Spis treści
2026 będzie rokiem Twierdzy Srebrna Góra
Dolnośląska twierdza od lat cieszy się zainteresowaniem turystów i uznaniem ekspertów, jednak ten rok zapowiada się dla niej wyjątkowo dobrze. Po pierwsze: modernizacja warowni z XVIII w. została nagrodzona w konkursie Dolnośląska Nagroda Architektoniczna 2026. Projekt autorstwa festgrupa + Roman Rutkowski Architekci, nagrodzony w kategorii „Modernizacja budynku historycznego”, doceniono m.in. za podejście do dziedzictwa historycznego oraz wysoką jakość.
Po drugie: obiektowi przyznano najwyższe w jego dziejach rządowe dofinansowanie na dalsze prace. W 2026 r. Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego przyznało na kolejny etap prac konserwatorskich aż 1 881 600 zł. Środki te zostaną przeznaczone na odrestaurowanie i wzmocnienie Donżonu oraz Bastionu Dolnego wraz z przyległymi obiektami podziemnymi. Nastąpi m.in. renowacja historycznej elewacji Donżonu.
Po trzecie: jeszcze w tym roku pociągi mają dotrzeć do Srebrnej Góry – po raz pierwszy od półwiecza. Zlikwidowana w latach 70. linia kolejowa jest obecnie odtwarzana przez Dolnośląską Służbę Dróg i Kolei. Odcinek z Bielawy Zachodniej do Bielawy Nowej jest już niemal gotowy, zaś do grudnia 2026 r. ma zostać ukończony odcinek do Srebrnej Góry. Będzie tu można więc łatwiej dojechać ze Świdnicy czy Wrocławia, co bez wątpienia wpłynie korzystnie na ruch turystyczny. W dalszej perspektywie władze województwa rozważają odbudowę całej dawnej linii aż do granicy z Czechami.
Modernizacja, którą doceniono. Twierdzę podniesiono z ruin
A jest co odwiedzić. Zlokalizowana między Górami Sowimi a Bardzkimi twierdza przetrwała dziejowe zawieruchy zaskakująco dobrze, jednak po drugiej wojnie światowej, zaniedbywana przez władze PRL-u, zaczęła popadać w ruinę. Dopiero w XXI w., dzięki wysiłkom gminy Stoszowice, rozpoczął się intensywny proces przywracania jej blasku. Prace renowacyjne, dzięki dofinansowaniom unijnym i rządowym, trwają nieprzerwanie od 2006 r. i przynoszą widoczne efekty. Tym bardziej, że stan obiektu przed renowacją pozostawiał wiele do życzenia.
Ściana wschodnia Redanu, tak jak większość ścian fortów twierdzy uległa znaczącemu uszkodzeniu powierzchniowemu i wgłębnemu poprzez wielowiekowe procesy erozji powierzchniowej, szczególnie intensywne w czasie ostatnich minionych 70-ciu lat. Erozja spotęgowana bujnie rozwijającą się roślinnością – drzewami i krzewami porastającymi w minionym okresie mury i koronę poszczególnych fortów twierdzy doprowadziła do zniszczenia licowych warstw murów kamiennych i ceglanych na znacznej powierzchni i głębokości. Uszkodzenia rozpatrywanej wschodniej ściany Redanu obejmują powierzchnię ok. 70% ściany na głębokość: 70 cm – 100 cm, a miejscami i 150cm
– pisali architekci z pracowni festgrupa w programie funkcjonalno-użytkowym inwestycji z 2016 r.
Dziś odrestaurowany obiekt jest atrakcją turystyczną. Od 15 stycznia 2024 r. działa tu Hostel Twierdza Srebrna Góra, oferujący gościom ponad 60 miejsc noclegowych. Pokoje dla turystów urządzono w dawnych izbach żołnierskich, z zachowanymi oryginalnymi ścianami z cegły, dzięki czemu powstało ciekawe połączenie surowości z nowoczesnym komfortem. Wewnątrz jednego z wyższych pomieszczeń, w którym przed wojną działała restauracja „Donjon”, przywrócono tę funkcję (z możliwością wynajmu sali także np. na koncerty czy wydarzenia branżowe). Są też oczywiście toalety i recepcja.
