Spis treści
Nałożyli czapkę, ubrali w reklamy
„Często bywam w Tarnowie, a nie przypominam sobie tego domu handlowego” – padło w komentarzu pod fotografią tarnowskiego Domu Handlowego „ŚWIT” z 1973 roku. Nic dziwnego. Przez ponad pół wieku budynek przeszedł wiele wyraźnych zmian. W 2000 roku zyskał charakterystyczną nadbudowę - „czapkę” - dzięki której zwiększono powierzchnię handlową i poszerzono ofertę centrum. Ale nie tylko jego bryła się zmieniła. Niewielkie niegdyś nasadzenia przed budynkiem wyrosły w wysokie drzewa iglaste, a dawny plac ustąpił miejsca zatłoczonemu parkingowi. Przekształceniu uległ także napis – pierwotny „Dom Handlowy ŚWIT” z dachu został skrócony do „ŚWIT” i przeniesiony na elewację. Fasadę pokryły kolorowe banery i reklamy. W okresie od października 2008 do marca 2009 całkowicie przebudowano wnętrze, zmieniając układ i aranżację stoisk.
Budynek Świtu powstał w latach 70. ubiegłego już wieku, stąd jego prosty kształt i - niestety - brak dostępnych informacji dot. nazwiska jego projektanta. Był typowym projektem handlowym PRL-u, które najczęściej realizowały miejskie, bądź przemysłowe biura projektów. W chwili powstania obiekt był prekursorem nowoczesnego handlu w mieście. Dziś jest najstarszym domem handlowym w Tarnowie. Na uwagę zasługuje też jego sąsiedztwo – tuż obok stoi pierwszy tarnowski wieżowiec, wzniesiony w 1972 roku przez Spółdzielnię Mieszkaniową „Jaskółka”.
Czytaj także: Tę przemysłową utopię zbudowano w 4 lata. Zieleń miała chronić przed toksynami. Dziś: pizzeria w kasynie i zagadkowe rzeźby
Na przełomie wieków obiekt zyskał także nową elewacje, zaprojektowaną przez Jerzego Martynowa - tarnowskiego plastyka i projektanta wnętrz. Zdaniem Martynowa, dzięki przebudowie dachu i nowej elewacji "udało się wprowadzić obiekt w XXI wiek". Obecna elewacja Centrum Handlowego jest wykonana w kolorach brązowym, żółtym i niebieskim. Ma nawiązywać nie tylko do otoczenia (niebieski wieżowiec, brązowy kościół), ale też - dosłownie - do świtu.
Koniec Świtu jest bliski?
CH Świt może pochwalić się doskonałą lokalizacją – znajduje się w ścisłym centrum miasta, w pobliżu dworców PKP i PKS oraz przystanków niemal wszystkich linii autobusowych komunikacji miejskiej i podmiejskiej. W jego wnętrzu działa blisko 70 sklepów i punktów usługowych. Do dyspozycji klientów jest m.in. supermarket spożywczy i drogeryjny, sklep z alkoholem, stoiska odzieżowe, punkty z artykułami dla dzieci i wyposażeniem domu, a także sklepy ze sprzętem komputerowym oraz drobnym RTV i AGD. Jest bank, apteka, placówka pocztowa, salony operatorów telefonii komórkowej i platform cyfrowych, punkty usług krawieckich i poligraficznych, punkt dorabiania kluczy.
Mimo tego, „Świt” może dobiec końca. Pod koniec ubiegłego roku w mediach pojawiły się informacje o planach budowy w centrum Tarnowa nowoczesnego, 14-kondygnacyjnego apartamentowca. Inwestycja miałaby powstać na działce, na której obecnie znajduje się centrum handlowe „Świt”. W październiku 2025 roku prezes spółki „Świt”, Tadeusz Bałchanowski, poinformował, że firma wystąpiła już do miasta o wydanie warunków zabudowy. Pozytywną opinię w tej sprawie wydała Komisja Strategii Rozwoju Miasta, natomiast ostateczna decyzja należy do prezydenta Tarnowa, Jakuba Kwaśnego. W rozmowie z Radiem Kraków prezydent przyznał, że
Obecny budynek "Świtu" odbiega od standardów XXI wieku, nie wygląda zbyt atrakcyjnie.
