Znamy finalistów tegorocznej nagrody EUmies Awards 2026. Przedstawiamy 7 realizacji, które wytypowało jury

Wzorcowe przykłady wkładu w przyszłość europejskiej architektury

Znamy finalistów tegorocznej nagrody EUmies Awards 2026. W kategorii Architecture finalists znalazło się pięć realizacji: Charleroi Palais des Expositions autorstwa AgwA oraz architecten jan de vylder inge vinck, Rehabilitation of Vapor Cortès – Prodis 1923 pracowni H ARQUITECTES, Lot 8, LUMA Arles – Renovation of Le Magasin Électrique zespołów ASSEMBLE, Atelier Luma oraz BC architects & studies, Josephine Baker – Marie-José Pérec Sports and Cultural Centre biura onze04, a także Gruž Market in Dubrovnik autorstwa ARP / Peračić-Veljačić.

Czytaj także: Oto 14 polskich realizacji nominowanych do Nagrody Miesa van der Rohe 2026. Znacie je z papierowego wydania „Architektury-murator”

W kategorii Emerging finalists wyróżniono dwie realizacje: Multi-Service Cultural Centre Le Foirail pracowni Betillon & Freyermuth* oraz Crypto Architectes, a także Temporary Spaces for Slovenian National Theatre Drama.

Wśród finalistów zabrakło Parku Akcji Burza - jedynej polskiej realizacji, która znalazła się na shortliście.

Jury uznało te realizacje za wzorcowe przykłady wkładu w przyszłość europejskiej architektury. Pokazują one, w jaki sposób architektura może odpowiadać na lokalne uwarunkowania oraz szersze wyzwania społeczne, tworząc inkluzywne, wysokiej jakości środowiska do życia, nauki i spotkań. Realizacje łączą innowacyjność z wrażliwością na kontekst. Część z nich przekształca pomijane dotąd obszary – strefy poprzemysłowe, małe miejscowości czy peryferyjne dzielnice – inne natomiast w subtelny sposób ingerują w strukturę dużych miast. W każdym przypadku architektów prowadzi głębokie zrozumienie społecznych, kulturowych i środowiskowych uwarunkowań współczesnego życia.

Renowacja i przebudowa Palais des Expositions w Charleroi, w Belgii

Realizacja Palais des Expositions w Charleroi dotyczyła monumentalnego centrum kongresowo-wystawienniczego z lat 50. Renowacja i przebudowa została zrealizowana z poszanowaniem jego skali, konstrukcji i dziedzictwa modernizmu. Budynek o powierzchni ok. 50 000 m², położony na pochyłym terenie, zyskał dziś funkcje kulturalne: to centrum kongresowe, wystawowe, taneczne i wielofunkcyjne.

Projekt autorstwa architecten jan de vylder inge vinck oraz AgwA założył maksymalne wykorzystanie istniejącej struktury przy minimalnych interwencjach. Zdecydowano się na „otwarcie” obiektu: usunięto fasady, tworząc zadaszoną przestrzeń miejską – rodzaj trójpoziomowego ogrodu, który łączy wnętrze z krajobrazem i przestrzenią publiczną. Parter, który dotychczas nie dostawał wystarczającej ilości światła dziennego, przekształcono w zielony park. Południowe skrzydło zostało zmienione w wielopoziomowy parking, co pozwoliło ograniczyć kubaturę ogrzewaną jedynie do północnej części obiektu.

Rozbiórki zostały w projekcie potraktowane jako narzędzie projektowym: odsłonięto hałdę, na której stoi obiekt, obsiano ją rodzimą roślinnością, a zdemontowane elementy przekształcono w meble miejskie. 

Adaptacja fabryki Vapor Cortès - Prodis 1923 w Barcelonie, w Hiszpanii

Nowa siedziba fundacji Prodis, zaprojektowana przez zespół w składzie: David Lorente, Josep Ricart, Xavier Ros, Roger Tudó, powstała w dawnych halach przemysłowych zespołu Vapor Marquès w Terrassie (Barcelona). Projekt centrum integracyjnego wykorzystał istniejącą strukturę urbanistyczną ("ulica" wyznaczona dwoma magazynami). Kluczowym zabiegiem okazało się odzyskanie centralnego pasa, który przebiega pomiędzy budynkami. Architekci zdecydowali się przekształcić go w ogólnodostępny pasaż, nadając mu funkcję nowej ulicy miejskiej. 

Czytaj także: Oto 60 najciekawszych realizacji, które zawalczą o najważniejsze nagrody konkursu Życie w Architekturze 2025

Główne funkcje ośrodka - takie jak warsztaty, sale dydaktyczne i kuchnia - rozmieszczono w obu halach i połączono z przestrzeniami uzupełniającymi: sanitariatami, salami spotkań i zapleczem magazynowym. Skala wnętrz wymagała podziału dużych przestrzeni, równie ważne okazało się wzmocnienie istniejącej konstrukcji. Podjęto decyzje o umieszczeniu pod sufitem nowych belek poprzecznych, które skróciły rozpiętości kratownic i pozwoliły zachować ich oryginalną strukturę.

