Spis treści
Tegoroczna edycja European Union Prize for Contemporary Architecture – Mies van der Rohe Awards 2026 została rozstrzygnięta w szczególnym kontekście – zarówno geograficznym, jak i symbolicznym. Ogłoszenie wyników odbyło się w Oulu, jednej z Europejskich Stolic Kultury 2026, w budynku, który sam jest dziś przedmiotem transformacji i debaty o sensie zachowania dziedzictwa. Organizowana przez Fundació Mies van der Rohe we współpracy z European Commission nagroda po raz kolejny stała się nie tylko przeglądem najciekawszych realizacji, ale także narzędziem diagnozy kondycji europejskiej architektury.
Międzynarodowe jury, pracujące pod przewodnictwem Smiljan Radić, wskazało projekty, które w wyjątkowo spójny sposób odpowiadały na współczesne wyzwania – środowiskowe, społeczne i ekonomiczne. Wśród finalistów dominowały realizacje operujące na istniejącej tkance: adaptacje obiektów przemysłowych, przekształcenia infrastruktury miejskiej i interwencje oparte na minimalnych środkach. Architektura jawiła się tu nie jako produkcja nowych form, lecz jako proces przekształcania i reinterpretowania tego, co już istnieje.
Miejsce ogłoszenia nagrody miało symboliczny wymiar
Ogłoszenie laureatów European Union Prize for Contemporary Architecture – Mies van der Rohe Awards 2026 odbyło się w miejscu, które samo w sobie stanowiło architektoniczną tezę. AaltoSiilo – zaprojektowany w 1931 roku przez Alvar Aalto i Aino Aalto – od lat budził skrajne opinie. Nazywany lokalnie „Kłem Toppila”, przez jednych uznawany był za wyrazisty element dziedzictwa modernizmu, przez innych – za przytłaczającą ingerencję w krajobraz. W momencie ceremonii znajdował się w trakcie transformacji prowadzonej przez Skene Catling de la Peña we współpracy z Factum Foundation i Aalto Foundation – z dawnego obiektu przemysłowego przekształcano go w centrum badań nad ochroną i ponownym wykorzystaniem architektury. Trudno było o bardziej wymowne tło dla nagrody, która w ostatnich latach coraz wyraźniej odchodziła od spektakularnych gestów na rzecz pracy na tym, co już istnieje.
Finaliści konkursu EUmies Awards 2026
Zestaw finalistów potwierdzał wyraźne przesunięcie w myśleniu o architekturze. Projekty różniły się skalą i programem – od centrów kultury po infrastrukturę codzienności – ale łączyło je podejście oparte na ograniczeniu ingerencji i maksymalnym wykorzystaniu zastanych zasobów. Kluczowe okazały się takie strategie jak: selektywna rozbiórka, odsłanianie istniejących struktur, ponowne użycie materiałów oraz redefinicja relacji między budynkiem a przestrzenią publiczną.
O główne wyróżnienie - w kategorii Architecture finalists - starało się pięć realizacji: Charleroi Palais des Expositions autorstwa AgwA oraz architecten jan de vylder inge vinck, Rehabilitation of Vapor Cortès – Prodis 1923 pracowni H ARQUITECTES, Lot 8, LUMA Arles – Renovation of Le Magasin Électrique zespołów ASSEMBLE, Atelier Luma oraz BC architects & studies, Josephine Baker – Marie-José Pérec Sports and Cultural Centre biura onze04, a także Gruž Market in Dubrovnik autorstwa ARP / Peračić-Veljačić.
W kategorii Emerging finalists wyróżniono dwie realizacje: Multi-Service Cultural Centre Le Foirail pracowni Betillon & Freyermuth oraz Crypto Architectes, a także Temporary Spaces for Slovenian National Theatre Drama.
Poznaj je wszystkie: Znamy finalistów tegorocznej nagrody EUmies Awards 2026. Przedstawiamy 7 realizacji, które wytypowało jury
Nagroda główna: transformacja zamiast budowy
Zwycięska realizacja – Palais des Expositions w Charleroi – wpisywała się w ten kierunek w sposób niemal modelowy. Projekt autorstwa architecten jan de vylder inge vinck oraz AgwA dotyczył monumentalnego kompleksu z lat 50., który poddano gruntownej transformacji z poszanowaniem jego skali, konstrukcji i modernistycznego dziedzictwa.
