Architektura inspirowana glinianym naczyniem. Meksykańska pracownia zaprojektuje centrum dla 11 mln eksponatów w Debreczynie

Projektowane Centrum Zbiorów pomyślane zostało jako obiekt przeznaczony do kontrolowanego przechowywania i badań nad ponad 11 milionami obiektów, czerpiący inspirację z tradycyjnych węgierskich naczyń glinianych, które historycznie służyły do ochrony i konserwacji zasobów.  Debreczyn, drugie co do wielkości miasto Węgier, jest obecnie przedmiotem intensywnego rozwoju urbanistycznego i rozbudowy infrastruktury akademickiej. Działania te obejmują m.in. przeniesienie Muzeum Historii Naturalnej z Budapesztu na obrzeża Wielkiego Lasu w Debreczynie.

Zwycięski zespół został wybrany spośród 12 pracowni architektonicznych zakwalifikowanych do finału konkursu na realizację przełomowego obiektu naukowego. Projekt stanowi pierwszą europejską realizację kulturalną meksykańskiej pracowni Sordo Madaleno.

Nawiązanie do idei tradycyjnego naczynia glinianego

Koncepcja Nowego Centrum Zbiorów w Debreczynie wyrasta z prostej, niemal archetypicznej idei tradycyjnego węgierskiego naczynia glinianego – przedmiotu stworzonego po to, by chronić, przechowywać i „inkubować” swoją zawartość. Architekci sięgnęli do lokalnych tradycji rzemieślniczych oraz historii materiałów, w których ceramika od wieków pełniła funkcję nośnika pamięci i narzędzia konserwacji, przenosząc tę logikę w skalę architektury.

W rezultacie powstała wydłużona, prostokątna bryła o wymiarach 141 × 83 metry, czytelna w swojej geometrii i pozbawiona formalnej nadmiarowości. Jej elementarny, niemal pierwotny charakter - zdaniem autorów - buduje wrażenie trwałości i ponadczasowości, podkreślając funkcję obiektu jako infrastruktury wiedzy projektowanej na dekady.

Elewacja ma nawiązywać do geologicznej historii Węgier

Kluczowym elementem architektonicznej tożsamości tego obiektu stanie się warstwowa elewacja ceglana, odwołująca się do materialnego dziedzictwa kraju. Do jej wykonania wykorzystano gliny pochodzące z różnych regionów Węgier, dzięki czemu fasada zyskuje wymiar symbolicznej mapy terytorium.

Zróżnicowana paleta odcieni cegły tworzy materialną interpretację obszarów badawczych reprezentowanych w centrum – od geologii i paleontologii, przez zoologię i antropologię, po ekologię. Elewacja staje się w ten sposób nośnikiem opowieści o bioróżnorodności i georóżnorodności nie tylko Kotliny Karpackiej, lecz całej planety, wpisując misję instytucji w samą strukturę budynku.

Pracownia podkreśla, że subtelne niuanse kolorystyczne i fakturowe ożywiają monolityczną bryłę, która naturalnie wpisuje się w krajobraz niskich pól i szerokich horyzontów otaczających Debreczyn. Powściągliwie zaprojektowana strefa wejściowa ma wzmacniać charakter obiektu jako bezpiecznego „schronienia” dla zbiorów – miejsca podporządkowanego ochronie, konserwacji i odpowiedzialnemu zarządzaniu dziedzictwem naukowym.

Komfort pracowników w centrum zainteresowania architektów

Architekt Fernando Sordo Madaleno przekonuje, że głównym celem ich pracy było stworzenie przestrzeni przyjaznej pracownikom odpowiedzialnym za opiekę nad zbiorami i prowadzenie badań:

Pracownicy centrum są opiekunami zbiorów, a architektura staje się przedłużeniem tej opieki. W tej warstwowej ekologii troski obiekt nie jest traktowany jako odizolowany artefakt, lecz jako ucieleśnienie światów życia i krajobrazów, które podtrzymują relacje wzajemności. Nasz budynek odzwierciedla tę relację, tworząc przestrzeń jedności między konserwatorem, interesariuszami, architekturą i środowiskiem.

Jury konkursu podkreśliło, że zwycięski projekt w pełni odpowiada roli instytucji zaplecza naukowego, oferując optymalną organizację magazynów, przestrzeni badawczych i laboratoriów, przy jednoczesnym zapewnieniu długoterminowej ochrony zbiorów, sprawnego prowadzenia badań oraz efektywnej współpracy międzynarodowej. Zwrócono również uwagę na szczególne uwzględnienie kwestii zrównoważonego rozwoju, bezpieczeństwa oraz innowacyjnych rozwiązań logistycznych związanych z obsługą kolekcji.

