Spis treści
Nieczynne kopalnie na Górnym Śląsku. Co w nich powstaje?
Co się dzieje z nieczynnymi kopalniami i szybami w woj. śląskim? Różne są ich losy. W miejscu dawnej kopalni w Katowicach jest np. ogromne centrum handlowe i podziemne Muzeum Śląskie. W innej powstaje hub gamingowy, jest też plan na centrum technologii kosmicznych. W odrestaurowanych zabudowaniach pokopalnianych jest też przychodnia, ściana wspinaczkowa, teatr... W tym obiekcie natomiast powstaną mieszkania. Zresztą - kolejne.
Zobacz muzeum, które powstało głównie pod ziemią w miejscu dawnej kopalni Katowice i czytaj dalej.
13
Co z robić z budynkiem maszyny wyciągowej czy wieży szybowej? Oto co wymyslili
Chodzi o szyb Franciszek w Rudzie Śląskiej. Miasto weszło w posiadanie tego obiektu w kwietniu 2024 roku, kiedy to Spółka Restrukturyzacji Kopalń przekazała w ramach darowizny grunt o powierzchni prawie 11,5 tys. m² oraz znajdujące się na nim zabudowania, m.in. budynku maszyny wyciągowej, przybudówki, budynku szybu i wieży szybowej.
W listopadzie 2025 w ramach modernizacji zabudowań dawnej straży pożarnej przy szybie „Franciszek” oddano klucze do siedmiu mieszkań komunalnych. Rewitalizacja tej części kompleksu opiewała na ponad 6,8 mln zł i sfinansowano ją w znacznej części z Rządowego Funduszu Polski Ład.
Wcześniej, w maju 2025 roku, w pomieszczeniach dawnej administracji obiektu otwarte zostało Lokalne Centrum Tradycji. Jest to „żywe” centrum edukacji regionalnej ze śląskimi izbami m.in. kapelmistrza czy masterchefa. Koszt tego remontu wyniósł prawie 3 mln zł.
Teraz miasto ogłosiło:
Miasto podpisało umowę na kolejny etap rewitalizacji zabytkowego kompleksu. Przedsiębiorstwo Budowlano - Produkcyjne ŁĘGPRZEM Sp. z o.o. zrealizuje inwestycję o wartości blisko 15 mln zł, a prace mają się zakończyć do końca 2027 roku. Przedmiotem nowej inwestycji będzie gruntowna modernizacja zdegradowanych budynków poprzemysłowych: nadszybia z wieżą wyciągową, maszynowni oraz pozostałości po budynku kotłowni z kominem.
- W budynkach powstanie m.in. 8 mieszkań wspomaganych, przeznaczonych dla osób starszych, przewlekle chorych oraz osób z niepełnosprawnościami – informuje wiceprezydent miasta Aleksandra Skowronek. – Mieszkania będą wyposażone i umeblowane. Najmniejszy z lokali ma metraż 39 m2, największy 57. Pomiędzy budynkami będzie przestrzeń wspólna, powstanie też wielofunkcyjna świetlica oraz strefa rekreacji.
Historia szybu Franciszek
„Franciszek” został wydrążony w 1857 roku jako szyb wydobywczy i przez przeszło pół wieku pełnił tę funkcję. Powstał na terenie pierwszej rudzkiej kopalni węgla kamiennego - „Brandenburg”. Kopalnia ta zaczęła funkcjonować w 1770 roku, ale nadanie pola do eksploatacji nastąpiła już w 1752 roku. Była ona więc najstarszą kopalnią na Górnym Śląsku. W drugiej połowie XIX w. „Franciszek” był jednym z trzech jej głównych szybów wydobywczych.
Nie zachowały się wszystkie budynki tworzące zespół zabudowy, ale do dziś istnieją:
- usytuowana w środkowej części kompleksu 22-metrowa, dwupodziałowa wieża wyciągowa,
- budynki nadszybia, kotłowni, straży pożarnej z ozdobnymi elewacjami,
- budynki administracji, rozdzielni oraz stacji ratowniczej.
Większość zabudowań powstała w drugiej połowie XIX wieku, a reszta na początku XX w. Nie zachowały się dane dotyczące autora pierwszych powstałych na tym terenie obiektów. Od 1907 roku kolejne zabudowania były projektowane przez Hansa von Poellnitz, architekta i kierownika zarządu budów w koncernie Ballestremów. Do dziś stanowią jeden z najpiękniejszych i najstarszych zabytków przemysłowych na terenie miasta. Od 1984 r. szyb „Franciszek” figuruje w rejestrze zabytków nieruchomych województwa śląskiego.
Oto inna realizacja projektu Hansa von Poellnitza w Rudzie:
24