Powstała w ten sposób sekwencja wnętrz zachowała czytelność skali hal, a jednocześnie stworzyła mniejsze, bardziej kameralne strefy. Nowe belki, świetliki i zamknięte bryły wykonano z drewna, kontynuując istniejący "język materiałowy". Pozostałe interwencje ograniczono do minimum. Usunięto okładziny, odsłaniając warstwy konstrukcyjne i historię zmian budynku. Zastosowano rozwiązania pasywne, w tym dobrą izolację, wentylację naturalną, ściany Trombe’a i osłony przeciwsłoneczne. 

Renowacja Le Magasin Électrique w Arles, we Francji

Atelier LUMA w Arles to adaptacja XIX-wiecznej hali kolejowej na interdyscyplinarne laboratorium projektowe i badawcze, zrealizowana na zlecenie Luma Foundation. Obiekt pełni funkcję centrum badań, warsztatów i działań edukacyjnych, łącząc projektowanie, produkcję i wydarzenia publiczne w jednym, elastycznym środowisku pracy.

Projekt opracowały zespoły Assemble i BC Architects, we współpracy z Atelier LUMA i szerokim gronem lokalnych partnerów. Koncepcja opiera się na bioregionalnym projektowaniu, wykorzystującym zasoby regionu Camargue – słonecznik, łuski ryżu, algi, sól, pył kamienny i odpady rolnicze – pozyskiwane w promieniu do 70 km. Zachowano kamienne mury i stalową konstrukcję hali, uzupełniając je nowymi elementami z drewna i ziemi. Wnętrze zorganizowano jak ulicę, plac i dziedziniec roboczy, mieszczące laboratoria, warsztaty oraz przestrzeń wydarzeń.

Budynek stał się poligonem badawczym: testowano izolacje ze słonecznika i słomy ryżowej, panele akustyczne z łusek ryżu, tynki i meble z pyłu kamiennego oraz wykończenia z odlewanej soli. Materiały rozwijano i oceniano pod kątem parametrów technicznych wspólnie z lokalnymi wykonawcami. Projekt promuje architekturę regeneratywną, zdecentralizowane łańcuchy dostaw i długofalowe zakorzenienie w społeczności, czyniąc z Atelier LUMA żywe laboratorium wiedzy i praktyki.

Centrum Sportowo-Kulturalne im. Josephine Baker – Marie-Josée Pérec w La Bouëxière, we Francji

W przypadku Centrum (proj. onze04) połączono dotąd rozproszone funkcje w dwóch wyraźnie rozdzielonych, choć jednocześnie uzupełniających się, bryłach. Większa z nich – nieogrzewana hala wielofunkcyjna, mieszcząca dziewięć boisk do badmintona, boisko do piłki ręcznej, kort tenisowy oraz boisko do koszykówki – przywołuje skojarzenia z wielkim, białym namiotem. Konstrukcja budynku powstała z drewna klejonego warstwowo i została obudowana na dachu oraz elewacjach tekstylnymi membranami. W ciągu dnia ta biała powłoka zapewnia równomierne doświetlenie, zaś nocą zmienia obiekt w latarnię, zaznaczając jego obecność w krajobrazie miasteczka.

Mniejsza bryła – mieszcząca sale do gry w squasha i tańca – jest zwarta. Ponieważ została zaprojektowana do codziennego użytkowania, jest ogrzewana, dodatkowo wyposażono ją w niezależną komunikację. Budynek wykonano z betonowych ścian ocieplonych od zewnątrz, co pozwala zachować bezwładność cieplną i stały komfort użytkowania. Projekt obejmuje również kotłownię opalaną drewnem, która dostarcza energię także do istniejących obiektów.

Jak czytamy w uzasadnieniu jury, architekci z powodzeniem zreinterpretowali ciąg pieszy wyznaczony w miejscowym planie zagospodarowania, przekształcając go w oś strukturalną organizującą zarówno teren, jak i samą architekturę. Powstała czytelna oraz efektywna struktura wpisana w kontekst miasta i krajobrazu.

Targ Gruž w Dubrowniku, w Chorwacji

Targowisko znajdujące się miejscu akcji serialu „Gra o tron” poniekąd nadało portowi i miastu kolejną, nową tożsamość. Wcześniej targ był zlokalizowany częściowo wewnątrz obwodu renesansowego pałacu letniego, a częściowo na okolicznych ulicach. Architekci ze studia ARP / Peračić-Veljačić zaproponowali jedną przestrzeń publiczną, nadającą spójność jego funkcji. Przywrócono zatem pierwotną formę pałacu, usunięto dobudówki i odrestaurowano historyczną tkankę. Przeorganizowano też przestrzeń oraz zapewniono ochronę przed warunkami atmosferycznymi – w postaci lekkiego i optymistycznego w wyrazie zadaszenia.

