Architektura MuratorRealizacjeMonument Pamięci w Lesie Szpęgawskim autorstwa Katarzyny Ephraim

Monument Pamięci w Lesie Szpęgawskim autorstwa Katarzyny Ephraim

Na terenie cmentarza w Lesie Szpęgawskim odsłonięto monument upamiętniający mieszkańców Pomorza zamordowanych tam przez hitlerowców na początku II wojny światowej. Przejmujący projekt w formie 150 betonowych słupów opracowała architektka Katarzyna Ephraim.

Monument Pamięci w Lesie Szpęgawskim autorstwa Katarzyny Ephraim
Monument Pamięci w Lesie Szpęgawskim, proj. Katarzyna Ephraim; fot. Magdalena Ubysz

Nowy pomnik Lesie Szpęgawskim

Cmentarz w Lesie Szpęgawskim nieopodal Starogardu Gdańskiego to miejsce, w którym na początku II wojny światowej hitlerowcy dokonali masowej eksterminacji lokalnej ludności. Szacuje się, że między wrześniem 1939 roku a styczniem roku 1940 zamordowano tam od 5000 do 7000 osób, głównie mieszkańców Kociewia i Kaszub. Dziś na terenie Lasu znajdują się 32 masowe groby. Dotąd były anonimowe, nigdzie nie można było znaleźć informacji o nazwiskach pomordowanych. Aby to zmienić, w 2017 roku gmina i nadleśnictwo Starogard Gdański ogłosiły konkurs architektoniczny na opracowanie koncepcji architektoniczno-krajobrazowej zagospodarowania terenu cmentarza wojennego w Lesie Szpęgawskim. Wzięło w nim udział siedem pracowni. Jury składające się z przedstawicieli organizatorów najwyżej oceniło projekt architektki Katarzyny Ephraim.

Monument Pamięci w Lesie Szpęgawskim autorstwa Katarzyny Ephraim
Monument Pamięci w Lesie Szpęgawskim, proj. Katarzyna Ephraim; fot. Magdalena Ubysz

Betonowy Las Szpęgawski

W centralnej części cmentarza autorka zaproponowała wieloelementowy monument, a przed nim otwartą przestrzeń, która umożliwiać ma organizację uroczystości upamiętniających historię tego miejsca. W celu wyeksponowania pomnika, wybudowano prowadzące do niego szerokie schody. Wzdłuż ścieżek wiodących do grobów rozmieszczono tablice informacyjne z opisami zdarzeń związanych z Lasem Szpęgawskim.

Pomnik tworzą nieregularnie rozmieszczone betonowe elementy – drzewa oraz pnie przywodzące na myśl fragment lasu. Z jednej strony las jest miejscem tętniącym życiem, gdzie schronienie znajduje wiele istot, ale panuje też w nim spokój. Z drugiej strony – to naturalny labirynt, kojarzący się z sytuacją bez wyjścia – śmiercią. Wchodząc w przestrzeń monumentu, nie ma się wglądu w to, co znajduje się poza zwartą formą drzew, dopiero po minięciu jej odkrywa się ścięte pnie. Przejście przez cały obszar pomnika ma skłaniać do refleksji nad historią Lasu Szpęgawskiego i losem osób w nim zamordowanych – tłumaczy Katarzyna Ephraim.

Monument Pamięci w Lesie Szpęgawskim autorstwa Katarzyny Ephraim
Monument Pamięci w Lesie Szpęgawskim, proj. Katarzyna Ephraim; fot. Magdalena Ubysz

Pamięci kilku tysięcy ofiar w Lesie Szpęgawskim

Monument składa się ze 150 elementów: 117 drzew i 33 pni, które nachodzą na siebie i sprawiają wrażenie, że kiedyś stanowiły jedną całość. Jak wyjaśnia autorka, ma to symbolizować polskie społeczeństwo, uformowane na nowo w wyniku tragicznych wydarzeń wojennych. Na słojach 32 pni wygrawerowano w czarnym granicie nazwiska ok. 2,5 tys. zidentyfikowanych dotąd ofiar. Jeden pień poświęcono ofiarom nieznanym. Stworzenie listy pomordowanych udało się m.in. dzięki zaanagażowaniu Mateusza Kubickiego z Instytutu Pamięci Narodowej oraz członkom Stowarzyszenia „Regionalna Grupa Popularyzacji Mikrohistorii”- Joachimowi Choinie i Piotrowi Pliszce.

„Drzewa” to betonowe słupy, które zwężają się ku górze, o średnicy od 30 do 50 cm przy podstawie i wysokości 6 m, natomiast „pnie” – 60-centymetrowe ścięte stożki o średnicach 55 i 60 cm. Aby uzyskać efekt nieregularności lasu i jednocześnie zachować kontrolę nad rozmieszczeniem elementów – co miało zapewnić dogodne poruszanie się po założeniu osobom z niepełnosprawnościami – użyto skryptu jako metody projektowej. „Drzewa” i „pnie” są wykonane z betonu architektonicznego w kolorze jasnoszarym. Naturalna, porowata faktura materiału stanowi nawiązanie do kory drzew. Wewnętrzna nawierzchnia monumentu została wykonana z nieregularnych płyt granitowych, również w kolorze jasnoszarym. W schodach, które prowadzą do pomnika, zastosowano podstopnie wykonane ze stali corten. Monument Pamięci w Lesie Szpęgawskim odsłonięto uroczyście we wrześniu 2019 roku.

Tagi:
Pomnikomania: Warszawa w Budowie 2019 Stolica Polski jest pełna pomników: ikonicznych, zapomnianych, zburzonych, konkurujących ze sobą, bojowych, kanonicznych, nowych i wciąż antycypowanych. Kuratorzy 11. edycji festiwalu WWB proponują prototypy kolejnych
Projekt na 700-lecie wsi Kamień Towarzystwo Przyjaciół Kamienia – wsi w małopolskiej gminie Czernichów – zaprasza do udziału w konkursie na projekt upamiętniający 700-lecie lokacji miejscowości.
Konkurs na zagospodarowanie Kopca Powstania Warszawskiego Zarząd Zieleni m. st. Warszawy ogłosił konkurs realizacyjny na zagospodarowanie Kopca Powstania Warszawskiego.
Pomnik Ofiar Komunizmu w Ottawie Konkurs na projekt monumentu, który stanie w samym centrum kanadyjskiej stolicy, w sąsiedztwie najważniejszych instytucji państwowych, wygrali architekci Voytek Gorczynski, autor m.in. budynku ambasady Kanady w Warszawie, i Andrzej Pawlik oraz artysta Janusz Kapusta.
Międzynarodowy konkurs na koncepcję upamiętnienia Polaków ratujących Żydów 8 września został ogłoszony międzynarodowy konkurs na koncepcję upamiętnienia Polaków ratujących Żydów podczas okupacji niemieckiej 'Ratującym-Ocaleni'. Konkurs przeznaczony jest zarówno dla studentów jak i doświadczonych twórców. Pierwsza, otwarta część ma mieć formę artystycznej debaty, w której udział może wziąć każdy
Konkurs architektoniczno - rzeźbiarski na pomnik Armii Krajowej w Krakowie Gmina Miejska Kraków ogłasza konkurs architektoniczno - rzeźbiarski na projekt Pomnika Armii Krajowej, który zrealizowany ma zostać w Ogrodzie Pamięci Narodowej na Bulwarze Czerwieńskim w Krakowie