Architektura MuratorRealizacjeMonument Pamięci w Lesie Szpęgawskim autorstwa Katarzyny Ephraim

Monument Pamięci w Lesie Szpęgawskim autorstwa Katarzyny Ephraim

Na terenie cmentarza w Lesie Szpęgawskim odsłonięto monument upamiętniający mieszkańców Pomorza zamordowanych tam przez hitlerowców na początku II wojny światowej. Przejmujący projekt w formie 150 betonowych słupów opracowała architektka Katarzyna Ephraim.

Monument Pamięci w Lesie Szpęgawskim autorstwa Katarzyny Ephraim
Monument Pamięci w Lesie Szpęgawskim, proj. Katarzyna Ephraim; fot. Magdalena Ubysz

Nowy pomnik Lesie Szpęgawskim

Cmentarz w Lesie Szpęgawskim nieopodal Starogardu Gdańskiego to miejsce, w którym na początku II wojny światowej hitlerowcy dokonali masowej eksterminacji lokalnej ludności. Szacuje się, że między wrześniem 1939 roku a styczniem roku 1940 zamordowano tam od 5000 do 7000 osób, głównie mieszkańców Kociewia i Kaszub. Dziś na terenie Lasu znajdują się 32 masowe groby. Dotąd były anonimowe, nigdzie nie można było znaleźć informacji o nazwiskach pomordowanych. Aby to zmienić, w 2017 roku gmina i nadleśnictwo Starogard Gdański ogłosiły konkurs architektoniczny na opracowanie koncepcji architektoniczno-krajobrazowej zagospodarowania terenu cmentarza wojennego w Lesie Szpęgawskim. Wzięło w nim udział siedem pracowni. Jury składające się z przedstawicieli organizatorów najwyżej oceniło projekt architektki Katarzyny Ephraim.

Monument Pamięci w Lesie Szpęgawskim autorstwa Katarzyny Ephraim
Monument Pamięci w Lesie Szpęgawskim, proj. Katarzyna Ephraim; fot. Magdalena Ubysz

Betonowy Las Szpęgawski

W centralnej części cmentarza autorka zaproponowała wieloelementowy monument, a przed nim otwartą przestrzeń, która umożliwiać ma organizację uroczystości upamiętniających historię tego miejsca. W celu wyeksponowania pomnika, wybudowano prowadzące do niego szerokie schody. Wzdłuż ścieżek wiodących do grobów rozmieszczono tablice informacyjne z opisami zdarzeń związanych z Lasem Szpęgawskim.

Pomnik tworzą nieregularnie rozmieszczone betonowe elementy – drzewa oraz pnie przywodzące na myśl fragment lasu. Z jednej strony las jest miejscem tętniącym życiem, gdzie schronienie znajduje wiele istot, ale panuje też w nim spokój. Z drugiej strony – to naturalny labirynt, kojarzący się z sytuacją bez wyjścia – śmiercią. Wchodząc w przestrzeń monumentu, nie ma się wglądu w to, co znajduje się poza zwartą formą drzew, dopiero po minięciu jej odkrywa się ścięte pnie. Przejście przez cały obszar pomnika ma skłaniać do refleksji nad historią Lasu Szpęgawskiego i losem osób w nim zamordowanych – tłumaczy Katarzyna Ephraim.

Monument Pamięci w Lesie Szpęgawskim autorstwa Katarzyny Ephraim
Monument Pamięci w Lesie Szpęgawskim, proj. Katarzyna Ephraim; fot. Magdalena Ubysz

Pamięci kilku tysięcy ofiar w Lesie Szpęgawskim

Monument składa się ze 150 elementów: 117 drzew i 33 pni, które nachodzą na siebie i sprawiają wrażenie, że kiedyś stanowiły jedną całość. Jak wyjaśnia autorka, ma to symbolizować polskie społeczeństwo, uformowane na nowo w wyniku tragicznych wydarzeń wojennych. Na słojach 32 pni wygrawerowano w czarnym granicie nazwiska ok. 2,5 tys. zidentyfikowanych dotąd ofiar. Jeden pień poświęcono ofiarom nieznanym. Stworzenie listy pomordowanych udało się m.in. dzięki zaanagażowaniu Mateusza Kubickiego z Instytutu Pamięci Narodowej oraz członkom Stowarzyszenia „Regionalna Grupa Popularyzacji Mikrohistorii”- Joachimowi Choinie i Piotrowi Pliszce.

„Drzewa” to betonowe słupy, które zwężają się ku górze, o średnicy od 30 do 50 cm przy podstawie i wysokości 6 m, natomiast „pnie” – 60-centymetrowe ścięte stożki o średnicach 55 i 60 cm. Aby uzyskać efekt nieregularności lasu i jednocześnie zachować kontrolę nad rozmieszczeniem elementów – co miało zapewnić dogodne poruszanie się po założeniu osobom z niepełnosprawnościami – użyto skryptu jako metody projektowej. „Drzewa” i „pnie” są wykonane z betonu architektonicznego w kolorze jasnoszarym. Naturalna, porowata faktura materiału stanowi nawiązanie do kory drzew. Wewnętrzna nawierzchnia monumentu została wykonana z nieregularnych płyt granitowych, również w kolorze jasnoszarym. W schodach, które prowadzą do pomnika, zastosowano podstopnie wykonane ze stali corten. Monument Pamięci w Lesie Szpęgawskim odsłonięto uroczyście we wrześniu 2019 roku.

Tagi:
Pomnik Kobietom Powstania Warszawskiego na placu Krasińskich Rada Warszawy pozytywnie zaopiniowała plan budowy pomnika Kobietom Powstania Warszawskiego. Monument według projektu Moniki Osieckiej zaplanowano przy placu Krasińskich. Mamy pierwszy szkic.
Pomnik Jana Zachwatowicza w Warszawie Kolejny architekt doczekał się swojego pomnika w Warszawie. Po Stefanie Kuryłowiczu i Stanisławie Jankowskim przyszedł czas na upamiętnienie Jana Zachwatowicza. Figurę profesora zaprojektował krakowski rzeźbiarz Karol Badyna.
Pomnik Bitwy Warszawskiej: wyniki konkursu Konkurs na projekt pomnika Bitwy Warszawskiej 1920 roku wygrała pracownia Nizio Design International. Monument upamiętniający jedną z najważniejszych bitew wojny polsko-bolszewickiej już wkrótce stanie na placu Na Rozdrożu w Warszawie.
Pomnikomania: Warszawa w Budowie 2019 Stolica Polski jest pełna pomników: ikonicznych, zapomnianych, zburzonych, konkurujących ze sobą, bojowych, kanonicznych, nowych i wciąż antycypowanych. Kuratorzy 11. edycji festiwalu WWB proponują prototypy kolejnych
Projekt na 700-lecie wsi Kamień Towarzystwo Przyjaciół Kamienia – wsi w małopolskiej gminie Czernichów – zaprasza do udziału w konkursie na projekt upamiętniający 700-lecie lokacji miejscowości.
Konkurs na zagospodarowanie Kopca Powstania Warszawskiego Zarząd Zieleni m. st. Warszawy ogłosił konkurs realizacyjny na zagospodarowanie Kopca Powstania Warszawskiego.