Spis treści
Jak wielki pożar zmienił oblicze Krakowa
Aby zrozumieć skalę i rozmach tej inwestycji, należy cofnąć się do dramatycznych wydarzeń z lipca 1850 roku. Wielki pożar, który strawił wówczas około 10 procent miasta, w tym bezcenne zabytki, pozostawił w mieszkańcach i władzach głęboką traumę. Ówczesny system ochrony przeciwpożarowej okazał się bezradny wobec żywiołu potęgowanego przez drewnianą zabudowę i silny wiatr.
W odpowiedzi na tę klęskę, w 1873 roku powołano zawodową straż miejską, a kilka lat później, z inicjatywy prezydenta Mikołaja Zyblikiewicza, przystąpiono do wznoszenia nowoczesnej bazy dla strażaków. Determinacja władz była tak duża, że budowa remizy zyskała absolutny priorytet, wyprzedzając w kolejce do realizacji tak prestiżowe obiekty jak Teatr im. Juliusza Słowackiego, Collegium Novum UJ czy miejską sieć wodociągową.
Maciej Moraczewski i wizja neogotyckiej fortecy
Projekt powierzono wybitnemu architektowi miejskiemu, Maciejowi Moraczewskiemu, znanemu m.in. z gmachu Akademii Sztuk Pięknych. Moraczewski nadał strażnicy formę neogotycką, co nie było jedynie zabiegiem estetycznym. Czerwona, nietynkowana cegła, strzelista wieża i rytmiczne podziały elewacji miały budować wizerunek instytucji solidnej, budzącej zaufanie i gotowej do walki z każdym zagrożeniem.
Budynek frontowy charakteryzuje się jedenastoosiową fasadą na parterze i dwunastoosiową na wyższych kondygnacjach. Uwagę przykuwają bogate dekoracje w formie ceglanych fryzów i gzymsów, które nadają płaskiej ścianie trójwymiarowości i szlachetnego detalu. Centralnym punktem kompozycji jest wieża zwieńczona ostrosłupowym hełmem, w której wnętrzu pierwotnie ukryty był zbiornik wodny, co stanowiło nowatorskie rozwiązanie techniczne tamtej epoki.
Architektura w służbie ratowników i detale, które przetrwały wieki
Kompleks przy Westerplatte to nie tylko efektowna fasada, ale przede wszystkim przemyślany system naczyń połączonych. Całość założenia oparto na planie trzech budynków okalających wewnętrzny dziedziniec.
Budynek frontowy pełnił funkcje reprezentacyjne i socjalne. Na parterze mieściła się kancelaria, telegraf alarmowy i izolatka, pierwsze piętro zajmowali oficerowie, a drugie przeznaczono na sypialnie dla strażaków.Oficyny boczne stanowiły zaplecze techniczne, mieściły się tam stajnie dla koni, kuźnia, warsztaty oraz sala gimnastyczna.Ciekawym detalem architektonicznym są trzy symetryczne bramy wjazdowe. Choć cały układ zachował się niemal w nienaruszonym stanie, jedna ze skrajnych bram musiała po II wojnie światowej zostać przebudowana. Usunięto jej nadproże, aby umożliwić wjazd potężnym, współczesnym wozom bojowym, które znacznie przewyższają gabarytami dawne sikawki konne.
- Polecamy również: Lotnisko wchodzi w historyczną fazę rozbudowy. Czekali na tę decyzję blisko dekadę. Kraków Airport dostał decyzję środowiskową na nową drogę startową
Cesarz Franciszek Józef I zachwycony strażnicą
Nowoczesność krakowskiej strażnicy budziła podziw w całym imperium austro-węgierskim. 3 września 1880 roku budynek odwiedził sam cesarz Franciszek Józef I. Monarcha osobiście wizytował stajnie i warsztaty, a pamiątką po tej wizycie jest zachowany w archiwach wpis do księgi pamiątkowej.
Innym, nieistniejącym już elementem, który fascynował współczesnych, była drewniana wspinalnia do ćwiczeń, wykonana przez krakowską manufakturę Józefa Goreckiego. W 1905 roku zastąpiono ją konstrukcją stalową, która służyła strażakom aż do 2000 roku. Dziś ducha dawnych czasów poczuć można w holu budynku, gdzie wyeksponowano zabytkową sikawkę na konnym wozie strażackim.
Rewitalizacja z szacunkiem do historii
Obiekt, wpisany do rejestru zabytków w 1976 roku, przeszedł w latach 1996–2018 gruntowną modernizację. Za kwotę przekraczającą 10 milionów złotych udało się odnowić elewacje, wymienić dachy i stolarkę, zachowując przy tym unikalny charakter neogotyckiej budowli. Strażnica jest dziś ważnym punktem na Krakowskim Szlaku Techniki, dowodząc, że zabytkowa architektura może z powodzeniem sprostać wymaganiom nowoczesnych służb ratowniczych.
Dla miłośników architektury budynek jest dostępny do podziwiania z zewnątrz, natomiast wejście do środka wymaga wcześniejszej zgody krakowskiej komendy. To obowiązkowy punkt na mapie Krakowa dla każdego, kto ceni autentyczność i mistrzostwo XIX-wiecznego budownictwa.
10
