Spis treści
Lata 90. Złoty czas bibliotek
Lata 90. i sam początek XXI wieku był złotym czasem dla polskiego budownictwa bibliotecznego. - Potwierdzeniem są gmachy powstałe po przełomie politycznym w 1989 roku. Ich jakość i liczba imponują. Wśród nich są budynki nowe oraz adaptacje i rozbudowy, niekiedy bardzo znaczące. Co najmniej kilkanaście bibliotek jest obecnie w fazie budowy lub zatwierdzonego już projektu - pisała w 2009 roku Anna Walczak (Biblioteka Gdańska PAN) w publikacji pt. Promocja bibliotek poprzez architekturę, czyli o czym pisze się na łamach czasopisma "Architektura Murator". Przeanalizowała wówczas nowe i wyremontowane gmachy, o których pialiśmy na łamach AM.
To wtedy powstały m.in. nowe skrzydło Biblioteki Jagiellońskiej według projektu Romualda Loeglera (1995-2001) czy Biblioteka Uniwersytetu Warszawskiego (BUW), o której red. Julia Dragović pisała na naszych łamach: Trudno znaleźć w Polsce lepszą realizację po 1989 roku.
To wtedy powstały też wrocławska Mediateka, Centralna Biblioteka Polsko-Niemiecka Caritas w Opolu Małgorzaty i Antoniego Domiczów czy właśnie Biblioteka Śląska w Katowicach, obiekt, o którym pisano: to dzieło życia Juranda Jareckiego. Bo autorami projektu byli Marek Gierlotka, Jurand Jarecki i Stanisław Kwaśniewicz.
- Budynek ma w najwyższym puncie wysokość 40 m, czyli 10-piętrowego wieżowca
- Jego kubatura wynosi 81000 metrów sześciennych
- Powierzchnia użytkowa to 17400 metrów kwadratowych
- Szyb, którym książki zjeżdżają wagonikami z magazynu do czytelników ma 40 m
Budynki Biblioteki Śląskiej - historia
Biblioteka Śląska powstała w latach 20. XX wieku - jej powołanie to była jedna z pierwszych decyzji dopiero co powołanego Sejmu Śląskiego - powstała w ramach Biura Sejmu Śląskiego. W latach 30. przeniosła się do gmachu przy ulicy Francuskiej. I tam też działała do lat 90. choć niemal od początku.... budynek był za ciasny. Tak wygląda Dom Oświatowy, w którym była BŚ. Projekt: Stanisław Tabeński i Józef Rybicki.
i
i
Brakowało miejsca na godne przechowywanie cennych zbiorów, nie istniały możliwości konserwacji wiekowych książek. Lata osiemdziesiąte przyniosły szkody górnicze i niszczenie starych budynków. Magazyny przy Francuskiej obliczone były na 100 000 woluminów, podczas gdy potrzeby były pięć razy większe - przypominają pracownicy Biblioteki Śląskiej.
Rok 1989. Konkurs na nowy gmach BŚ i realizacja przy pl. Rady Europy
Dziś ich zbiory liczą ponad 2,6 mln woluminów i jednostek.
W roku 1988 wyznaczono miejsce pod budowę nowego budynku Biblioteki Śląskiej na skrzyżowaniu ulic ks. Konstantego Damrota i Powstańców. W 1989 ogłoszono konkurs (wcześniej projektów i planów przeprowadzki był kilka). Wybrano grupę ARAR, a byli to architekci Marek Gierlotka, Jurand Jarecki, Stanisław Kwaśniewicz. W lutym 1991 powstał Społeczny Komitet Pomocy Bibliotece Śląskiej. Jego zadaniem było zdobycie środków na realizację projektu. Uroczyste otwarcie nowego gmachu przy placu Rady Europy 1 w Katowicach nastąpiło 24 października 1998. Na otwarcie przyjechał sam premier, którym był wtedy Jerzy Buzek.
Jak wygląda nowy gmach? Zrezygnowano z pompatycznej bryły na korzyść. walorów ekologicznych, z zachowaniem i rozbudową drzewostanu - pisał Jan Malicki, wieloletni dyrektor placówki. Magazyn Culure opisywał to tak:
Jego ustawiona ukośnie względem układu ulic, spiętrzająca się ku górze i poprzedzona szerokimi schodami bryła została obłożona kontrastującymi ze sobą białymi i brązowymi płytami elewacyjnymi z blachy, jasnym kamieniem i niebieskim szkłem refleksyjnym. Nad głównym wejściem architekci rozpięli ażurową geometryczną konstrukcję nasuwającą skojarzenia z klasycznym, zdobnym portalem. (...) Geometrię modernizmu zastąpiła estetyka postmodernistyczna: parafrazy elementów ze stylów historycznych, kolory i materiały niestosowane wcześniej w Polsce.
Magazyn wysokiego składowania
We wnętrzu zrezygnowano z rozbudowanego systemu zbiorów podręcznych, umożliwiających sięganie po wydawnictwa wprost z półek w ogromnych czytelniach, pełniących częściowo rolę magazynów. Zastosowano nowatorskie rozwiązania, jak automatyzacja procesu dostarczania zamówionych woluminów i zastąpienie katalogów kartkowych – cyfrowymi. Zautomatyzowany magazyn wysokiego składowania zajmuje dwie ostatnie kondygnacje głównego budynku. Jest tu 16 tys. pojemników zawierających najczęściej wypożyczane książki. Między półkami przemieszcza się 5 robotów, nazywanych Mustangami, które podają pojemniki. Duża prędkość - 3 metry na sekundę - z jaką poruszają się maszyny, pozwala na odnalezienie potrzebnej pozycji w niecałe 3 minuty.
Inwestycja została wyróżniona przez Polski Związek Inżynierów i Techników Budownictwa nagrodą III stopnia w konkursie Budowa Roku 1998 i wyróżnieniem Lider Informatyki oraz Złotym Laurem Umiejętności i Kompetencji.
Architektura gmachu Biblioteki Śląskiej
Historyk sztuki Jerzy S. Majewski określił na łamach Architektury - murator ten budynek w taki sposób: klarowne, ascetyczne formy. I dalej pisał o bibliotece z lat 90. w Katowicach na naszych łamach:
Czerń portalu Biblioteki Śląskiej symbolizuje czerń węgla, a nasyp ziemny kryjący podstawę budowli – kopalnianą hałdę. Prostota i funkcjonalność holu głównego. Zlokalizowanie reprezentacyjnych schodów wewnętrznych, na wprost głównego wejścia, dodaje budowli powagi.
Historyczka architektury Anna Cymer pisała z kolei, że nowoczesne wyposażenie i widoczna z daleka sylwetka gmachu Biblioteki Śląskiej miały podkreślić rangę zarówno samej placówki, jak i miejsca, w którym obiekt stanął.
Rangę inwestycji podkreślał też wykonawca inwestycji - PBO Śląsk, który wykonał wszystkie roboty konstrukcyjno – budowlane. - Podjęcie tego zlecania, było nie tylko wyzwaniem budowniczym, ale poniekąd również – społecznym - mówili przedstawiciele firmy.
i