Funkcjonalność budynku oparta na trzech strefach

Plan budynku podporządkowano zasadzie maksymalnej czytelności i efektywności, zarówno pod względem środowiskowym, jak i technologicznym. Obiekt, rozplanowany na trzech kondygnacjach naziemnych i poziomie podziemnym, podzielono na trzy komplementarne strefy: rozległe magazyny archiwalne o powierzchni 28 000 m², 6 000 m² przestrzeni badawczych z zapleczem konserwatorskim oraz otwarte, trzykondygnacyjne atrium przeznaczone dla studentów i naukowców.

To właśnie w tej centralnej, doświetlonej od góry przestrzeni prezentowane będą wybrane obiekty z kolekcji, tworząc połączenie galerii, strefy wystawowej i zaplecza dydaktycznego z salami wykładowymi, przystosowanymi także do organizacji wydarzeń. Dzięki temu centrum zyskuje wyraźny wymiar publiczny, stając się ważnym miejscem spotkań dla środowiska naukowego i edukacyjnego. Z kolei w częściach badawczych i laboratoryjnych, użytkowanych na co dzień przez pracowników, naturalne światło i wentylacja wprowadzane są poprzez wewnętrzne dziedzińce, co pozwala zapewnić komfort pracy i kontakt z otoczeniem, bez naruszania rygorystycznych standardów konserwatorskich.

Sąsiedztwo nowego Muzeum Historii Naturalnej

Projekt Centrum Zbiorów jest jednocześnie częścią szerszego przedsięwzięcia, w ramach którego Debreczyn buduje od podstaw nową siedzibę Węgierskiego Muzeum Historii Naturalnej. Równolegle, w obrębie Wielkiego Lasu, na terenie dawnego stadionu przy ulicy Oláh Gábor, powstaje budynek wystawowy zaprojektowany przez zespół Bjarke Ingels Group oraz Vikár i Lukács. Obie inwestycje – formalnie odrębne, lecz funkcjonalnie powiązane – tworzą spójny system: reprezentacyjny obiekt ekspozycyjny otwarty na szeroką publiczność oraz wyspecjalizowane zaplecze badawczo-archiwalne zlokalizowane w sąsiedztwie uniwersytetu.

Pracownia Sordo Madaleno

Sordo Madaleno to meksykańska pracownia architektoniczna założona w 1937 roku, działająca obecnie między Meksykiem a Londynem. Pracownia postrzega architekturę jako akt hojności – tworzenie przestrzeni, w których teren, tradycja i pamięć mogą współistnieć.

Proces projektowy opiera się na rygorystycznych analizach i pracy iteracyjnej, a nie na stałym stylu formalnym. Od projektów hotelowych po obiekty kultury i przestrzenie publiczne, biuro projektuje w skali ludzkiej, wykorzystując materiały niosące znaczenie i tworząc środowiska zakorzenione w miejscu, gościnne i trwałe międzypokoleniowo.

Do ostatnich i realizowanych projektów należą m.in.: Arte Abierto Baja w Los Cabos, Canadian School w Puebla, Atlas Academia Facility w Guadalajarze, strefa komercyjna w Asunción zaprojektowana jako park publiczny, zespół mieszkaniowy w Marbelli oraz park publiczny w Rijadzie.

Metryczka koncepcji nowego Centrum Zbiorów Węgierskiego Muzeum Historii Naturalnej w Debreczynie

Zespół projektowy

Sordo Madaleno: Javier Sordo Madaleno Bringas, Javier Sordo Madaleno de Haro, Fernando Sordo Madaleno, Tamara Muñoz, Jaime Sol, Carlos Reyes, Rick Liu, Audrey Tseng de Melo Fischer, Juliana Biancardin, Marissa Glauberman, Castana Arango, Ann Dingli, Luis Frausto, Diego Velázquez, Aaron Sanchez

építész stúdió: Honich Richard, Szántó Hunor

Buro Happold: Thomas Kirchner, Neil Francis, Tom Headley, Nick Greenwood, Nicholas Trowles

Wizualizacje: BsArq

Inwestorzy: Miasto Debreczyn, Węgierskie Muzeum Historii Naturalnej

---

Dziękujemy, że tu jesteś. Posłuchaj naszego Podcastu Architektonicznego

Tym razem gośćmi Artura Celińskiego są Andrzej Truszczyński i Paweł Kobierzewski. Rozmawiamy o 1) projekcie rzeszowskiego Aquaparku SOL@RES, 2) współpracy z Winy'em Massem przy koncepcji Future Park i 3) kontrowersjach związanych z wynikami konkursu na Bibliotekę Nową w Rzeszowie.