Spis treści
Dziura przed Wysoką Bramą w Olsztynie, czyli średniowieczna rondela
Przez ostatnich kilkanaście lat wielka, ogrodzona dziura na samym środku szlaku pieszego w głąb olsztyńskiego Starego Miasta była obiektem niezliczonych żartów. Powstała w 2012 r., kiedy to w ramsach inwestycji tramwajowej archeolodzy odkryli pod ziemią pozostałości niedużej, najprawdopodobniej średniowiecznej budowli obronnej o kształcie przypominającym barbakan. Po rondeli, która strzegła niegdyś bramy, pozostała tylko część podziemna. Był to dla urzędników spory kłopot, gdyż w związku z odkryciem konserwator zabytków nie zezwolił na wybudowanie przy Wysokiej Bramie planowanej tam krańcówki linii tramwajowej. Ostatecznie miasto zrealizowało ją gdzie indziej, zaś pozostałości rondeli postanowiło wyeksponować.
Póki co dziura w ziemi stanowiła jednak utrudnienie, gdyż znajdowała się w miejscu przecięcia ważnych szlaków pieszych. Odsłonięte ślady przeszłości doraźnie zabezpieczono metalowym płotkiem. W kwietniu 2017 r. rozpisano konkurs architektoniczny na przebudowę okolicy. W lipcu ogłoszono, iż spośród 6 zgłoszonych prac jury wybrało koncepcję pracowni Dżus GK Architekci.
i
Rondela musi być widoczna. Nie zakładamy jej rekonstrukcji, ale wyciągnięcie jej nawet dwa metry ponad powierzchnię
– opowiadał w 2017 r. architekt Grzegorz Dżus.
Wizja była śmiała: poza wyeksponowaniem pozostałości rondeli zakładała ukrycie pod ziemią pobliskiego parkingu oraz odsłonięcie dawnej fosy wraz z ekspozycją ukrytej pod ziemi części murów. W fosie planowano zieleń i alejki spacerowe. Jury konkursowe doceniło m.in. spójność koncepcji oraz możliwość jej modyfikacji w razie dokonania kolejnych odkryć archeologicznych.
Niestety, choć urzędnicy zapowiadali rychłą realizację, na przeszkodzie stanął brak pieniędzy. Gdy kilka lat później na niczym spełzły próby uzyskania 30 mln zł dofinansowania z Polskiego Ładu, pomysł odłożono na półkę, a dziura przed Wielką Bramą stała się na długo elementem krajobrazu miasta.
- Zobacz też: W Olsztynie stworzyli węzeł przesiadkowy na cmentarzu. Jak połączyć pamięć z nową funkcją?
i
Nowa wizja nowych władz. Realizacja jeszcze w 2026 r.
Przez lata dziura była obiektem drwin i memów, m.in. z uwagi na fakt, że znajduje się w popularnej wśród turystów lokalizacji. W ramach ciekawostki warto dodać, iż w 2023 r. przedstawiciel Miejskiej Partyzantki ogrodniczej zasadził przy dziurze dynię. Miasto też podejmowało próby oswojenia tego miejsca – przykładowo w grudniu 2025 r. urządzono tu dekorację świąteczną w postaci wioski barstuków, czyli warmińskich skrzatów. Ogółem urzędnicy wydawali się jednak nie mieć pomysłu na to miejsce i co najmniej od czasów pandemii podkreślali, że najlepiej byłoby pozostałości rondeli po prostu zasypać.
Coś drgnęło w temacie po zmianie lokalnych władz. Przede wszystkim udało się pozyskać 2,4 mln zł dofinansowania unijnego. W listopadzie 2025 r. ogłoszono przetarg na przebudowę placu Jedności Słowiańskiej, czyli terenu przed Wysoką Bramą. W ramach inwestycji za ponad 2,8 mln zł zaplanowano:
- zabezpieczenie i zasypanie znalezisk archeologicznych,
- stworzenie na powierzchni ceglanych siedzisk odwzorowujących kształtem ślad dawnej rondeli,
- przebudowa i remont chodników z uwzględnieniem różnicy poziomów,
- montaż nowego oświetlenia LED,
- przebudowa terenów zielonych między ulicami Staromiejską a Nowowiejskiego (m.in. alejki z przepuszczalnego materiału, nowe nasadzenia).
Koncepcja spotkała się z krytyką środowisk konserwatorskich oraz części mieszkańców. Mimo to 7 stycznia 2026 r. miasto podpisało umowę z wykonawcą prac. Mają one zostać zrealizowane w ciągu 11 miesięcy, a zatem jeszcze w tym roku. Przeprowadzi je lokalna firma GN-Knit, która rozpocznie działania, gdy tylko umożliwi to pogoda.
i
Nie zasypujemy historii. Wręcz przeciwnie. Pokażemy ją czytelnie i z pomysłem. Dawne mury rondeli zostaną zaznaczone, pojawią się ławki, zieleń, tablice informacyjne i przestrzeń, w której po prostu chce się przysiąść. Historia na żywo, ale nie taka, do której można wpaść, wychodząc z pubu nocną porą
– zapowiada na Facebooku miasto.
- Przejdź do galerii: Nowy dworzec kolejowy w Olsztynie
