szwajcarskiej Gryzonii. Dzięki Centrum Architektury ceniony komiks Lucasa Harariego dostępny jest teraz po polsku.
Wszystko składane. Rower, aparat i przedmieścia: premiera książki i dyskusja z autorem Fundacja Bęc Zmiana zaprasza na premierę książki „Wszystko składane”, będącej zapisem kilkunastu wypraw fotografa Macieja Rawluka na przedmieścia Warszawy. W dyskusji z udziałem autora udział wezmą: Olga Drenda, Jakub Gondorowicz, Adam Mazur i Robert Zydel.
„Najlepsze miasto świata” w finale Nagrody Literackiej Nike Ogłoszono finalistów tegorocznej Nagrody Literackiej Nike. W finałowej siódemce jest „Najlepsze miasto świata. Warszawa w odbudowie 1944-1949” Grzegorza Piątka. Przypominamy recenzję książki, jaka ukazała się na łamach „Architektury-murator”.
Maksimum śląskiej architektury Przewodnik był dobrą okazją, by śmielej oddzielić budownictwo od architektury. Ale książkę cechuje maksymalistyczne podejście: prezentacja aż 120 realizacji – Hanna Faryna-Paszkiewicz recenzuje książkę Anny Syski „Spodek w Zenicie. Przewodnik po architekturze lat 1945-1989 w województwie śląskim”. Tylko w wydaniu cyfrowym: fragment publikacji do pobrania.
ŚRÓD PN. Ilustrowany atlas architektury Śródmieścia Północnego Centrum Architektury zaprasza na premierę kolejnego przewodnika po Warszawie, tym razem poświęconego architekturze Śródmieścia Północnego. Najważniejsze realizacje dzielnicy zilustrowali Kamila Doniec, Maciek Drążkiewicz, Mateusz Gryzło, Maria Łomiak i Peter Łyczkowski, a tekstami opatrzyli varsavianista Michał Kempiński i historyczka sztuki Ewa Ziajkowska.