Architektura tego muzeum ma być jak chrzest. Níall McLaughlin projektuje ją tak, by odwiedzający mogli się w nim zanurzać i doświadczać duchowego oczyszczenia

Betania „po drugiej stronie Jordanu” (Al-Maghtas) jest uznawana za miejsce chrztu Jezusa przez Jana Chrzciciela. Dziś to stanowisko archeologiczne wpisane na listę UNESCO oraz cel pielgrzymek chrześcijan z całego świata. Nowe muzeum ma stać się bramą do tego krajobrazu – zarówno w sensie dosłownym, jak i symbolicznym.

Planowane otwarcie w 2030 roku zbiegnie się z dwutysięczną rocznicą chrztu Chrystusa. Według szacunków nowe muzeum będzie przyjmować od 400 do 450 tysięcy odwiedzających rocznie.

Konkurs na projekt Muzeum Chrztu Jezusa w Betanii w Jordanii

Konkurs podzielony był na dwa etapy. W pierwszym wyłoniono siedem renomowanych pracowni, które zaproszono do przygotowania koncepcji. Jesienią 2025 roku zaprezentowano je publicznie. Równolegle przeprowadzono wstępną ocenę merytoryczną, koncentrującą się na relacji projektu z krajobrazem, narracji muzealnej oraz wrażliwości wobec sąsiedniego obszaru wpisanego na listę UNESCO.

Drugi etap obejmował bezpośrednie prezentacje i rozmowy finalistów z międzynarodowym Panelem Doradczym. Zespoły odpowiadały nie tylko na pytania dotyczące formy architektonicznej, lecz także realizowalności projektu, strategii środowiskowej, wykorzystania lokalnych materiałów i kompetencji oraz długofalowego funkcjonowania muzeum. Na podstawie tych rozmów panel przygotował rekomendację dla Rady Fundacji, która formalnie zatwierdziła zwycięzcę. Kluczowe znaczenie miała jakość koncepcji, jej spójność z duchowym i kulturowym charakterem miejsca oraz zdolność zespołu do prowadzenia projektu w dialogu z instytucjami międzynarodowymi, w tym UNESCO.

Najtrudniejsze wyzwanie projektowe polegało na znalezieniu sposobu, by architektura mogła pośredniczyć pomiędzy naładowanym znaczeniami krajobrazem a sakralnymi narracjami, które z niego wyrastają. Wymagało to budynku zdolnego do pracy z alegorią. Jednocześnie projekt musiał wykorzystywać lokalną siłę roboczą, umiejętności i zasoby, aby osiągnąć rezultat o społecznym wymiarze odpowiedzialności i niskim śladzie węglowym.

Siedem pracowni z całego świata konkurowało o uznanie międzynarodowego panelu doradczego

O zwycięstwo konkurowały ze sobą 1) palestyńsko-francusko-jordańska pracownia  AAU Anastas, 2) irlandzka heneghan peng architects, 3) brytyjska Níall McLaughlin Architects, 4) działająca między Bahrajnem a Holandią Studio Anne Holtrop, 5) meksykańska Tatiana Bilbao ESTUDIO oraz dwa amerykańskie studia -  6) Toshiko Mori Architect z Nowego Jorku oraz 7) Trahan Architects z Nowego Orleanu. Dobór zespołów – od pracowni pracujących z architekturą sakralną i krajobrazową po twórców muzeów i obiektów publicznych – wskazywał, że organizatorom zależało na refleksji nad miejscem i narracji, a nie na spektakularnym geście formalnym.

Oceny projektów dokonywał międzynarodowy Panel Doradczy złożony z ekspertów z dziedziny architektury, muzealnictwa, historii sztuki i ochrony dziedzictwa. Przewodniczył mu Tharwat Almasalha, stojący na czele Rady Fundacji. W skład jury weszli także: historyk architektury Barry Bergdoll z Uniwersytetu Columbia, dyrektor ds. muzeów w Gensler David B. Greenbaum, doradczyni ds. kultury Alia Al-Senussi, przedstawiciel struktur zarządzających inwestycją Ousama Gabi Ghannoum, ekspertka ICOMOS-IFLA ds. krajobrazu kulturowego Mónica Luengo, architektka i specjalistka ds. dziedzictwa Leen A. Fakhoury oraz reprezentant Aga Khan Trust for Culture Aziz Husein.

Konkurs na Muzeum Chrztu Jezusa wygrała pracowania Níall McLaughlin Architects

Shortlistę ogłoszono w sierpniu 2025 roku. Zwycięzca został podany do publicznej informacji 10 lutego 2026 roku. To pracownia Níall McLaughlin Architects. Ich koncepcja aimponowała oceniającym umiejętnością tworzenia wielowarstwowej, immersyjnej narracji, skupionej na przekazaniu duchowej mocy chrztu jako symbolu odnowy i nowego życia. Pod względem skali i formy projekt spełniał wymagania briefu, aby muzeum „budziło zachwyt i pokorę u odwiedzających oraz wrażliwie odpowiadało na kontekst miejsca”.

Koncepcja przedstawia muzeum jako podróż ze wschodu na zachód, zakotwiczoną w alegorycznej sekwencji: odwiedzający schodzą w głąb ziemi z jałowego ogrodu pustynnego, następnie napotykają szczelinę wypełnioną wodą, symbolizującą rzekę Jordan, by ponownie wynurzyć się ku światłu i owocnemu ogrodowi rajskiemu. Wschodnie wejście i zachodnie wyjście będą usytuowane naprzeciw siebie, po dwóch stronach placu publicznego. Pomiędzy nimi wznosić się będzie otwarty, tarasowy krajobraz, prowadzący na dach, z którego odwiedzający będą mogli oglądać dolinę Jordanu i szlak pielgrzymkowy do Miejsca Chrztu.

