Spis treści
Rewitalizacja to nie koniec prac
Władze Świecia zaprezentowały w ostatnich dniach masterplan rozwoju obszaru Zamku Krzyżackiego. Dokument powstał równolegle z prowadzoną obecnie rewitalizacją średniowiecznej warowni i wykracza daleko poza sam zabytek - obejmuje również jego bezpośrednie otoczenie, powiązania z rynkiem miasta i szeroki kontekst krajobrazowy doliny Wisły.
Czytaj także: Antywawel czyli kultowy blok-zamek w Krakowie. Inspiracją architekta wcale nie był Wawel
Za przygotowanie koncepcji odpowiada pracownia APA Wojciechowski Architekci, a rolę doradcy strategicznego pełniła firma The Making. Projekt opiera się na analizach przestrzennych, funkcjonalnych i programowych, które mają pomóc przekształcić historyczny obszar w nowoczesną przestrzeń kultury, edukacji i turystyki. Masterplan powstał zgodnie z rekomendacjami Światowej Konferencji UNESCO dotyczącej polityki kulturalnej i zrównoważonego rozwoju. W tym podejściu kultura nie funkcjonuje jako oddzielna dziedzina, ale element łączący rozwój społeczny, gospodarczy i środowiskowy. W przypadku Świecia założenia te przełożono na konkretne rozwiązania przestrzenne i program funkcjonalny dla całego obszaru zamkowego.
Program kulturalny wyjdzie poza mury
Projektanci przyjęli szeroką perspektywę planowania. Analizy objęły nie tylko historyczny zamek, lecz także panoramę miasta, relacje widokowe i dolinę Wisły, w której znajduje się obszar chroniony Natura 2000. W koncepcji traktowany jest jako integralna część krajobrazu kulturowego, a nie - jak często się to zdarza - bariera dla rozwoju.
Czytaj także: Nie tylko Książ i Malbork. Oto najpiękniejsze zamki w Polsce. TOP 10
Istotnym wnioskiem z analiz było to, że sam zamek – mimo swoich walorów historycznych i architektonicznych – posiada liczne ograniczenia wynikające z konstrukcji i wymogów konserwatorskich. Dlatego rozwój programu kulturalnego nie może opierać się wyłącznie na jego murach. Równie ważne jest zagospodarowanie przestrzeni wokół warowni, która może przejąć część funkcji społecznych i edukacyjnych.
W efekcie obszar zamkowy został potraktowany jako jeden system, który łączy dziedzictwo architektoniczne, krajobraz doliny Wisły, ofertę kulturalną i ruch turystyczny. Plan zakłada także modułową realizację inwestycji, dzięki czemu poszczególne elementy będą mogły powstawać etapami, w zależności od dostępnych środków i potrzeb miasta.
Wizja miasta i głosy twórców projektu
Autorzy koncepcji podkreślają, że punktem wyjścia była analiza relacji przestrzennych, a nie pojedynczych obiektów. Szymon Wojciechowski, architekt i prezes APA Wojciechowski Architekci, wyjaśnia:
Od początku przyjęliśmy podejście holistyczne. Analizowaliśmy osie widokowe, powiązania z rynkiem, komunikację oraz krajobraz doliny Wisły, traktując Naturę 2000 jako strukturalną wartość miejsca, a nie ograniczenie. Pracowaliśmy na relacjach, nie na obiektach. I tak, chroniony krajobraz stał się dla nas ramą projektową. Koncepcja wpisuje się w najnowsze kierunki myślenia o dziedzictwie po 2030 roku, gdzie kultura integruje rozwój społeczny, edukacyjny i środowiskowy.
Burmistrz Świecia Krzysztof Kułakowski podkreśla, że dla miasta ważne było stworzenie dokumentu, który jednocześnie porządkuje wizję i umożliwia realne działania. „Zależało nam nie tylko na spojrzeniu całościowym, które porządkuje kierunki rozwoju i zwiększa wykonalność projektu, ale również na opracowaniu spójnej narracji, która będzie konsekwentnie prowadzić ten proces przez kolejne lata. W skali makro jest to przedsięwzięcie o dużym zasięgu – obejmujące nie tylko sam zamek, lecz cały obszar jego powiązań krajobrazowych i funkcjonalnych” – mówi.
Samorząd zakłada etapowe wdrażanie projektu. Obecnie priorytetem pozostaje rewitalizacja zamku oraz rozwój terenów rekreacyjnych. Kolejne elementy masterplanu będą realizowane stopniowo. „Traktujemy działania kulturalne jako element integrujący rozwój miasta – społeczny, środowiskowy i gospodarczy. Budujemy nową tożsamość tego miejsca: zamek nie jako relikt przeszłości, lecz jako obszar przyszłości” – podkreśla burmistrz.