Nie udało nam się uzyskać aktualnych informacji od spółki na temat obecnego etapu inwestycji. Wysłaliśmy także odpowiednie zapytanie do Urzędu Miasta Tarnowa – artykuł zostanie zaktualizowany po otrzymaniu odpowiedzi.
Tarnowskie „miejsca wstydu”
Jeśli budowa 14-kondygnacyjnego apartamentowca dojdzie do skutku, inwestycja wpisze się w szerszy trend. Tuż obok, na terenie dawnego browaru książąt Sanguszków oraz zakładów Owintar – Przetwórstwa Owocowo-Warzywnego – powstaje nowa inwestycja mieszkaniowa. „Browary Tarnowskie” to projekt pracowni APA Wojciechowski. Jego pomysłodawcą i inwestorem jest Grupa CD Locum. Pierwszy etap inwestycji obejmuje sprzedaż 200 mieszkań. Budowa rozpoczęła się w listopadzie 2025 roku i ma potrwać 2,5–3 lata, co oznacza zakończenie prac około początku 2028 roku.
Jak pisał Przemysław Zańko-Gulczyński na łamach „Architektury-murator”:
„W Krakowie, Poznaniu czy Warszawie ta inwestycja byłaby jedną z wielu. W Tarnowie to przełom. Nie tylko dlatego, że taka architektura dotąd tu nie powstawała, a za projektem stoi głośna pracownia, choć oczywiście to też ma znaczenie. Ale Browary Tarnowskie to przede wszystkim okazja do zagojenia bolesnej urbanistycznej rany. Do wymazania plamy na honorze. Zlikwidowania jednego z obszarów, o których prezydent miasta Jakub Kwaśny mówi: „miejsca wstydu”.”
Zdaniem prezydenta, innym takim „miejscem wstydu” w Tarnowie jest dawny młyn Szancera – jeden z najczęściej podpalanych zabytków. Na początku 2025 roku, po długich negocjacjach, nieruchomość nabyła Grupa Arche. W efekcie obiekt ma przejść znaczącą transformację – powstanie tam nowoczesny hotel z zachowaniem ocalałych historycznych wnętrz oraz nowym skrzydłem hotelowym. Młyn zostanie rozbudowany o nowe przestrzenie, 170 pokoi (w tym 28 w istniejącej części) oraz ok. 1 600 m² powierzchni usługowej. Prace rozpoczęły się w lipcu ubiegłego roku.
Świt „odbiega od standardów XXI wieku”
Nie można jednak postawić znaku równości między wciąż działającym „Świtem”, a zrujnowanymi pozostałościami dawnej fabryki.
Prezydent Tarnowa mówi, że obecne centrum handlowe „odbiega od standardów XXI wieku”. Dobrze jest w tym miejscy postawić pytanie: na ile od standardów odbiega jego funkcja i pierwotna bryła, a na ile „naleciałości”, których budynek dorobił się przez lata: banery reklamowe, oblegany parking, specyficzne zadaszenie? Prezes spółki Świt, Tadeusz Bałchanowski, argumentuje, że planowana rozbiórka wpisze się w potrzebę dostosowania się do współczesnych realiów. Jak podkreśla, coraz więcej osób robi zakupy w Internecie, a rośnie zapotrzebowanie przede wszystkim na mieszkania i usługi. Choć uzasadnienie można uznać za racjonalne, trudno nie zauważyć, że obecne plany nie odnoszą się w żaden sposób do dziedzictwa istniejącego centrum handlowego. Zamiast próby dialogu z zastaną strukturą, zakładają one jego całkowitą rozbiórkę.
Czytaj także: Zmienią najczęściej podpalany zabytek w luksusowy hotel
W przestrzeni publicznej pojawiają się również obawy dotyczące skali nowej zabudowy. Planowany 14-kondygnacyjny apartamentowiec, siłą rzeczy, stałby się lokalną dominantą wysokościową. Dla części mieszkańców może to stanowić problem – szczególnie w kontekście otoczenia, w którym istotną rolę krajobrazową odgrywa zabytkowy kościół Misjonarzy. W ich opinii nowa inwestycja może wchodzić z tym kontekstem w konflikt, zaburzając dotychczasową skalę i charakter tej części miasta.