Wszystko to stanowi jednak tylko tło dla głównej atrakcji, którą jest sama twierdza i możliwość jej zwiedzania. Dla gości przygotowano m.in.:
- trasę wycieczkową pozwalającą obejść cały obiekt,
- ekspozycję poświęconą historii dawnej pruskiej twierdzy, m.in. systemowi artylerii wraz z replikami dział,
- odtworzone elementy pierwotnego wyposażenia wnętrz Twierdzy (m.in. kuchni czarnej, pieca kaflowego, koła czerpakowego studni),
- ekspozycję dna fosy i elewacji Redanu Donżonu,
- odtworzone drewniane mosty zwodzone łączące różne części obiektu – najdłuższy ma 12,5 m i waży 70 t,
- wystawę poświęconą warunkom życia żołnierzy w twierdzy,
- wystawę poświęconą budowie twierdzy.
Warto przypomnieć, że jeszcze przed 2023 r. obejście twierdzy było niemożliwe z powodu gruzu blokującego część ciągów komunikacyjnych. To dobrze pokazuje, jak ogromną pracę trzeba było wykonać przy renowacji obiektu.
Remont konserwatorski został już kilkakrotnie doceniony przez rozmaite gremia. W 2025 roku Twierdzę Srebrna Góra wyróżniono Złotym Certyfikatem Polskiej Organizacji Turystycznej, zaś w 2026 r., jak wspomniano, obiektowi przyznano Dolnośląską Nagrodę Architektoniczną.
- Zobacz również: Zamek w Stobnicy już całkiem legalny. Wojewoda wielkopolska potwierdziła decyzję NSA
Młodszy brat Napoleona, polscy jeńcy i fabryka zegarków
Zwiedzanie dawnej budowli obronnej to oczywiście gratka dla miłośników historii, a tę Twierdza Srebrna Góra miała długą i ciekawą. Budynek powstał w latach 1765–1777 według projektu pruskiego inżyniera Ludwika Wilhelma Reglera. Poprawki do projektu wprowadził jednak sam król Fryderyk Wielki. Budowę finansowano m.in. za pomocą specjalnego podatku, nazywanego przez mieszkańców „dopustem srebrnogórskim”. Twierdza miała strzec Przełęczy Srebrnej, zaś jej załogę szacuje się na od 2,5 do 3,5 tys. żołnierzy.
Swój chrzest bojowy twierdza przeszła w 1807 r., kiedy to toczyły się o nią zaciekłe walki między wojskami pruskimi a armią francuską, którą kierował młodszy brat Napoleona – Hieronim Bonaparte. Atakującym nie udało się zdobyć Srebrnej Góry, ale budowla została poważnie uszkodzona. Choć w kolejnych dekadach stopniowo przywrócono jej zdolność bojową, rozwój technologii sprawił, że już w drugiej połowie XIX w. obiekt okazał się przestarzały. Wojsko ostatecznie opuściło twierdzę w 1867 r.
W kolejnych latach budowla była wykorzystywana m.in. jako poligon. Rosnąca popularność turystyki jako hobby sprawiła jednak, że władze pruskie nakazały remont części twierdzy i uruchomienie restauracji. W ceglane mury wkroczył też przemysł: w latach międzywojennych produkowano tu zegarki kieszonkowe, działały także garbarnia i kilka przędzalni.
- Dowiedz się więcej: Odbudowa Pałacu Brühla w Warszawie coraz bliżej. Ma powrócić wraz z Pałacem Saskim
W czasie drugiej wojny światowej w murach twierdzy Niemcy utworzyli karny obóz jeniecki. Przetrzymywano w nim m.in. polskich oficerów, w tym dowódcę Obrony Wybrzeża w 1939 r. – kontradmirała Józefa Unruga. Po wojnie opuszczony zamek złupiła Armia Czerwona, a pozostawiony samemu sobie obiekt stopniowo niszczał.
Dzięki staraniom rozmaitych grup udało się jednak uchronić twierdzę przed całkowitym zniszczeniem. W 1961 r. Twierdzę Srebrna Góra wpisano do rejestru zabytków. Kilka lat później harcerze rozpoczęli porządkowanie części obiektu, co przy rządowym wsparciu umożliwiło uruchomienie tu w latach 70. muzeum. Większość zabudowań nadal jednak niszczała, zaś pierwszą inwentaryzację z prawdziwego zdarzenia przeprowadzono dopiero w 1985 r. Wtedy też przeprowadzono pierwsze poważniejsze prace zabezpieczające. Prawdziwy przełom dla zabytku nadszedł jednak dopiero w XXI w. – i ten etap jego historii trwa nadal.
- Przejdź do galerii: Ostatni zamek. Zamczystość polska: od Wawelu do Stobnicy
16