NMLA w swojej koncepcji poświęciło szczególną uwagę na tradycje jordańskiej architektury i budownictwa poprzez wykorzystanie lokalnego kamienia oraz budowania ścian w technice ubijanej ziemi (rammed earth). Z racji tego - oraz przy uwzględnieniu relatywnie niskiej wysokości bryły muzeum - odwiedzający będą mogli odnieść wrażenie, że ten obiekt wyrasta wprost z otoczenia. Ubijana ziemia ma też wysoką trwałość, bardzo niski ślad węglowy i co istotne - może zostać wykonań przez miejscowych rzemieślników. To relatywnie prosta metoda budowania, która świetnie się sprawdza w klimacie pustynnym.

Budynek ma zanurzać się w pustynnym terenie Jordanii

Architektura krajobrazu — zaprojektowana przez Kim Wilkie Landscape — ma być równorzędnym elementem dla architektury kubaturowej i częścią doświadczenia tego miejsca. Ma więc łączyć surowość okolicznego terenu z wnętrzami muzeum. Dlatego punktem wyjścia były trzy założenia - nawiązanie do pustynnego krajobraz Jordanii, obecności rzeki Jordan i religijnej symboliki tego miejsca. Architektura ta ma pojawiać się w dwóch głównych formach - zamkniętych ogrodów obsadzonych rodzinnymi, wonnymi roślinami tworzącymi osobliwy, sprzyjający kontemplacji i modlitwom mikroklimat; oraz części zewnętrznej otartej na przestrzeń dookoła. W tej części dominować mają kamień, piasek i niska roślinność. Ważne było zachowanie wizualnej ciągłości pustynii oraz pogłębienie wrażenia, w którym budynek zamiast wyłaniać, to zanurza się w terenie. Dobór roślinności miał na uwadze ich lokalność, zmysłowość i oszczędne zapotrzebowanie na wodę.

Istotnym elementem łączącym architekturę z architekturą krajobrazu ma być też dostępny dla zwiedzających dach z niskimi murami i mozaikowymi posadzkami. Ma być on punktem kulminacyjnym drogi przez muzeum. Jednocześnie z jego poziomu można będzie podziwiać dolinę Jordanu, trasę pielgrzymkową i historyczny obszar miejsca chrztu Jezusa.

Kim jest Níall McLaughlin?

Níall McLaughlin należy do grona architektów, którzy konsekwentnie budują swoją pozycję nie poprzez spektakularne gesty, lecz przez jakość, skupienie i długofalową pracę z miejscem. Urodzony w 1962 roku, wykształcony w Dublinie, od początku lat 90. prowadzi autorską pracownię w Londynie. Od ponad trzech dekad rozwija własny, rozpoznawalny język architektoniczny oparty na elementarnej geometrii, materialnej uczciwości i wyjątkowej wrażliwości na światło.

Jego projekty często sytuują się na styku architektury, duchowości i krajobrazu. McLaughlin nie traktuje budynków jako obiektów do oglądania, lecz jako przestrzenie do doświadczania. Interesuje go to, jak architektura wpływa na rytm poruszania się, koncentrację, ciszę i relację człowieka z otoczeniem. Dlatego w jego realizacjach tak ważne są grube mury, głębokie wnęki, naturalne materiały i precyzyjnie prowadzone światło dzienne.

Deliberate Modesty i przekonanie, że oryginalność rodzi się w detalu, materiale i relacji z kontekstem.

Szczególne miejsce w jego dorobku zajmują obiekty związane z refleksją, edukacją i wiarą: kaplice, biblioteki, instytucje kultury i muzea. Do najważniejszych realizacji należą Bishop Edward King Chapel w Oksfordzie oraz nagrodzona Stirling Prize biblioteka Magdalene College w Cambridge. W obu przypadkach architektura łączy surową dyscyplinę formy z niemal medytacyjną atmosferą wnętrz.

McLaughlin jest również pedagogiem i myślicielem architektury. Przez lata wykładał m.in. w Bartlett School of Architecture i Oxford Brookes University, a jego podejście do zawodu opiera się na przekonaniu, że architektura jest procesem – ciągłym dialogiem między projektantem, użytkownikiem, miejscem i czasem. Unika idei „autorskiego podpisu”, podkreślając, że prawdziwa oryginalność rodzi się w detalu, materiale i relacji z kontekstem.

W 2022 roku otrzymał prestiżową Nagrodę Stirlinga, a w styczniu 2026 roku Royal Gold Medal RIBA – jedno z najwyższych wyróżnień w światowej architekturze. Jury doceniło wówczas jego „deliberate modesty” – świadomą powściągliwość, konsekwencję i etyczny wymiar praktyki projektowej.

Konkurs organizowała ekspercka firma doradcza

Nad organizacją i przebiegiem konkursu na Muzeum Chrztu Jezusa w Betanii czuwała londyńska firma Malcolm Reading Consultants (MRC) – jeden z najbardziej doświadczonych na świecie operatorów międzynarodowych konkursów architektonicznych. Jej pracownicy przeprowadzili ponad 250 konkursów na całym świecie – od Europy po Bliski Wschód, od Ameryki po Australię. Obsługiwane projekty reprezentują łączną wartość inwestycji przekraczającą 50 miliardów dolarów.

--- 

Dziękujemy, że tu jesteś. 

Posłuchaj jeszcze naszego podcastu.