Spis treści
Wizja Wajdy i witraże, których bał się Wawel
Głównym impulsem dla powstania pawilonu była chęć ożywienia trzech monumentalnych projektów witrażowych Stanisława Wyspiańskiego z około 1900 roku - św. Stanisława, księcia Henryka Pobożnego oraz króla Kazimierza Wielkiego. Pierwotnie miały one ozdobić katedrę wawelską, jednak ich ekspresyjna, eschatologiczna forma przerażała ówczesne władze kościelne. Król Kazimierz Wielki przedstawiony jako goła czaszka w koronie był wizją zbyt odważną jak na tamte czasy.
Dzięki determinacji Wajdy i staraniom Fundacji Wyspiański 2000, projekty te doczekały się realizacji w latach 2005–2007 w krakowskim zakładzie S.G. Żeleński pod okiem Piotra Ostrowskiego. Dziś stanowią oś kompozycyjną fasady, widoczną dla tysięcy turystów podążających w stronę Wzgórza Wawelskiego.
Inżynieria światła, czyli jak działa ceramiczna kurtyna?
Zaprojektowanie budynku w tak eksponowanym miejscu, otoczonym gotyckimi świątyniami Dominikanów i Franciszkanów, nie było zadaniem oczywistym. Otoczenie tworzyło jego kontekst. Architekt Krzysztof Ingarden wraz z zespołem z pracowni Ingarden & Ewý Architekci postawił na nowoczesny dialog z tradycją.
- Zdefiniowanie właściwej temu historycznemu miejscu kompozycji funkcjonalnej i formalnej budynku i ustalenie odpowiedniego poziomu odniesienia do historycznego otoczenia było głównym zadaniem projektowym - czytamy na stronie pracowni Ingarden & Ewý Architekci
Najbardziej innowacyjnym elementem budynku jest właśnie jego fasada. Składa się ze specjalnie zaprojektowanych ceramicznych płytek o trapezoidalnym przekroju, zamontowanych na pionowych metalowych prętach. To rozwiązanie działa jak gigantyczna żaluzja. Pozwala ono na precyzyjne sterowanie dopływem światła - wnętrze w części ekspozycyjnej witraży jest zaciemnione, by wydobyć ich blask, podczas gdy część informacyjna pozostaje jasna i transparentna, oferując widok na plac Wszystkich Świętych i Pałac Wielkopolskich. Ruchome cegły tworzą nową formę ceramicznej kurtyny, która jest współczesna, a jednocześnie kolorystyką nawiązuje do sąsiedniej gotyckiej architektury.
Twórca pawilonu, prof. Krzysztof Ingarden, to postać nietuzinkowa w polskiej architekturze. Absolwent Politechniki Krakowskiej, zdobywał doświadczenie współpracując m.in. z japońskim mistrzem Aratą Isozakim. Architekt ten stoi m.in. za takimi ikonami miasta jak ICE Kraków czy Małopolski Ogród Sztuki.
Budynek otwarto podczas obchodów 750-lecia lokacji Krakowa
Proces powstawania pawilonu był rozciągnięty w czasie. Projektowano go w latach 1998–2001, a samą budowę poprzedziły w 2005 roku wnikliwe badania archeologiczne. Oficjalne otwarcie nastąpiło 2 czerwca 2007 roku, uświetniając obchody 750-lecia lokacji Krakowa.
Inwestycja zdobyła uznanie branży, otrzymując m.in. Nagrodę SARP dla najlepszego budynku wybudowanego w Krakowie w ostatnim dwudziestoleciu (przyznaną w 2009 roku).
Pawilon od początku pełnił funkcję wystawienniczo-informacyjną. Budynek jest w pełni dostosowany do potrzeb osób z niepełnosprawnościami, za co otrzymał wyróżnienie w konkursie „Kraków bez barier”. Wyjątkowym detalem jest dotykowa kopia słynnego witraża „Bóg Ojciec - Stań się”, przygotowana specjalnie z myślą o osobach niewidomych.
Mimo że przy otwarciu pawilon budził kontrowersje - zarówno ze względu na swoją formę, jak i odważną treść witraży - dziś na stałe wpisał się w tkankę miasta jako jeden z najbardziej udanych przykładów nowoczesnej architektury kontekstualnej w historycznym sercu Krakowa.
Budynek Pawilonu Wyspiańskiego był zarządzany przez Krakowskie Biuro Festiwalowe od 31 maja 2007 roku do 31 sierpnia 2022 roku. KBF prowadziło w nim - obok działalności konferencyjnej i wystawienniczej - punkt Sieci Informacji Miejskiej InfoKraków. W budynku znajdowała się także siedziba Zespołu Krakowa Miasta Literatury UNESCO – programu, którego KBF jest operatorem. Na przełomie 2021 i 2022 roku KBF przeprowadziło remont fasady zewnętrznej oraz holu głównego, a także remont oświetlenia oparty na oprawach LED.
1 kwietnia 2025 r. budynek Pawilonu Wyspiańskiego przejął w administrowanie Wydział Obsługi Urzędu Miasta Krakowa.
Metryczka:
- INWESTOR: Fundacja Wyspiański 2000 / Gmina Miejska Kraków
- IDEA: Andrzej Wajda
- AUTOR: arch. Krzysztof Ingarden
- WSPÓŁPRACA AUTORSKA: arch. Jacek Ewý
- PROJEKT: 1998–2001
- REALIZACJA: 2006–2007
- POWIERZCHNIA UŻYTKOWA: 620 m2
- KONSTRUKCJA: GSBK Biuro Konstrukcyjne s.c.