Musiało ono być na tyle niskie, żeby nie zasłaniać widoków na pałac i na tyle funkcjonalne, aby nie ograniczać przestrzeni handlowej, jednocześnie nie mogło ograniczać dopływu świeżego powietrza i światła. Ostatecznie dach składa się z dziewięciu obracanych kratownicowych belek stalowych o trójkątnym przekroju, sterowanych hydraulicznie. W pozycji standardowej bywa otwarty, umożliwiając swobodny przepływ powietrza i światła, a podczas deszczu lub silnego wiatru – jest zamykany. Belki zostały pokryte półprzezroczystą tkaniną: warstwa górna jest wodoszczelna, dolna lżejsza i osłania stalową konstrukcję. Powstałe tekstylne pryzmy filtrują światło dzienne, zaś nocą delikatnie świecą. 

Wielofunkcyjne Centrum Kultury i Usług Le Foirail, we Francji 

Projekt autorstwa pracowni Betillon & Freyermuth* i Crypto Architectes jest radykalnie prosty i zarazem radykalnie odważny. W hali o czytelnej siatce konstrukcyjnej zaproponowano złożony program, unikając przy tym folklorystycznego pastiszu.  

Miasteczko jest pozbawione rozbudowanej infrastruktury, a jednocześnie naznaczone silną tożsamością, którą ukształtowały wysokogórski krajobraz, surowy klimat i głęboko zakorzeniona kultura rolnicza. Mimo tego, a może właśnie dzięki temu, miejscowość znana jest chociażby z tradycji wytwarzania noży czy restauracji z dwiema gwiazdkami Michelin. Sąsiadujące ze sobą gminy –  Aubrac, Carladez i Viadène – połączyły siły, aby zrealizować tu wspólny projekt, w którym przewidziano szkołę muzyczną, mediatekę, żłobek oraz biura. Ewenementem było to, że kierownictwo projektu spoczywało w rękach wolontariuszy, którzy odrzucili pomysły na powielanie kliszy sielankowego folkloru. Ich celem było stworzenie zakorzenionej w lokalności, otwartej i integrującej przestrzeni publicznej – katalizatora wspierającego codzienne spotkania.

Jak twierdzą architekci, budowanie w kontekście wiejskim wymaga zaangażowania, skromności i rygoru ekologicznego. Centrum Kultury i Usług zaprojektowali więc tak, aby pewnego dnia obiekt mógł zostać całkowicie rozebrany i ponownie złożony w innym miejscu. To konstrukcja odwracalna, system modułowy, w którym każdy element może zostać oddzielony i zdemontowany. Do budowy wykorzystano lokalne zasoby: drewno pochodzi z odległości zaledwie kilku kilometrów. 

Tymczasowe przestrzenie Słoweńskiego Narodowego Teatru Dramatycznego w Lublanie, w Słowenii

Projekt pracowni Vidic Grohar Arhitekti obejmował adaptację dawnej hali przemysłowej na siedzibę Słoweńskiego Narodowego Teatru Dramatycznego w Lublanie, na czas renowacji historycznego budynku w mieście. A to wszystko w ciągu 10 miesięcy, przy ograniczonym budżecie.

Budynek mieści się w kompleksie dawnych hal przemysłowych z lat 60. XX wieku. Seria niskobudżetowych, zrealizowanych tam w krótkim czasie interwencji przekształciła ten opuszczony teren, „szarą strefę” miasta, w nową, atrakcyjną i inkluzywną społecznie przestrzeń. Pierwszym impulsem do zmian była tu kawiarnia, do której dołączyły funkcje sportowe, biznesowe, a następnie targ i strefa rozrywkowa. To sprawiło, że lokalizacja stała się interesująca dla dużej instytucji kulturalnej. Tymczasowy teatr obejmuje centralną salę Wielkiej Sceny, przyległy hol, publiczny bar z kasą biletową i otwartym tarasem w patio, salę Małej Dramy z holem, pomieszczeniami technicznymi, dwie sale prób oraz pawilon z barem dla pracowników otwierającym się na dziedziniec.

Aby wytworzyć jak najmniej odpadów, w zabytkowej tkance z materiałów poddanych recyklingowi lub możliwych do ponownego użycia wykonano tymczasowe interwencje architektoniczne. Duże panele drewniane klejone krzyżowo, użyte do konstrukcji Wielkiej Sceny, po zmianie funkcji mogą być łatwo zdemontowane i ponownie użyte. Te części budynku, które będą użytkowane później – już po zakończeniu działalności teatru w tym miejscu, czyli wejścia na Wielką Scenę i Małą Dramę oraz pawilon z barem i publicznym tarasem – wykonano z trwałych materiałów betonowych. To wszystko stworzyło rozpoznawalny wizerunek nowego teatru.