Budynek o powierzchni około 50 000 m², usytuowany na pochyłym terenie, zyskał nowe funkcje – od centrum kongresowego i wystawowego po przestrzenie taneczne i wielofunkcyjne. Kluczowym założeniem projektu było jednak nie tyle dodawanie nowych elementów, ile radykalne „otwarcie” istniejącej struktury. Usunięcie fasad przekształciło obiekt w zadaszoną przestrzeń miejską – trójpoziomowy ogród, który łączy wnętrze z krajobrazem i przestrzenią publiczną.
Istotną rolę odegrała tu także redefinicja parteru, wcześniej pozbawionego dostępu do światła dziennego. Przekształcono go w zielony park, wprowadzając do wnętrza budynku naturalne światło i roślinność. Jednocześnie południowe skrzydło przeznaczono na wielopoziomowy parking, co pozwoliło ograniczyć kubaturę wymagającą ogrzewania do części północnej.
Szczególnie znaczące było potraktowanie rozbiórki jako pełnoprawnego narzędzia projektowego. Odsłonięto hałdę, na której posadowiony był obiekt, obsiano ją rodzimą roślinnością, a elementy z demontażu wykorzystano ponownie – m.in. jako meble miejskie. W efekcie projekt nie tylko ograniczył zużycie zasobów, ale także ujawnił i wzmocnił relację między architekturą a jej geologicznym i krajobrazowym kontekstem.
Emerging: Tymczasowe przestrzenie dla Słoweńskiego Narodowego Teatru Dramatycznego
Podobne podejście widoczne było w projekcie nagrodzonym w kategorii Emerging. Temporary Spaces for the Slovenian National Theatre Drama w Lublanie autorstwa Vidic Grohar Arhitekti pokazał, że ograniczenia – finansowe, materiałowe i czasowe – mogą stać się impulsem do tworzenia rozwiązań elastycznych, tymczasowych, a jednocześnie silnie zakorzenionych w kontekście kulturowym.
i
Projekt pracowni Vidic Grohar Arhitekti obejmował adaptację dawnej hali przemysłowej na siedzibę Słoweńskiego Narodowego Teatru Dramatycznego w Lublanie, na czas renowacji historycznego budynku w mieście. A to wszystko w ciągu 10 miesięcy, przy ograniczonym budżecie.
Budynek mieści się w kompleksie dawnych hal przemysłowych z lat 60. XX wieku. Seria niskobudżetowych, zrealizowanych tam w krótkim czasie interwencji przekształciła ten opuszczony teren, „szarą strefę” miasta, w nową, atrakcyjną i inkluzywną społecznie przestrzeń. Pierwszym impulsem do zmian była tu kawiarnia, do której dołączyły funkcje sportowe, biznesowe, a następnie targ i strefa rozrywkowa. To sprawiło, że lokalizacja stała się interesująca dla dużej instytucji kulturalnej. Tymczasowy teatr obejmuje centralną salę Wielkiej Sceny, przyległy hol, publiczny bar z kasą biletową i otwartym tarasem w patio, salę Małej Dramy z holem, pomieszczeniami technicznymi, dwie sale prób oraz pawilon z barem dla pracowników otwierającym się na dziedziniec.
Aby wytworzyć jak najmniej odpadów, w zabytkowej tkance z materiałów poddanych recyklingowi lub możliwych do ponownego użycia wykonano tymczasowe interwencje architektoniczne. Duże panele drewniane klejone krzyżowo, użyte do konstrukcji Wielkiej Sceny, po zmianie funkcji mogą być łatwo zdemontowane i ponownie użyte. Te części budynku, które będą użytkowane później – już po zakończeniu działalności teatru w tym miejscu, czyli wejścia na Wielką Scenę i Małą Dramę oraz pawilon z barem i publicznym tarasem – wykonano z trwałych materiałów betonowych. To wszystko stworzyło rozpoznawalny wizerunek nowego teatru.
---
Dziękujemy, że tu jesteś. Posłuchaj naszego PODCASTU
